Mahabharata · Chapter 14.40
naiva śakyā guṇā vaktuṃ pṛthaktvenaiva sarvaśaḥ /
avicchinnāni dṛśyante rajaḥ satvaṃ tamastathā //
anyonyamanurajyante hyanyonyenānujīvinaḥ /
anyonyāpāśrayāḥ sarve tathā'nyonyānuvartinaḥ //
yāvatsatvaṃ rajastāvadvartate nātra saṃśayaḥ /
yāvattamaśca satvaṃ ca rajastāvadihocyate //
saṃhatya kurvate yātrāṃ sahitāḥ saṅghacāriṇaḥ /
saṅghātavṛttayo hyete vartante hetvahetubhiḥ //
udrekavyatiriktānāṃ teṣāmanyonyavartinām /
vakṣyate tadyathā'nyūnaṃ vyatiriktaṃ ca sarvaśaḥ //
vyatiriktaṃ tamo yatra tiryagbhāvagataṃ bhavet /
alpaṃ tatratha rajo jñeyaṃ satvamalpataraṃ tathā //
udriktaṃ ca rajo yatra madhyasrotogataṃ bhavet /
alpaṃ tatra tamo jñeyaṃ satvamalpataraṃ tathā //
udriktaṃ ca yadā satvamūrdhvasrotogataṃ bhavet /
alpaṃ tatra tamo jñeyaṃ rajaścālpataraṃ tathā //
satvaṃ vaikārikī yonirindriyāṇāṃ prakāśikā /
na hi satvātparo bhāvaḥ kaścidanyo vidhīyate //
ūrdhvaṃ gacchanti satvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ /
jaghanyaguṇasaṃyuktā yāntyadhastāmasā janāḥ //
tamaḥ śūdre rajaḥ kṣatre brāhmaṇe satvamuttamam /
ityevaṃ triṣu varṇeṣu vivartante guṇāstrayaḥ //
dūrādapi hi dṛśyanate sahitāḥ saṅghacāriṇaḥ /
tamaḥ satvaṃ rajaścaiva pṛthaktvenānuśuśruma //
dṛṣṭvā tvādityamudyantaṃ kucorāṇāṃ bhayaṃ bhavet /
adhvagāḥ paritapyeyuruṣṇato duḥkhabhāginaḥ //
ādityaḥ satvamuddiṣṭaḥ kucorāstu tathā tamaḥ /
paritāpo'dhvagānāṃ ca rajaso guṇa ucyate //
prākāśyaṃ satvamādityaḥ santāpo rajaso guṇaḥ /
upaplavastu vijñeyastāmasastasya parvasu //
evaṃ jyotiṣṣu sarveṣu pravartante guṇāstrayaḥ //
paryāyeṇa ca varntate tatratatra tathātathā //
sthāvareṣu tu bhāveṣu tiryagbhāvagataṃ tamaḥ /
rājasāstu vivartante snehabhāvastu sātvikaiḥ //
ahastridhā tu vijñeyaṃ tridhā rātrirvidhīyate /
māsārdamāsavarṣāṇi ṛtavaḥ sandhayastathā //
tridhā dānāni dīyante tridhā yajñaḥ pravartate /
tridhā lokāstridhā devāstridhā vidyāstridhā gatiḥ //
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca dharmo'rthaḥ kāma eva ca /
prāṇāpānāvudānaścāpyeta eva trayo guṇāḥ //
paryāyeṇa pravartante tatratatra tathātathā /
yatkiñcidiha loke'sminsarvamete trayo guṇāḥ //
trayo guṇāḥ pravartante hyavyaktā nityameva tu /
satvaṃ rajastamaścaiva guṇasargaḥ sanātanaḥ //
tamo'vyaktaṃ śivaṃ dhāma rajo yoniḥ sanātanaḥ /
prakṛtirvikāraḥ pralayaḥ pradhānaṃ prabhavāpyayau //
anudriktamanūnaṃ vā'pyakampamacalaṃ dhruvam / sadasaccaiva tatsarvamavyaktaṃ triguṇaṃ smṛtam /
jñeyāni nāmadheyāni narairadyātmacintakaiḥ //
avyaktanāmāni guṇāṃśca tattvato yo veda sarvāṇi gatīśca kevalāḥ /
vimuktadehaḥ pravibhāgatattvavi- tsa mucyate sarvaguṇairnirāmayaḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0