Mahabharata · Chapter 14.26
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
cāturhotravidhānasya vidānamiha yādṛśam //
tasya sarvasya vidhivadvidhānamupadekṣyate /
śṛṇu me gadato bhadre rahasyamidamudbhutam //
karaṇaṃ karma kartā ca mokṣa ityeva bhāmini /
catvāra ete hotāro yairidaṃ jagadāvṛtam //
hotṝṇāṃ sādhanaṃ caiva śṛṇu sarvamaśeṣataḥ / ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca pañcamam /
mano buddhiśca saptaite jñeyāḥ kāraṇahetavaḥ //
gandho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśaśca pañcamaḥ /
mantavyamavaboddhavyaṃ saptaite karmahetavaḥ //
ghrātā bhakṣayitā draṣṭā spraṣṭā śrotā ca pañcamaḥ /
mantā boddhā ca saptaite vijñeyāḥ kartṛhetavaḥ //
svaguṇānbhakṣayantyete guṇavantaḥ śubhāśubhān /
asanto nirguṇāścaite saptaite mokṣahetavaḥ //
viduṣāṃ budhyamānānāṃ svaṃsvaṃ sthānaṃ yathāvidhi /
guṇāste devatā bhūtvā satataṃ bhuñjate haviḥ //
adanhavīṃṣi cānnāni mamatvena vihanyate / ātmārthe pācayannannaṃ mamatvenopahanyate //
abhakṣyabhakṣaṇaṃ caiva madyapānaṃ ca hanti tam /
sa cānnaṃ hanti taṃ cānnaṃ sa hatvā hanyate punaḥ //
hantā hyannamidaṃ vidvānpunarjanayatīśvaraḥ /
na cānnājjāyate tasminsūkṣmo nāma vyatikramaḥ //
manasā manyate yacca yacca vācā nigadyate /
śrotreṇa śrūyate yacca cakṣuṣā yacca dṛśyate //
sparśena spṛśyate yacca ghrāṇena ghrāyate ca yat /
manasyetāni saṃyamya havīṃṣyetāni sarvaśaḥ //
guṇavatpāvako mahyaṃ dīpyate'ntaḥśarīragaḥ / yogayajñaḥ pravṛtto me jñānaṃ brahmamayo haviḥ / prāṇastotro'pānaśastraḥ sarvatyāgasudakṣiṇaḥ //
kartā'numantā brahmātmā hotā'dhvaryuḥ kṛtastutiḥ ṛtaṃ praśāstā tacchastramapavargo'sya dakṣiṇā //
ṛcaścāpyatra śaṃsanti nārāyaṇavido janāḥ /
nārāyaṇāya devāyayadavindanpaśūnpurā //
tatra sāmāni gāyanti tatra cāhurnidarśanam /
devaṃ nārāyaṇaṃ bhīru sarvātmānaṃ nibodha tam //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0