Mahabharata · Chapter 14.96

aśvamedhe purāvṛtte keśavaṃ keśisūdanam /
dharmasaṃśayamuddiśya kimapṛcchatpitāmahaḥ //
vaiśampāyana uvāca /

paścimenāśvamedhena yadā snāto yudhiṣṭhiraḥ /
tadā rājā namaskṛtya keśavaṃ punarabravīt //

bhavavanvaiṣṇavā dharmāḥ kimphalāḥ kimparāyaṇāḥ /
kiṃ dharmamadhikṛtyātha bhavatotpāditāḥ purā //

yadi tehamanugrāhyaḥ priyosmi madhusūdana /
śrotavyā yadi me kṛṣṇa tanme kathaya suvrata //

pavitrā kila te dharmāḥ sarvapāpapraṇāśanāḥ /
sarvadharmottamāḥ puṇyā bhagavaṃstvanmukhodgatāḥ //

yāñśrutvā brahmahā goghno mātṛhā gurutalpagaḥ /
pākarbhedī kṛtaghnaśca surāpo brahmavikrayī //

mitraviśvāsaghātī ca vīrahā bhrūṇahā tathā /
tapovikrayiṇaścaiva dānavikrayiṇastathā //

ātmavikramayiṇo mūḍhā jīvedyaśca vikarmabhiḥ /
pāpāḥ śaṭhā naikṛtikā ḍāmbhikā dūṣakāstathā //

rasabhedakarā ye ca ye ca syurbrahmaghātakāḥ /
śūdrapreṣyakarāścorā viprā ye ca purohitāḥ //

nikṣepahāriṇaḥ strīghnāstathā ye pāradārikāḥ /
ete cānye ca pāpā ye mucyantete'pi kilbiṣāt //

tānācakṣva suraśreṣṭha tvadbhaktasya mamācyuta //
vaiśampāyana uvāca /

ityevaṃ kathite deve dharmaputreṇa saṃsadi /
vasiṣṭhādyāstapoyuktā munayastatvadarśinaḥ //

śrotukāmāḥ paraṃ guhyaṃ vaiṣṇavaṃ dharmamuttamam /
tathā bhāgavatāścaiva tatastaṃ paryavārayan //
yudhiṣṭhira uvāca /

tatvatastava bhāvena pādamūlamupāgatam /
yadi jānāsi māṃ bhaktaṃ snigdhaṃ vā bhaktavatsala //

dharmaguhyāni sarvāṇi vettumicchāmi tatvataḥ /
dharmānkathaya me deva yadyanugrahabhāgaham //

śrutā me mānavā dharmā vāsiṣṭhāḥ kāśyapāstathā /
gārgīyā gautamīyāśca tathā gopālakasya ca //

parāśarakṛtāḥ pūrvā maitreyasya ca dhīmataḥ /
aumā māheśvarāścaiva nandidharmāśca pāvanāḥ //

brahmaṇā kathitā ye ca kaumārāśca śrutā mayā /
dhūmāyanakṛtā dharmāḥ kāṇḍavaiśvānarā api //

bhārgavā yājñavalkyāśca mārkaṇḍeyakṛtā api /
bhāradvājakṛtā ye ca bṛhaspatikṛtāśca ye //

kuṇeśca kuṇibāhośca viśvāmitrakṛtāśca ye /
sumantujaiminikṛtāḥ śākuneyāstathaiva ca //

pulastyapulahodgītāḥ pāvakīyāstathaiva ca /
agastyagītā maudgalyāḥ śāṇḍilyāḥ śalabhāyanāḥ //

vālakhilyakṛtā ye ca ye ca saptarṣibhistathā /
āpastambakṛtā dharmāḥ śaṅkhasya likhitasya ca //

prājāpatyāstathā yāmyā māhendrāśca śrutā mayā /
vaiyāghravyāsakīyāśca vibhaṇḍakakṛtāśca ye //

nāradīyāḥ śrutā dharmāḥ kāpotāśca śrutā mayā /
tathā viduravākyāni bhṛgoraṅgirasastathā //

krauñcā mṛdaṅgagītāśca sauryā hārītakāśca ye /
ye piśaṅgakṛtāścāpi kātapāyāḥ suvālakāḥ //

uddālakakṛtā dharmā auśanasyāstathaiva ca /
vaiśampāyanagītāśca ye cānye'pyevamāditaḥ //

etebhyaḥ sarvadharmebhyo deva tvanmukhanissṛtāḥ /
pāvanātvātpavitratvādviśiṣṭā iti me matiḥ //

tasmāddhi tvāṃ prapannasya tvadbhaktasya ca keśava /
yuṣmadīyānvarāndharmānpuṇyānkathaya mecyuta //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ pṛṣṭastu dharmajño dharmaputreṇa keśavaḥ /
uvāca dharmānsūkṣmārthāndharmaputrasya harṣitaḥ //

evaṃ te yasya kaunteya yatno dharmeṣu suvrata /
tasya te durlabho loke na kaścidapi vidyeta //

dharmaḥ śruto vā dṛṣṭo vā kathito vā kṛtopi vā /
anumodito vā rājendra nayatīndrapadaṃ naram //

dharmaḥ pitā ca mātā ca dharmo nāthaḥ suhṛttathā /
dharmo bhrātā sakhā caiva dharmaḥ svāmī parantapa //

dharmādarthaśca kāmaśca dharmādbhogāḥ sukhāni ca /
dharmārdaiśvaryamevāgryaṃ dharmātsvargagatiḥ parā //

dharmoyaṃ sevitaḥ śuddhastrāyate mahato bhayāt /
dharmāddvijatvaṃ devatvaṃ dharmaḥ pāvayate naram //

yadā ca kṣīyate pāpaṃ kālena puruṣasya tu /
tadā sañjāyate buddhirdharmaṃ kartuṃ yudhiṣṭhira //

janmāntarasahasraistu manuṣyatvaṃ hi durlabham /
tadgatvāpīha yo dharmaṃ na karoti svavañcitaḥ //

kutsitā ye daridrāśca virūpā vyādhitāstathā /
paradveṣyāśca mūrkhāśca na tairdharmaḥ kṛtaḥ purā //

ye ca dīrghāyuṣaḥ śūrāḥ paṇḍitā bhoginastathā //
nīrogā rūpasampannāstairdharmaḥ sukṛtaḥ purā //

evaṃ dharmaḥ kṛtaḥ śuddho nayate gatimuttamām /
adharmaṃ sevate yastu tiryagyonyāṃ patatyasau //

idaṃ rahasyaṃ kaunteya śṛṇu dharmamanuttamam /
kathayiṣye paraṃ dharmaṃ tava bhaktasya pāṇḍava //

iṣṭastvamasi me'tyarthaṃ prapannaścāpi māṃ sadā /
paramārthamapi brūyāṃ kiṃ punardharmasaṃhitām //

idaṃ me mānuṣaṃ janma kṛtamātmani māyayā /
dharmasaṃsthāpanārthāya duṣṭānāṃ nāśanāya ca //

mānuṣyaṃ bhāvamāpannaṃ ye māṃ gṛhṇantyavajñayā /
saṃsārāntarhi te mūḍhāstiryagyoniṣvanekaśaḥ //

ye ca māṃ sarvabhūtasthaṃ paśyanti jñānacakṣuṣā /
madbhaktāṃstānsadā yuktānmatsamīpaṃ nayāmyaham //

madbhaktā na vinaśyanti madbhaktā vītakalmaṣāḥ /
madbhāktānāṃ tu mānuṣye saphala janma pāṇḍavā //

api pāpeṣvabhiratā madbhaktāḥ pāṇḍunandana /
mucyante pātakaiḥ sarvaiḥ padmapatramivāmbhasā //

janmāntarasahasreṣu tapasā bhāvitātmanām /
bhaktirutpadyate tāta manuṣyāṇāṃ na saṃśayaḥ //

yacca rūpaṃ paraṃ guhyaṃ kūṭastamacalaṃ dhruvam /
na dṛśyate tatā devairmadbhaktairdṛśyate yathā //

aparaṃ yacca me rūpaṃ parrādurbhāveṣu dṛśyate /
tadarcayanti sarvārthaiḥ sarvabhūtāni pāṇḍava //

kalpakoṭisahasreṣu vyatīteṣvāgate ca /
darśayāmīha tadrūpaṃ yacca paśyanti me surāḥ //

stityutpattyavyayakaraṃ yo māṃ jñātvā prapadyate /
anugṛhṇāmyahaṃ taṃ vai saṃsārānmocayāmi ca //

ahamādirhi devānāṃ sṛṣṭā brahmādayo mayā /
prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya jagatsarvaṃ sṛjāmyaham //

tamomūlohamavyakto rajomadhye pratiṣṭhitaḥ /
ūrdhvaṃ sattvaṃ vinā lobhaṃ brahmādistambaparyataḥ //

mūrdhānaṃ me viddhi divaṃ candrādityau ca locane /
gāvognirbāhmaṇo vaktraṃ mārutaḥ śvasanaṃ ca me //

diśo me bāhavaścāṣṭau nakṣatrāṇi ca bhūṣaṇam / antarikṣamuro viddhi sarvabhūtāvakāśakam /
mārgo meghānilābhyāṃ tu yanmamodaramavyayam //

pṛthivīmaṇḍalaṃ yadvai dvīpārṇavanagairyutam /
sarvasandhāraṇopetaṃ pādau mama yudhiṣṭhira //

sthito hyekaguṇaḥ khe'haṃ dviguṇaścāsmi mārute /
triguṇognau sthitohaṃ vai salile ca caturguṇaḥ //

śabdādyā ye guṇāḥ pañca mahābhūteṣu pañcasu /
tanmātrāsaṃsthitaḥ sohaṃ pṛthivyāṃ pañcadhāsthitaḥ //

ahaṃ sahasrasīrṣastu sahasravadanekṣaṇaḥ /
sahasrabāhūdaradhṛksahasroruḥ sahasrapāt //

dhṛtvorvīṃ sarvataḥ samyagatyatiṣṭhaṃ daśāngulam /
sarvabhūtātmabhūtasthaḥ sarvavyāpī tatosmyaham //

acintyohamanantohamajarohamajo hyaham /
anādyo'hamavadhyohamaprameyohamavyayaḥ //

nirguṇohaṃ nigūḍhātmā nirdvandvo nirmamo nṛpa /
niṣkalo nirvikārohaṃ nidānamamṛtasya tu //

sudhā cāhaṃ svadhā cāhaṃ svāhā cāhaṃ narādhipa /
tejasā tapasā cāhaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham //

snehapāśairguṇabaddhvā dhārayāmyātmamāyayā / cāturāśramadharmehaṃ cāturhotraphalāśanaḥ /
caturmūrtiścaturyajñaścaturāśramabhāvanaḥ //

saṃhṛtyāhaṃ jagatsarvaṃ kṛtvā vai garbhamātmanaḥ /
śayāmi divyayogena pralayeṣu yudhiṣṭhira //

sahasrayugaparyantāṃ brāhmīṃ rātriṃ mahārṇave /
sthitvā sṛjāmi bhūtāni jaṅgamāni sthirāṇi ca //

kalpe kalpe ca bhūtāni saṃharāmi sṛjāmi ca /
na ca māṃ tāni jānanti māyayā mohitāni me //

mama caivāndhakārasya mārgitavyasya nityaśaḥ /
praśāntasyeva dīpasya gatirnaipopalabhyate //

na tadasti kvacidrājanyatrāhaṃ na pratiṣṭhitaḥ /
na ca tadvidyate bhūtaṃ mayi yanna pratiṣṭhitam //

yāvanmitraṃ bhavedbhūtaṃ sthūlaṃ sūkṣmamidaṃ jagat /
dīvabhūto hyahaṃ tasmiṃstāvanmātraṃ pratiṣṭhitaḥ //

kiñcātra bahunoktena satyametadbravīmi te /
yadbhūtaṃ yadbhaviṣyacca tatsarvamahameva tu //

mayā sṛṣṭāni bhūtāni manmayāni ca bhārata /
māmeva na vijānanti māyayā mohitāni vai //

evaṃ sarvaṃ jagadidaṃ sadevāsuramānuṣam /
mattaḥ prabhavate rājanmayyeva pravilīyate //