Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 14.40

14.40.1

naiva śakyā guṇā vaktuṃ pṛthaktvenaiva sarvaśaḥ /
avicchinnāni dṛśyante rajaḥ satvaṃ tamastathā //

14.40.2

anyonyamanurajyante hyanyonyenānujīvinaḥ /
anyonyāpāśrayāḥ sarve tathā'nyonyānuvartinaḥ //

14.40.3

yāvatsatvaṃ rajastāvadvartate nātra saṃśayaḥ /
yāvattamaśca satvaṃ ca rajastāvadihocyate //

14.40.4

saṃhatya kurvate yātrāṃ sahitāḥ saṅghacāriṇaḥ /
saṅghātavṛttayo hyete vartante hetvahetubhiḥ //

14.40.5

udrekavyatiriktānāṃ teṣāmanyonyavartinām /
vakṣyate tadyathā'nyūnaṃ vyatiriktaṃ ca sarvaśaḥ //

14.40.6

vyatiriktaṃ tamo yatra tiryagbhāvagataṃ bhavet /
alpaṃ tatratha rajo jñeyaṃ satvamalpataraṃ tathā //

14.40.7

udriktaṃ ca rajo yatra madhyasrotogataṃ bhavet /
alpaṃ tatra tamo jñeyaṃ satvamalpataraṃ tathā //

14.40.8

udriktaṃ ca yadā satvamūrdhvasrotogataṃ bhavet /
alpaṃ tatra tamo jñeyaṃ rajaścālpataraṃ tathā //

14.40.9

satvaṃ vaikārikī yonirindriyāṇāṃ prakāśikā /
na hi satvātparo bhāvaḥ kaścidanyo vidhīyate //

14.40.10

ūrdhvaṃ gacchanti satvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ /
jaghanyaguṇasaṃyuktā yāntyadhastāmasā janāḥ //

14.40.11

tamaḥ śūdre rajaḥ kṣatre brāhmaṇe satvamuttamam /
ityevaṃ triṣu varṇeṣu vivartante guṇāstrayaḥ //

14.40.12

dūrādapi hi dṛśyanate sahitāḥ saṅghacāriṇaḥ /
tamaḥ satvaṃ rajaścaiva pṛthaktvenānuśuśruma //

14.40.13

dṛṣṭvā tvādityamudyantaṃ kucorāṇāṃ bhayaṃ bhavet /
adhvagāḥ paritapyeyuruṣṇato duḥkhabhāginaḥ //

14.40.14

ādityaḥ satvamuddiṣṭaḥ kucorāstu tathā tamaḥ /
paritāpo'dhvagānāṃ ca rajaso guṇa ucyate //

14.40.15

prākāśyaṃ satvamādityaḥ santāpo rajaso guṇaḥ /
upaplavastu vijñeyastāmasastasya parvasu //

14.40.16

evaṃ jyotiṣṣu sarveṣu pravartante guṇāstrayaḥ //
paryāyeṇa ca varntate tatratatra tathātathā //

14.40.17

sthāvareṣu tu bhāveṣu tiryagbhāvagataṃ tamaḥ /
rājasāstu vivartante snehabhāvastu sātvikaiḥ //

14.40.18

ahastridhā tu vijñeyaṃ tridhā rātrirvidhīyate /
māsārdamāsavarṣāṇi ṛtavaḥ sandhayastathā //

14.40.19

tridhā dānāni dīyante tridhā yajñaḥ pravartate /
tridhā lokāstridhā devāstridhā vidyāstridhā gatiḥ //

14.40.20

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca dharmo'rthaḥ kāma eva ca /
prāṇāpānāvudānaścāpyeta eva trayo guṇāḥ //

14.40.21

paryāyeṇa pravartante tatratatra tathātathā /
yatkiñcidiha loke'sminsarvamete trayo guṇāḥ //

14.40.22

trayo guṇāḥ pravartante hyavyaktā nityameva tu /
satvaṃ rajastamaścaiva guṇasargaḥ sanātanaḥ //

14.40.23

tamo'vyaktaṃ śivaṃ dhāma rajo yoniḥ sanātanaḥ /
prakṛtirvikāraḥ pralayaḥ pradhānaṃ prabhavāpyayau //

14.40.24

anudriktamanūnaṃ vā'pyakampamacalaṃ dhruvam / sadasaccaiva tatsarvamavyaktaṃ triguṇaṃ smṛtam /
jñeyāni nāmadheyāni narairadyātmacintakaiḥ //

14.40.25

avyaktanāmāni guṇāṃśca tattvato yo veda sarvāṇi gatīśca kevalāḥ /
vimuktadehaḥ pravibhāgatattvavi- tsa mucyate sarvaguṇairnirāmayaḥ //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc