Mahabharata · Chapter 2.102

tamāgatamatho rājā viduraṃ dīrghadarśinam /
sāśaṅka iva prapaccha dhṛtarāṣṭo'mbikāsutaḥ //

kathaṃ gacchati kaunteyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ /
bhīmasenaḥ savyasācī mādrīputrī ca pāṇḍavau //

dhaumyaścaiva kathaṃ kṣattardraupadī ca yaśasvinī /
śrotumicchāmyahaṃ sarvaṃ teṣāṃ śaṃsa viceṣṭitam //
vidura uvāca //

vastreṇa saṃvṛtya mukhaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ /
bāhū viśālau sampaśyanbhīmo gacchati pāṇḍavaḥ //

sikatā vapansavyasācī rājānamanugacchati /
mādrīputraḥ sahadevo mukhamālipya gacchati //

pāṃsūpaliptasarvāṅgo nakulaścittavihvalaḥ /
darśanīyatamo loke rājānamanugacchati //

kṛṣṇā tu keśaiḥ pracchādya mukhamāyatalocanā /
darśanīyā prarudatī rājānamanugacchati //

dhaumyo raudrāṇi sāmāni yāmyāni ca viśāmpate /
gāyangacchati mārgeṣu kuśānādāya pāṇinā //
dhṛtarāṣṭra uvāca //

vividhānīha rūpāṇi kṛtvā gacchanti pāṇḍavāḥ /
tanmamācakṣva vidura kasmādevaṃ vrajanti te //
vidura uvāca //

nikṛtasyāpi te putrairhṛte rājye dhaneṣu ca /
na dharmāccalate buddhirdharmarājasya dhīmataḥ //

yo'sau rājā ghṛṇī nityaṃ dhārtarāṣṭreṣu bhārata /
nikṛtyā bhraṃśitaḥ krodhānnonmīlayati locane //

nāhaṃ janaṃ nirdaheyaṃ dṛṣṭvā ghoreṇa cakṣuṣā /
sa pidhāya mukhaṃ rājā tasmādgacchati pāṇḍavaḥ //

yathā ca bhīmo vrajati nigadataḥ śṛṇu /
bāhvorbale nāsti samo mameti bharatarṣabha //

bāhū viśālau kṛtvā'sau tena bhīmopi gacchati /
bāhū vidarśayanrājanbāhudraviṇadarpitaḥ //

cikīrṣankarma śatrubhyo bāhudravyānurūpataḥ /
pradiśañśarasampātānkuntīputro'rjunastadā //

sikatā vapansavyasācī rājānamanugacchati / asaktāḥ sikatāstasya yathā samprati bhārata /
asaktaṃ śaravarṣāṇi tathā mokṣyati śatruṣu //

na me kaścidvijānīyānmukhamadyeti bhārata /
mukhamālipya tenāsau sahadevo'pi gacchati //

nāhaṃ manāṃsyādadeyaṃ mārge strīṇāmiti prabho /
pāṃsūpaliptasarvāṅgo nakulastena gacchati //

ekavastrā prarudatī muktakeśī rajasvalā /
śoṇitenāktavasanā draupadī vākyamabravīt //

yatkṛte'hamidaṃ prāptā teṣāṃ varṣe caturdaśe /
hatapatyo hatasutā hatabandhujanapriyāḥ //

bandhuśoṇitadigdhāṅgyo muktakeśyo rajasvalāḥ /
evaṃ kṛtodakā bhāryāḥ pravekṣyanti gajāhvayam //

kṛtvā tu nairṛtāndarbhāndhīro dhaumyaḥ purohitaḥ /
sāmāni gāyanyāmyāni purato yāti bhārata //

hateṣu bharateṣvājau kurūṇāṃ guravastadā / evaṃ sāmāni -- ntītyuktvā dhaumyopi gacchati /

prasthāpya pāṇḍavāñśeṣānniḥ śeṣaste bhaviṣyati /
iti dhaumyo vyavasito raudrasāmāni gāyati //
dhṛtarāṣṭra uvāca //

kimabruvannaikṛtikaḥ kiṃ vā nāgarikā janāḥ /
tathyena me samācakṣva kṣattaḥ sarvamaśeṣataḥ //
vidura uvāca //

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā ye'nye vadantyatha /
tacchṛṇuṣva mahārāja vakṣyate ca mayā tava //
prakṛtaya ūcuḥ /

hāhā gacchanti no nāthāḥ samavekṣadhvamīdṛśam /
aho dhikkuruvṛddhānāṃ bālānāmiva ceṣṭitam //

rāṣṭrebhyaḥ pāṇḍudāyādām̐llobhānnirvāsayanti ye /
anāthāḥ sma vayaṃ sarve viyuktāḥ pāṇḍunandanaiḥ //

durvinīteṣu lubdheṣu kā prītiḥ kauraveṣu naḥ /
iti paurāḥ suduḥ khārtāḥ krośanti sma punaḥ punaḥ //

evamākāraliṅgaiste vyavasāyaṃ manogatam /
kathayantaśca kaunteyā vanaṃ jagmurmanasvinaḥ //

evaṃ teṣu narāgryeṣu niryatsu gajasāhvayāt /
anabhre vidyutaścāsanbhūmiśca samakampata //

rāhuragrasadādityamaparvaṇi viśāmpate /
ulkā cāpyapasavyena puraṃ kṛtvā vyaśīryata //

pratyāharanti kravyādā gṛdhragomāyuvāyasāḥ /
devāyatanacaityeṣu prākārāṭṭālakeṣu ca //

evamete mahotpātāḥ prādurāsandurāsadāḥ /
bharatānāmabhāvāya rājandurmantrite tava //
vaiśampāyana uvāca //

evaṃ pravadatoreva tayostatra viśāmpate /
dhṛtarāṣṭrasya rājñaśca vidurasya ca dhīmataḥ //

nāradaśca sabhāmadhye kurūṇāmagrataḥ sthitaḥ /
maharṣibhiḥ parivṛto raudraṃ vākyamuvāca ha //

itaścaturdaśe varṣe viṅkṣyantīha kauravāḥ /
duryodhanāparādhena bhīmārjunabalena ca //

ityuktvā divamākramya kṣipramantaradhīyata /
brāhmīṃ śriyaṃ suvipulāṃ bibhraddevarṣisattamaḥ //

tato duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ /
droṇaṃ dvīpamamanyanta rājyaṃ cāsmai nyavedayan //

athābravīttato droṇo duryodhanamamarṣaṇam /
duḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca sarvāneva ca bhāratān //

avadhyānpāṇḍavānprāhurdevaputrāndvijātayaḥ /
ahaṃ cai śaraṇaṃ prāptānvartamāno yathābalam //

gantā sarvātmanā bhaktyā dhārtarāṣṭrānsarājakān /
notsaheyaṃ parityaktuṃ daivaṃ hi balavattaram //

dharmataḥ pāṇḍuputrā vai vanaṃ gacchanti nirjitāḥ /
te ca dvādaśa varṣāṇi vane vatsyanti pāṇḍavaḥ //

caritabrahmacaryāśca krodhāmarṣavaśānugāḥ /
vairaṃ niryātayiṣyanti mahadduḥkhāya pāṇḍavāḥ //

mayā ca bhraṃśito rājandrupadaḥ sakhivigrahe /
putrārthamayajadrājā vadhāya mama bhārata //

yājopayājatapasā putraṃ lebhe sa pāvakāt /
dhṛṣṭadyumnaṃ draupadīṃ ca vedīmadhyātsumadhyamām //

dhṛṣṭadyumnastu pārthānāṃ syālaḥ sambandhato mataḥ /
pāṇḍavānāṃ priyaratastasmānmāṃ bhayamāviśat //

jvālāvarṇo devadatto dhanuṣmānkavacī śarī /
martyadharmatayā tasmādadya me sādhvaso mahān //

gato hi pakṣatāṃ teṣāṃ pārṣataḥ paravīrahā /
rathātirathasaṅkhyāyāṃ yo'graṇīrarjuno yuvā //

sṛṣṭaprāṇo bhṛśataraṃ tena cetsaṅgamo mama /
kimanyadduḥkhamadhikaṃ paramaṃ bhuvi kauravāḥ //

dhṛṣṭadyumno droṇamṛtyuriti viprathitaṃ vacaḥ /
madvadhāyāśrito'pyeṣa loke cāpyativiśrutaḥ //

so'yaṃ nūnamanuprāptastvatkṛte kālaparyayaḥ /
tvaritaṃ kuruta śreyo naitadetāvatā kṛtam //

muhūrtaṃ sukhamevaitattālacchāyeva haimanī /
jayadhvaṃ ca mahāyajñairbhogānaśnīta datta ca //

itaścaturdaśe varṣe mahatprāpsyatha vaiśasam /
duryodhana niśamyaitatpratipadya yathecchasi //

śamaṃ vā pāṇḍuputreṇa prayuṅkṣva yadi manyase /
vaiśampāyana uvāca //
droṇasya --canaṃ śrutvā dhṛtarāṣṭro'bravīdidam //

samyagāha guruḥ kṣattarupāvartaya pāṇḍavān / yadi te na nivartante satkṛtā yāntu pāṇḍavāḥ /

saśastrarathapādātā bhogavantaśca putrakāḥ //