Mahabharata · Chapter 2.13

ṛṣestadvacanaṃ śrutvā niśaśvāsa yudhiṣṭhiraḥ /
cintayanrājasūyeṣṭiṃ na lebhe śarma bhārata //

rājarṣīṇāṃ ca taṃ śrutvā mahimānaṃ mahātmanām /
yajvanāṃ karmabhiḥ puṇyairlokaprāptiṃ samīkṣya ca //

hariścandraṃ ca rājarṣi rojamānaṃ viśeṣataḥ /
yajvānaṃ yajñamāhartuṃ rājasūyamiyeṣa saḥ //

yudhiṣṭhirastataḥ sarvānarcayitvā sabhāsadaḥ /
pratyarcitaśca taiḥ sarvairyajñāyaiva mano dadhe //

sa rājasūyaṃ rājendra kurūṇāmṛṣabhastadā /
āhartuṃ pravaṇaṃ cakre manaḥ sañcintya cāsakṛt //

bhūyaścādbhutavīryaujā dharmamevānucintayan /
kiṃ hitaṃ sarvalokānāṃ bhavediti mano dadhe //

anugṛhṇanprajāḥ sarvāḥ sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ /
aviśeṣeṇa sarveṣāṃ hitaṃ cakre yudhiṣṭhiraḥ //

sarveṣāṃ dīyatāṃ deyaṃ muṣṇankopamadāvubhau /
sādhu dharmeti dharmeti nānyacchrūyeta bhāṣitam //

evaṃ gate tatastasminpitarīvāśvasañjanāḥ /
na tasya vidyate dreṣṭā tato'syājātaśatrutā //

parigrahānnarendrasya bhīmasya paripālanāt /
śatrūṇāṃ kṣapaṇāccaiva bībhatsoḥ savyasācinaḥ //

balīnāṃ samyagutthānānnakulasya yaśasvinaḥ /
dhīmataḥ sahadevasya dharmāṇāmanuśāsanāt //

vainatyātsarvataścaiva nakulasya svabhāvataḥ /
avigrahā vītabhayāḥ svakarmaniratāḥ sadā //

nikāmavarṣāḥ sphītāśca āsañjanapadāstathā /
vārdhuṣī yajñasatvāni gorakṣaṃ karṣaṇaṃ vaṇik //

viśeṣātsarvamevaitatsañjajñe rājakarmaṇā /
anukarṣaṃ ca niṣkarṣaṃ vyādhipāvakamūrchanam //

sarvameva na tatrāsīddharmanitye yudhiṣṭhire /
dasyubhyo vañcakebhyaśca rājñaḥ prati parasparam //

rājavallabhataścaiva nāśrūyata mṛṣākṛtam /
priyaṃ kartumupasthātuṃ balikarma svakarmajam //

abhihartuṃ nṛpāḥ ṣaṭ्su pṛthak्jātyaiśca naigamaiḥ /
vavṛdhe viṣayastatra dharmanitye yudhiṣṭhire //

kāmato'pyupayuñjānai rājasairlobhajairjanaiḥ /
sarvavyāpī sarvaguṇī sarvasāhaḥ sa sarvarāṭ //

yasminnadhikṛtaḥ samrāḍ bhrājamāno mahāyaśāḥ / yatra rājandaśa diśaḥ pitṛto mātṛtastathā /
anuraktāḥ prajā āsannāgopālā dvijātayaḥ //

sa mantriṇaḥ samānāyya bhrātṛṃśca vadatāṃ varaḥ /
rājasūyaṃ prati tadā punaḥ punarapṛcchata //

te pṛcchyamānāḥ sahitā vaco'rthyaṃ mantriṇastadā /
yudhiṣṭhiraṃ mahāprājñaṃ yiyakṣumidamabruvan //

yenābhiṣikto nṛpatirvāruṇaṃ guṇamṛcchati /
tena rājā'pi taṃ kutsnaṃ samrāḍguṇamabhīpsṛti //

tasya samrāḍguṇārhasya bhavataḥ kurunandana /
rājasūyasya samayaṃ manyante suhṛdastava //

tasya yajñasya samayaḥ svādhīnaḥ kṣatrasampadā /
sāmnā ṣaḍagnayo yasmiṃścīyante śaṃsitavrataiḥ //

darvīhomānupādāya sarvānyaḥ prāpnute kratūn /
abhiṣekaṃ ca yajñānte sarvajittena cocyate //

samartho'si mahābāho sarve te vaśagā vayam /
acirāttvaṃ mahārāja rājasūyamavāpsyasi //

avicārya mahārāja rājasūye manaḥ kuru /
ityevaṃ suhṛdaḥ sarve pṛthakca saha cābruvan //

sa dharmyaṃ pāṇḍavasteṣāṃ vacaḥ śrutvā viśāmpate /
dhṛṣṭamiṣṭaṃ variṣṭaṃ ca jagrāha manasā'rihā //

śrutvā suhṛdvacastacca jānaṃścāpyātmanaḥ kṣamam /
sa praśastakriyārambhaḥ parīkṣāmupacakrame //
vaiśampāyana uvāca //

caturbhirbhīmasenādyairbhrātṛbhiḥ sahito hitam /
evamuktastathā pārtho dharma eva mano dadhe //

sa rājasūyaṃ rājendraḥ kurūṇāmṛṣabhaḥ kratum /
jagāma manasā sadya āhariṣyanyudhiṣṭhiraḥ //

bhūyastvadbhutavīryopi dharmamevānupālayan /
punaḥ punarmano dadhre rājasūyāya bhārata //

sa bhrātṛbhiḥ punardhīmānṛtvigniśca mahātmabhiḥ /
mantribhiścāpi sahito dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ //

dhaumyadvaipāyanādyaiśca mantrayāmāsa mantravit /
virāṭadrupadābhyāṃ ca sātyakena ca dhīmatā //

yudhāmanyūttamaujobhyāṃ saubhadreṇa ca dhīmatā /
draupadeyaiḥ paraṃ śūrairmantrayāmāsa saṃvṛtaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca //

bhavanto rājasūyasya samrāḍarhasya sukratoḥ /
śraddadhānasya vadata mamāvāptiḥ kathaṃ bhavet //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktāstu te tena rājñā rājīvalocana /
idamūcurvacaḥ kāle dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram //

arhastvamasi dharmajña rājasūyaṃ mahākratum /
athaivamukte nṛpatāvṛtvigbhirṛṣibhistathā //

mantriṇo bhrātaraścāsya tadvacaḥ pratyapūjayan /
sa tu rājā mahāprājñaḥ punarevātmanā'tmavān //

bhūyo vimamṛśe pārtho lokānāṃ hitakāmyayā /
sāmarthyayogaṃ samprekṣya deśakālau vyayāgamau //

vimṛśya samyak ca dhiyā kurvanprājño na sīdati /
nahi yajñasamārambhaḥ kevalātmaviniścayāt //

bhavatīti samājñāya yatnataḥ kāryamudvahan /
sa niścayārthaṃ kāryasya kṛṣṇameva janārdanam //

sarvalokātparaṃ matvā jagāma manasā harim /
aprameyaṃ mahābāhuṃ kāmāñjātamajaṃ nṛṣu //

pāṇḍavastarkayāmāsa karmabhirdevasammataiḥ /
nāsya kiñcidavijñātaṃ nāsya kiñcidakarmajam //

na sa kiñcinna viṣahediti kṛṣṇamamanyata /
sa tu tāṃ naiṣṭhikīṃ buddhiṃ kṛtvā pārtho yudhiṣṭhiraḥ //

guruvadbhūtagurave prāhiṇoddūtamañjasā /
śīghragena rathenāśu sa dūtaḥ prāpya yādavān //

dvārakāvāsinaṃ kṛṣṇaṃ dvāravatyāṃ samāsadat /
sa prabhuṃ prāñjalirbhūtvā vyajñāpayata mādhavam //
dūta uvāca //

dharmarājo hṛṣīkeśa dhaumyavyāsādibhiḥ saha /
pāñcālamātsyasahitairbhrātṛbhiścaiva sarvaśaḥ //

tvaddarśanaṃ mahābāho kāṅkṣate sa yudhiṣṭhiraḥ //
vaiśampāyana uvāca //

indrasenavacaḥ śrutvā yādavapravaro balī /
darśanākāṅkṣiṇaṃ pārthaṃ darśanākāṅkṣayācyutaḥ //

āmantrya rājansuhṛdo vasudevaṃ ca mādhavaḥ / indrasenena sahita indraprasthamagāttadā /
vyatītya vividhāndeśāṃstvarāvānkṣipravāhanavaḥ //

indraprasthagataṃ pārthamabhyagacchajjanārdanaḥ /
sa gṛhe pitṛvaddhātrā dharmarājena pūjitaḥ //

bhīmena ca tato'paśyatsvasāraṃ prītimānpituḥ /
prītaḥ prītena suhṛdā reme sa sahitastadā //

arjunena yamābhyāṃ ca guruvatparyupāsitaḥ / taṃ viśrāntaṃ śubhe deśe kṣaṇinaṃ kalpamacyutam /
dharmarājaḥ samāgamya jñāpayatsvaprayojanam //
yudhiṣṭhira uvāca //

prārthito rājasūyo me na cāsau kevalepsayā /
prāpyate yena tatte hi viditaṃ kṛṣṇa sarvaśaḥ //

yasminsarvaṃ sambhavati yaśca sarvatra pūjyate /
yaśca sarveśvaro rājā rājasūyaṃ sa vindati //

taṃ rājasūyaṃ suhṛdaḥ kāryamāhuḥ sametya me /
tatra me niścitatamaṃ tava kṛṣṇa girā bhavet //

keciddhi sauhṛdā deve na doṣaṃ paricakṣate /
svārthahetostathaivānye priyameva vadantyuta //

priyameva parīpsante kecidātmani yaddhitam /
evamprāyāśca dṛśyante janavādāḥ prayojane //

tvaṃ tu hetūnatītyaitānkāmakrodhau vyudasya ca /
paramaṃ yatkṣamaṃ loke yathāvadvaktumarhasi //