Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 14.37

14.37.1

tadavyaktamanudriktaṃ sarvavyāpi dhruvaṃ sthiram /
navadvāraṃ puraṃ vidyāttriguṇaṃ pañcadhātukam //

14.37.2

ekādaśaparikṣepaṃ manovyākaraṇātmakam /
buddhisvāmikamityetatparamekādaśaṃ bhavet //

14.37.3

trīṇi srotāṃsi yānyasminnāpyāyante punaḥpunaḥ /
pranāḍyastisra evaitāḥ pravarntate guṇātmikāḥ //

14.37.4

tamo rajastathā satvaṃ guṇānetānpracakṣate /
anyonyamithunāḥ sarve tathā'nyonyānujīvinaḥ //

14.37.5

anyonyāpāśrayāścāpi tathā'nyonyānuvartinaḥ /
anyonyavyatiṣaktāśca triguṇāḥ pañcadhātavaḥ //

14.37.6

tamaso mithunaṃ satvaṃ satvasya mithunaṃ rajaḥ /
rajasaścāpi satvaṃ syātsatvasya mithunaṃ tamaḥ //

14.37.7

niyamyate tamo yatra rajastatra nivartate /
niyamyate rajo yatra satvaṃ tatra pravartate //

14.37.8

naiśātmakaṃ tamo vidyāttriguṇaṃ mohasañjñitam / adharmalakṣaṇaṃ caiva niyataṃ pāpakarmasu /
tāmasaṃ rūpametattu dṛśyate cāpi saṅgatam //

14.37.9

prakṛtyātmakamevāhū rajaḥ paryāyakārakam /
sattve tu sarvabhūteṣu dṛśyamutpattilakṣaṇam //

14.37.10

prakāśaṃ sarvabhūteṣu lāghavaṃ śraddhadhānatā /
sātvikaṃ rūpamevaṃ tu lāghavaṃ sādhusammitam //

14.37.11

eteṣāṃ guṇatattvāni vakṣyante tattvahetubhiḥ /
samāsavyāsayuktāni tattvatastāni bodhata //

14.37.12

sammoho jñānamatyāgaḥ karmaṇāmavinirṇayaḥ /
svapnaḥ stambho bhayaṃ lobhaḥ śokaḥ sukṛtadūṣaṇam //

14.37.13

asmṛtiścāvipākaśca nāstikyaṃ bhinnavṛttitā /
nirviśeṣatvamandhatvaṃ jaghanyaguṇavṛttitā //

14.37.14

akṛte kṛtamānitvamajñāne jñānamānitā /
amaitrī vikṛto bhāvo hyaśraddhā mūḍhabhāvanā //

14.37.15

anārjavamasañjñatvaṃ karma pāpamacetanā /
gurutvaṃ sannabhāvatvamavaśitvamavāggatiḥ //

14.37.16

sarva ete guṇā vṛttāstāmasāḥ samprakīrtitāḥ /
ye cānye vihitā bhāvā loke'sminbhāvasañjñitāḥ //

14.37.17

tatratatra niyamyante sarve te tāmasā guṇāḥ /
parivādakathā nityaṃ mevabrāhmaṇavairitā //

14.37.18

atyāgaścātimānaśca moho manyustathā'kṣamā /
matsaraścaiva bhūteṣu tāmasaṃ vṛttamiṣyate //

14.37.19

vṛthārambhā hi ye kecidvṛthā dānāni yāni ca /
vṛthābhakṣaṇamityetattāmasaṃ vṛttamiṣyate //

14.37.20

ativādo'titikṣā ca mātsaryamabhimānitā /
aśraddadhānatā caiva tāmasaṃ vṛttamiṣyate //

14.37.21

evaṃvidhāśca ye kecilloke'sminpāpakarmiṇaḥ /
manuṣyā bhinnamaryādāste sarve tāmasāḥ smṛtāḥ //

14.37.22

teṣāṃ yonīḥ pravakṣyāmi niyatāḥ pāpakarmiṇām / avāṅnirayabhāvā ye tiryaṅnirayagāminaḥ /

14.37.23

sthāvarāṇi ca bhūtāni paśavo vāhanāni ca /
kravyādā dandaśūkāśca kṛmikīṭavihaṅgamāḥ //

14.37.24

abjātā jantavaścaiva sarve cāpi catuṣpadāḥ /
unmattā badhirā mūkā ye cānye pāparogiṇaḥ //

14.37.25

magnāstamasi durvṛttāḥ svakarmakṛtalakṣaṇāḥ /
avāksrotasa ityete magnāstamasi tāmasāḥ //

14.37.26

teṣāmutkarṣamudrekaṃ vakṣyāmyahamataḥ param /
yathā te sukṛtāṃ lokām̐llabhante puṇyakarmiṇaḥ //

14.37.27

anyathā pratipannāstu vivṛddhā ye ca karmasu /
svakarmaniratānāṃ ca brāhmaṇānāṃ śubhaiṣiṇām //

14.37.28

saṃskāreṇordhvamāyānti yatamānāḥ salokatām /
svarge gacchanti devānāmityeṣā vaidikī śrutiḥ //

14.37.29

anyathā pratipannāste vibuddhāḥ sveṣu karmasu /
punarāvṛttidharmāṇaste bhavantīha mānuṣāḥ //

14.37.30

pāpayoniṃ samāpannāścaṇḍālā mūkacūcukāḥ //
varṇānparyāyaśaścāpi prāpnuvantyuttarottaram //

14.37.31

śūdrayonimatikramya ye cānye tāmasā guṇāḥ /
srotomadhye samāgamya vartante tāmase guṇe //

14.37.32

abhiṣvaṅgastu kāmeṣu mahāmoha iti smṛtaḥ /
ṛṣayo munayo devā muhyantyatra sukhepsavaḥ //

14.37.33

tamomoho mahāmohastāmisro hyandhasañjñitaḥ /
maraṇaṃ tvandhatāmisrastāmisraḥ krodha ucyate //

14.37.34

varṇato guṇataścaiva yonitaścaiva tattvataḥ /
sarvametatamo viprāḥ kīrtitaṃ vo yathāvidhi //

14.37.35

ko nvetadbudhyate sādhu ko nvetatsādhu paśyati /
atattve tattvadarśī yastamasastacca lakṣaṇam //

14.37.36

tamoguṇā bahuvidhāḥ prakīrtitā yathāvaduktaṃ ca tamaḥ parāvaram /
naro hi yo veda guṇānimānsadā sa tāmasaiḥ sarvaguṇaiḥ pramucyate //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc