Mahabharata · Chapter 14.23

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
subhage saptahotṝṇāṃ vidhānamiha yādṛśam //

ghrāṇaścakṣuśca jihvā ca tvak śrotraṃ caiva pañcamam /
mano buddhiśca saptaite hotāraḥ pṛthagāśritāḥ //

sūkṣmākāśe samaṃ prāpte na paśyantītaretaram /
etadvai saptahotṛtvaṃ svabhāvādviddhi śobhane //
brāhmaṇyuvāca /

sūkṣme tu kāśe samprāpte kathaṃ nānyonyadarśinaḥ /
kathaṃ svabhāvādbhagavannetadācakṣva me prabho //
brāhmaṇa uvāca /

guṇajñāneṣu vijñānaṃ guṇajñānāmabhijñatā /
parasparaṃ guṇānete nābhijānanti karhicit //

jihvā cakṣustathā śrotraṃ tvaṅmano buddhireva ca /
na gandhānadhigacchanti ghrāṇastānadhigacchati //

ghrāṇaṃ cakṣustathā kṣotraṃ tvaṅmano buddhireva ca /
na rasānadhigacchanti jihvā tānadhigacchati //

ghrāṇaṃ jihvā tathā śrotraṃ tvaṅmano buddhireva ca /
na rūpāṇyadhigacchanti cakṣustānyadhigacchati //

ghrāṇaṃ jihvā tataścakṣuḥ śrotraṃ buddhirmanastathā /
na sparśānadhigacchanti tvakca tānadhigacchati //

ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvaṅmano buddhireva ca /
na śabdānadhigacchanti śrotraṃ tānadhigacchati //

ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvak śrotraṃ buddhireva ca /
saṅkalpānnādhigacchanti manastānadhigacchati //

ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvak śrotraṃ mana eva ca /
na niṣṭhāmadhigacchanti buddhistāmadhigacchati //

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
indriyāṇāṃ ca saṃvādaṃ manasaścaiva bhāmini //
mana uvāca /

nāghrāti māmṛte ghrāṇaṃ rasaṃ jihvā na vetti ca /
rūpaṃ cakṣurna gṛhṇāti tvak sparsaṃ nāvabudhyate //

na śrotraṃ budhyate śabdaṃ mayā hīnaṃ kathañcana /
pravaraṃ sarvabūtānāmahamasmi sanātanam //

agārāṇīva śūnyāni śāntārciṣa ivāgnayaḥ /
indriyāṇi na bhāsante mayā hīnāni nityaśaḥ //

kāṣṭhānīvārdraśuṣkāṇi yatamānairapīndriyaiḥ /
guṇārthānnādhigacchanti māmṛte sarvajantavaḥ //
indriyāṇyūcuḥ /

evametadbhavetsatyaṃ yathaitanmanyate bhavān /
ṛte'smānasmadarthāṃstvaṃ bhogānbhuṅkte bhavānyadi //

yadyasmāsu pralīneṣu tapraṇaṃ prāṇadhāraṇam /
bhogānbhuṅkte bhavānsatyaṃ yathaitanmanyate tathā //

athavā'smāsu līneṣu tiṣṭhatsu viṣayeṣu ca /
yadi saṅkalpamātreṇa bhuṅkte bhogānyathārthavat //

atha cenmanyase siddhimasmadartheṣu nityadā /
ghrāṇena rūpamādatsva rasamādatsva cakṣuṣā //

śrotreṇa gandhānādatsva sparśānādatsva jihvayā /
tvacā ca śabdamādatsva buddhyā sparśamathāpi ca //

balavanto hyaniyamā niyamā durbalīyasām /
bhogānapūrvānādatsva nocchiṣṭaṃ bhoktumarhati //

yathā hi śiṣyaḥ śāstāraṃ śrutyarthamabhidhāvati /
tataḥ śrutamupādāya śrutārthamupatiṣṭhati //

viṣayānevamasmābhirdarśitānabhimanyase /
anubhūtānatītāṃśca svapne jāgaraṇe tathā //

vaimanasyaṃ gatānāṃ ca jantūnāmalpacetasām /
asmadarthe kṛte dṛśyate prāṇadhāraṇam //

bahūnapi hi saṅkalpānmatvā svapnānupāsya ca /
bubhukṣayā pīḍyamāno viṣayānena dhāvati //

agāramadvāramiva praviśya saṅkalpabhogānviṣayānavindan /
prāṇakṣaye śāntimupaiti nityaṃ dārukṣaye'gnirjvalito yathaiva //

kāmaṃ tu naṣṭeṣu guṇeṣu saṅgaḥ kāmaṃ ca nānyonyaguṇopalabdhiḥ /
asmānvinā nāsti tapopalabdhi- stāmapyṛte tvāṃ na bhajetpraharṣaḥ //