મહાભારત · અધ્યાય 14.26

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
ચાતુર્હોત્રવિધાનસ્ય વિદાનમિહ યાદૃશમ્ ॥

તસ્ય સર્વસ્ય વિધિવદ્વિધાનમુપદેક્ષ્યતે ।
શૃણુ મે ગદતો ભદ્રે રહસ્યમિદમુદ્ભુતમ્ ॥

કરણં કર્મ કર્તા ચ મોક્ષ ઇત્યેવ ભામિનિ ।
ચત્વાર એતે હોતારો યૈરિદં જગદાવૃતમ્ ॥

હોતૄણાં સાધનં ચૈવ શૃણુ સર્વમશેષતઃ । ઘ્રાણં જિહ્વા ચ ચક્ષુશ્ચ ત્વક્ચ શ્રોત્રં ચ પઞ્ચમમ્ ।
મનો બુદ્ધિશ્ચ સપ્તૈતે જ્ઞેયાઃ કારણહેતવઃ ॥

ગન્ધો રસશ્ચ રૂપં ચ શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
મન્તવ્યમવબોદ્ધવ્યં સપ્તૈતે કર્મહેતવઃ ॥

ઘ્રાતા ભક્ષયિતા દ્રષ્ટા સ્પ્રષ્ટા શ્રોતા ચ પઞ્ચમઃ ।
મન્તા બોદ્ધા ચ સપ્તૈતે વિજ્ઞેયાઃ કર્તૃહેતવઃ ॥

સ્વગુણાન્ભક્ષયન્ત્યેતે ગુણવન્તઃ શુભાશુભાન્ ।
અસન્તો નિર્ગુણાશ્ચૈતે સપ્તૈતે મોક્ષહેતવઃ ॥

વિદુષાં બુધ્યમાનાનાં સ્વંસ્વં સ્થાનં યથાવિધિ ।
ગુણાસ્તે દેવતા ભૂત્વા સતતં ભુઞ્જતે હવિઃ ॥

અદન્હવીંષિ ચાન્નાનિ મમત્વેન વિહન્યતે । આત્માર્થે પાચયન્નન્નં મમત્વેનોપહન્યતે ॥

અભક્ષ્યભક્ષણં ચૈવ મદ્યપાનં ચ હન્તિ તમ્ ।
સ ચાન્નં હન્તિ તં ચાન્નં સ હત્વા હન્યતે પુનઃ ॥

હન્તા હ્યન્નમિદં વિદ્વાન્પુનર્જનયતીશ્વરઃ ।
ન ચાન્નાજ્જાયતે તસ્મિન્સૂક્ષ્મો નામ વ્યતિક્રમઃ ॥

મનસા મન્યતે યચ્ચ યચ્ચ વાચા નિગદ્યતે ।
શ્રોત્રેણ શ્રૂયતે યચ્ચ ચક્ષુષા યચ્ચ દૃશ્યતે ॥

સ્પર્શેન સ્પૃશ્યતે યચ્ચ ઘ્રાણેન ઘ્રાયતે ચ યત્ ।
મનસ્યેતાનિ સંયમ્ય હવીંષ્યેતાનિ સર્વશઃ ॥

ગુણવત્પાવકો મહ્યં દીપ્યતેઽન્તઃશરીરગઃ । યોગયજ્ઞઃ પ્રવૃત્તો મે જ્ઞાનં બ્રહ્મમયો હવિઃ । પ્રાણસ્તોત્રોઽપાનશસ્ત્રઃ સર્વત્યાગસુદક્ષિણઃ ॥

કર્તાઽનુમન્તા બ્રહ્માત્મા હોતાઽધ્વર્યુઃ કૃતસ્તુતિઃ ઋતં પ્રશાસ્તા તચ્છસ્ત્રમપવર્ગોઽસ્ય દક્ષિણા ॥

ઋચશ્ચાપ્યત્ર શંસન્તિ નારાયણવિદો જનાઃ ।
નારાયણાય દેવાયયદવિન્દન્પશૂન્પુરા ॥

તત્ર સામાનિ ગાયન્તિ તત્ર ચાહુર્નિદર્શનમ્ ।
દેવં નારાયણં ભીરુ સર્વાત્માનં નિબોધ તમ્ ॥