Mahabharata · Chapter 16.11

evamuktāstu te tena paurajānapadā janāḥ /
vṛddhena rājñā kauravya naṣṭasañjñā ivābhavan //

tūṣṇīmbhūtāṃstatastāṃstu vāṣpakaṇṭhānmahīpatiḥ /
dhṛtarāṣṭro mahīpālaḥ punarevābhyabhāṣata //

vṛddhaṃ ca hataputraṃ ca dharmapatnyā sahānayā /
vilapantaṃ bahuvidhaṃ kṛpaṇaṃ caiva sattamāḥ //

pitrā svayamanujñātaṃ kṛṣṇadvaipāyanena vai /
vanavāsāya dharmajñā dharmajena nṛpeṇa ha //

sohaṃ punaḥpunaryāce śirasā'vanato'naghāḥ /
gāndhāryā sahitaṃ tanmāṃ samanujñātumarhatha //
vaiśampāyana uvāca /

tacchrutvā kururājasya vākyāni karuṇāni te /
ruruduḥ sarvaśo rājansametāḥ kurujāṅgalāḥ //

uttarīyaiḥ karaiścāpi sañchādya vadanāni te /
ruruduḥ śokasantaptā muhūrtaṃ pitṛmātṛvat //

hṛdayaiḥ śūnyabhūtaiste dhṛtarāṣṭrapravāsajam /
duḥkhaṃ sandhārayanto hi naṣṭasañjñā havābhavan //

te vinīya tamāyāsaṃ dhṛtarāṣṭraviyogajam /
śanaiḥ śanaistadā'nyonyamabruvansvamatānyuta //

tataḥ sañcintya te sarve vākyānyatha samāsataḥ /
ekasminbrāhmaṇe kāryamāvesyocurnarādhipam //

tataḥ svācaraṇo vipraḥ sammato'rthaviśāradaḥ /
sambhāvyo bahvṛco rājanvaktuṃ samupacakrame //

anumānya mahārājaṃ sadaḥ samanubhāṣya ca /
vipraḥ pragalbho medhāvī sa rājānamuvāca ha //

rājanvākyaṃ janasyāsya mayi sarvaṃ samarpitam /
vakṣyāmi tadahaṃ vīra tajjuṣasva napādhipa //

yathā vadasi rājendra sarvametattathā vibho /
nātra mithyā vacaḥ kiñcitsuhṛttvaṃ naḥ parasparam //

na jātvasya ca vaṃśasya rājñāṃ kaścitkadācana /
rājā'sīdyaḥ prajāpālaḥ prajānāmapriyo'bhavat //

pitṛvanmātṛvaccaiva bhavantaḥ pālayanti naḥ /
na ca duryodhanaḥ kiñcidayuktaṃ kṛtavānnṛpaḥ //

priyāṇi kurvansarveṣāmanuvṛttyarthamudyataḥ / yathā bravīti dharmātmā muniḥ satyavatīsutaḥ /
tathā kuru mahārāja sa hi naḥ paramo guruḥ //

tyaktā vayaṃ tu bhavatā duḥkhaśokaparāyaṇāḥ /
bhaviṣyāmaściraṃ rājanbhavadguṇaśatairhṛtāḥ //

yathā śantanunā guptā rājñā citrāṅgadena ca / bhīṣmavīryopagūḍhena pitrā tava ca pārthiva /
bhavadbuddhiyujā caivi pāṇḍunā pṛthivīkṣitā //

tathā duryodhanenāpi rājñā suparipālitāḥ / na svalpamapi putraste vyalīkaṃ kṛtavānnṛpa /

pitarīva suviśvastāstasminnapi narādhipe /
vayasā sma yathā samyagbhavato viditaṃ tathā //

tathā varṣasahasrāṇi kuntīputreṇa dhīmatā /
pālyamānā dhṛtimatā sukhaṃ vindāmahe nṛpa //

rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ bhavatāṃ puṇyakarmaṇām /
kurusaṃvaraṇādīnāṃ bharatasya ca dhīmataḥ //

vṛttaṃ samanuyātyeṣa dharmātmā bhūridakṣiṇaḥ /
nātra vācyaṃ mahārāja susūkṣmamapi vidyate //

uṣitāḥ sma sukhaṃ nityaṃ bhavatā paripālitāḥ /
susūkṣmaṃ ca vyalīkaṃ te saputrasya na vidyate //

yattu jñātivimarde'sminnāttha duryodhanaṃ prati /
bhantamanuneṣyāmi tatrāpi kurunandana //

na tadduryodhanakṛtaṃ na ca tadbhavatā kṛtam /
na karṇasaubalābhyāṃ ca kuravo yatkṣayaṃ gatāḥ //

daivaṃ tattu vijānīmo yanna śakyaṃ prabādhitum /
daivaṃ puruṣakāreṇi na śakyamapi bādhitum //

akṣauhiṇyo mahārāja daśāṣṭau ca samāgatāḥ /
aṣṭādaśāhena hatāḥ kurubhiryodhapuṅgavaiḥ //

bhīṣmadroṇakṛpādyaiśca karṇena ca mahātmanā /
yuyudhānena vīreṇa dhṛṣṭadyumnena cāhave //

caturbhiḥ pāṇḍuputraiśca bhīmārjunayamaistathā /
na ca kṣayo'yaṃ nṛpate krate daivabalādabhūt //

avaśyameva saṅgrāme kṣatriyeṇa viśeṣataḥ /
kartavyaṃ nidhanaṃ kāle martavyaṃ kṣatrabandhunā //

tairiyaṃ puruṣavyāghrairvidyābāhubalānvitaiḥ /
pṛthivī nihatā sarvā sahayā sarathadvipā //

na sa rājñāṃ vadhe sūnuḥ kāraṇaṃ te mahātmanām /
na bhavānna ca te bhṛtyā na karṇo na ca saubalaḥ //

yadviśastāḥ kuruśreṣṭha rājānaśca sahasraśaḥ /
sarvaṃ daivakṛtaṃ viddhi kotra kiṃ vaktumarhati //

gururmato bhavānasya kṛtsnasya jagataḥ prabhuḥ /
dharmātmānamatastubhyamanujānīmahe sutam //

labhatāṃ vīralokaṃ sa sasahāyo narādhipaḥ / dvijāgryaiḥ samanujñātastridive modatāṃ sukham /

prāpsyate ca bhavānpuṇyaṃ dharme ca satataṃ sthitaḥ /
veda dharmaṃ mahābāho laukyaṃ vaidikameva ca //

dṛṣṭāpadānāścāsmābhiḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ /
samarthāstridivasyāpi pālane kiṃ punaḥ kṣiteḥ //

anuvartsyanti vā dhīmansameṣu viṣameṣu ca /
prajāḥ kurukulaśreṣṭha pāṇḍavāñśīlabhūṣaṇān //

brahmadeyāgrahārāṃśca pāribarhāṃśca pārthivaḥ /
pūrvarājātisargāṃśca pālayatyeva pāṇḍavaḥ //

dīrghadarśīṃ mṛdurdāntaḥ sadā vaiśravaṇo yathā /
akṣudrasacivaścāyaṃ kuntīputro mahāmanāḥ //

apyamitre dayāvāṃśca śuciśca bharatarṣabhaḥ /
ṛju paśyati medhāvī putravatpāti naḥ sadā //

vipriyaṃ ca janasyāsya saṃsargāddharmajasya vai /
na kariṣyanti rājarṣe tathā bhīmārjunādayaḥ //

mandā mṛduṣu kauravya tīkṣṇeṣvāśīviṣopamāḥ /
vīryavanto mahātmānaḥ paurāṇāṃ ca hite ratāḥ //

na kuntī na ca pāñcālī na colūpī na sātvatī /
asmiñjane kariṣyanti pratikūlāni karhicit //

bhavatkṛtamimaṃ snehaṃ yudhiṣṭhiravivardhitam /
na pṛṣṭhataḥ kariṣyanti paurā jānapadā janāḥ //

adharmiṣṭhānapi sataḥ kuntīputrā mahārathāḥ /
mānavānpālayiṣyanti bhūtvā dharmaparāyaṇāḥ //

sa rājanmānasaṃ duḥkhamapanīya yudhiṣṭhirāt /
kuru kāryāṇi dharmyāṇi namaste puruṣarṣabha //
vaiśampāyana uvāca /

tasya tadvacanaṃ dharmyamanumānya guṇottaram /
sādhusādhviti sarvaḥ sa janaḥ pratigṛhītavān //

dhṛtarāṣṭrāśca tadvākyamabhipūjya punaḥpunaḥ /
visarjayāmāsa tadā prakṛtīstu śanaiḥśanaiḥ //

sa taiḥ sampūjito rājā śivenāvekṣitastathā /
prāñjaliḥ pūjayāmāsa taṃ janaṃ bharatarṣabha //

tato viveśa bhavanaṃ gāndhāryā sahito nijam /
āgatāyāṃ ca śarvaryāṃ sukhaṃ śete narādhipaḥ //