Mahabharata · Chapter 16.4

na māṃ prīṇayate rājyaṃ tvayyevaṃ duḥkhite nṛpa /
diṅmāmastu sudurbuddhiṃ rājyasaktaṃ pramādinam //

gṛhe vasantaṃ duḥkhārtamupavāsakṛśaṃ bhṛśam /
yatāhāraṃ kṣitiśayaṃ nāvidaṃ bhrātṛbhiḥ saha //

ahosmi vañcito mūḍho bhavatā gūḍhabuddhinā /
visvāsayitvā pūrvaṃ māṃ yadidaṃ duḥkhamaśnuthā //

kiṃ me rājyena bhogairvā kiṃ yajñaiḥ kiṃ sukhena vā /
yasya me tvaṃ mahīpāla dukhānyetānyavāptavān //

pīḍitaṃ cāpi jānāmi rājyamātmānameva ca /
anena vacasā te'dya duḥkhitasya janeśvaraḥ //

bhavānpitā bhavānmātā bhavānnaḥ paramo guruḥ /
bhavatā viprahīṇā vai kvanu tiṣṭhāmahe vayam //

auraso bhavataḥ putro yuyutsurnṛpasattama /
astu rājā mahārāja yamanyaṃ manyate bhavān //

ahaṃ vanaṃ gamiṣyāmi bhavānrājā praśāstvidam /
namāmayaśasā dagdhaṃ bhūyastvaṃ dagdhumarhasi //

nāhaṃ rājā bhavānrājā bhavatā paravānaham /
kathaṃ guruṃ tvāṃ dharmajñamanujñātumihotsahe //

na manyurhṛdi naḥ kaścitsuyodhanakṛte'nagha /
bhavitavyaṃ tathā taddhi vayaṃ cānye ca mohitāḥ //

vayaṃ putrā hi bhavota yathā duryodhanādayaḥ /
gāndhārī caiva kuntī ca nirviśeṣe mate mama //

sa māṃ tvaṃ yadi rājendra parityajya gamiṣyasi /
pṛṣṭhatastvanuyāsyāmi satyamātmānamālabhe //

iyaṃ hi vasusampūrṇā mahī sāgaramekhalā /
bhavatā viprahīṇasya na me prītikarī bhavet //

bhavadīyamidaṃ sarvaṃ śirasā tvāṃ prasādaye /
tvadadhīnāḥ sma rājendra vyetu te mānaso jvaraḥ //

bhavitavyamanuprāpto manye tvaṃ vasudhādhipa /
diṣṭyā śuśrūṣamāṇastvāṃ mokṣiṣye manaso jvaraṃ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

tāpasye me manastāta vartate kurunandana /
ucitaṃ ca kule'smākamaraṇyagamanaṃ prabho //

ciramadhyuṣitaḥ putra ciraṃ śuśrūṣitastvayā /
vṛddhaṃ māmapyanujñātumarhasi tvaṃ narādhipa //
vaiśampāyana uvāca /

ityuktvā dharmarājānaṃ vepamānaṃ kṛtāñjalim /
uvāca viduraṃ rājā dhṛtarāṣṭroṃ'bikāsutaḥ //

sañjayaṃ ca mahātmānaṃ kṛpaṃ cāpi mahāratham /
anunetumihecchāmi bhavadbhirvasudhādhipam //

mlāyate me mano hīdaṃ mukhaṃ ca pariśuṣyati /
vayasā ca prakṛṣṭena vāgvyāyāmena caiva ha //

ityuktvā sa tu dharmātmā vṛddho rājā kurūdvahaḥ /
gāndhārīṃ śiśriye dhīmānsahasaiva gatāsuvat //

taṃ tu dṛṣṭvā samāsīnaṃ visañjñamiva kauravam /
ārtiṃ rājā'gamattīvrāṃ kaunteyaḥ paravīrahā //
yudhiṣṭhira uvāca /

yasya nāgasahasreṇa śatasaṅkhyena vai balam /
soyaṃ nārīṃ vyapāśritya śete rājā gatāsuvat //

āyasī pratimā yena bhīmasenasya sā purā /
cūrṇīkṛtā balavatā sobalāmāśritaḥ striyam //

dhigastu māmadharmajñaṃ dhigbuddhiṃ dhikca me śrutam /
yatkṛte pṛthivīpālaḥ śete'yamatathocitaḥ //

ahamapyupavatsyāmi yathaivāyaṃ gururmama /
yadi rājā na bhuṅkte'yaṃ gāndhārī ca yaśasvinī //
vaiśampāyana uvāca /

tatosya pāṇinā rājañjalaśītena pāṇḍavaḥ /
uro mukhaṃ ca śanakaiḥ paryamārjata dharmavit //

tena ratnauṣadhimatā puṇyena ca sugandhinā /
pāṇisparśena rājñaḥ sa rājā sañjñāmavāpa ha //

spṛśantaṃ pāṇinā bhūyaḥ pariṣyajya ca pāṇḍavam / uvāca rājā dharmajño dhṛtarāṣṭraḥ śubhaṃ vacaḥ //

jīvāmīvātisaṃsparśāttava rājīvalocana / mūrdhānaṃ ca tavāghrātumicchāmi manujādhipa /
pāṇibhyāṃ hi parispraṣṭuṃ prāṇānāṃ hitamātmani //

aṣṭamo hyadya kālo'yamāhārasya kṛtasya me /
yenāhaṃ kuruśārdūla śaknomi na viceṣṭitum //

vyāyāmaścāyamatyarthaṃ kṛtastvāmabhiyācatā /
tato glānamanāstāna naṣṭasañjña ivābhavam //

tavāmṛtasukhasparśaṃ hastasparśamimaṃ prabho /
labdhvā sañjīvitosmīti manye kurukulodvaha //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastu kaunteyaḥ pitrā jyeṣṭhena bhārata /
pasparśa sarvagātreṣu snehārdrastaṃ śanaistadā //

upalabhya tataḥ prāṇāndhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ /
bāhubhyāṃ sampariṣvajya mūrdhnyājighrata pāṇḍavam //

vidurādayaśca te sarve rurudurduḥkhitā bhṛśam /
atiduḥkhāttu rājānaṃ nocuḥ kiñcana pāṇḍavam //

gāndhārī tveva dharmajñā manasodvahatī bhṛśam /
duḥkhānyadhārayadrājanmaivamityeva cābravīt //

itarāstu striyaḥ sarvāḥ kuntyā saha sudaḥkhitāḥ /
netrairāgatavikledaiḥ parivārya sthitā'bhavan //

athābravītpunarvākyaṃ dhṛtarāṣṭro yudhiṣṭhiram /
anujānīhi māṃ rājaṃstāpasye bharatarṣabha //

glāyate me manastāta bhūyobhūyaḥ prajalpataḥ /
na māmataḥ paraṃ putra parikleṣṭumihārhasi //

tasmiṃstu kauravendre taṃ tathā bruvati pāṇḍavam /
sarveṣāmavarodhānāmārtanādo mahānabhūt //

dṛṣṭvā kṛśaṃ vivarṇaṃ ca rājānamatathocitam //
upavāsapariśrāntaṃ tvagasthiparivāritam //

dharmaputraḥ svapitaraṃ pariṣvajya mahāprabhum /
śokajaṃ bāṣpamutsṛjyi punarvacanamabravīt //

na kāmaye naraśreṣṭha jīvitaṃ pṛthivīṃ tathā /
yathā tava priyaṃ rājaṃścikīrṣāmi parantapa //

yadi cāhamanugrāhyo bhavato dayito'pi vā /
kriyatāṃ tāvadāhārastato vetsyāmyahaṃ param //

tato'bravīnmahātejā dhṛtarāṣṭro yudhiṣṭhiram /
anujñātastvayā putra bhuñjīyāmiti kāmaye //

iti bruvati rājendre dhṛtarāṣṭre yudhiṣṭhiram /
ṛṣiḥ satyavatīputro vyāso'bhyotya vaco'bravīt //