Mahabharata · Chapter 14.118

deśāntaragate vipre saṃyukte kāladharmaṇā /
śarīranāśe samprāpte kathaṃ pretatvakalpanā //
bhagavānuvāca /

śrūyatāmāhitāgnestu tathābhūtasya saṃskriyā /
pālāśabṛndaiḥ pratimā kartavyā kalpacoditā //

trīṇi ṣaṣṭiśatānyāhurasthīnyasya yudhiṣṭhira /
teṣāṃ vikalpanā kāryā yathāśāstraṃ viniścitam //

aśītyardhaṃ śirasi ca grīvāyāṃ daśa eva ca /
bāhvoścāpi śataṃ dadyādaṅgulīṣu punardaśa //

urasi triṃśataṃ dadyājjaṭhare vā'pi viṃśatim /
vṛṣaṇe dvādaśārdhaṃ tu śiśne cāṣṭārdhameva ca //

dadyāttu śatamūrvostu ṣaṣṭyarthaṃ jānujaṅghayoḥ /
daśa dadyāccaraṇayoreṣā pretasya niṣkṛtiḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

viśeṣatīrthaṃ sarveṣāmaśaktānāmanugrahāt /
bhaktānāṃ tāraṇārtaṃ tu vaktumarhasi dharmataḥ //
bhagavānuvāca /

pāvanaṃ sarvatīrthānāṃ satyaṃ gāyanti sāmagāḥ /
satyasya vacanaṃ tīrthamahiṃsā tīrthamucyate //

tapastīrthaṃ dayā tīrthaṃ śīlaṃ tīrthaṃ yudhiṣṭhira /
alpasantoṣakaṃ tīrthaṃ nārī tīrthaṃ pativratā //

santuṣṭo brāhmaṇastīrthaṃ jñānaṃ vā tīrthamucyate /
madbhaktaḥ satataṃ tīrthaṃ śaṅkarasya viśeṣataḥ //

yatayastīrthamityevaṃ vidvāṃsastīrthamucyate /
śaraṇyapuruṣastīrthamabhayaṃ tīrthamucyate //

trailokye'sminnirudvigno na bibhemi kutaścana /
na divā yadi vā rātrāvudvegaḥ śūdralaṅghanāt //

na bhayaṃ devadaityebhyo rakṣobhyaścaiva me nṛpa /
śūdravaktrāccyutaṃ brahma bhayaṃ tu mama sarvadā //

tasmātsapraṇavaṃ śūdro mannāmāpi na kīrtayet /
praṇavaṃ hi paraṃ loke brahma brahmavido viduḥ //

dvijaśuśrūṣaṇaṃ dharmaḥ śūdrāṇāṃ bhaktito mayi /
tena gacchanti te svargaṃ cintayanto hi māṃ sadā //

dvijaśuśrūṣayā śūdraḥ paraṃ śreyo'dhigacchati /
dvijaśuśrūṣaṇādanyannāsti śūdrasya niṣkṛtiḥ //

rāgo dveṣaśca mohaśca pāruṣyaṃ cānṛśaṃsatā /
śāṭhyaṃ ca dīrghavairitvamatimānamanārjavam //

anṛtaṃ cāpavādaṃ ca paiśunyamatilobhatā /
hiṃsā steyo mṛṣāvādo vañcanā roṣalobhatā //

abuddhitā ca nāstikyaṃ bhayamālasyameva ca / aśaucaṃ cākṛtajñatvaṃ ḍambhatā stambha eva ca /
nikṛtiścāpyavijñānaṃ jātake śūdramāviśet //

sṛṣṭvā pitāmahaḥ śūdramabhibhūtaṃ tu tāmasaiḥ / dvijaśuśrūṣaṇaṃ dharmaṃ śūdrāṇāṃ tu prayuktavān /
naśyanti tāmasā bhāvāḥ śūdrasya dvijabhaktitaḥ //

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati /
tadahaṃ bhaktyupahṛtaṃ mūrdhnā gṛhṇāmi śūdrataḥ //

agrajo vā'pi yaḥ kaścitsarvapāpasamanvitaḥ /
yadi māṃ satataṃ dhyāyetsarvapāpaiḥ pramucyate //

vidyāvinayasampannā brāhmaṇā vedapāragāḥ /
mayi bhakti na kurvanti caṇḍālasadṛśā hi te //

vṛthā dānaṃ vṛthā taptaṃ vṛthā ceṣṭaṃ vṛthā hutam /
vṛthā'tithyaṃ ca tattasya yo na bhakto mama dvijaḥ //

yatkṛtaṃ ca hutaṃ cāpi yadiṣṭaṃ dattameva ca /
abhaktimatkṛtaṃ sarvaṃ rākṣasā eva bhuñjate //

sthāvare jaṅgame vā'pi sarvabhūteṣu pāṇḍava /
samatvena yadā kuryānmadbhakto mitraśatruṣu //

ānṛśaṃsyamahiṃsā ca yathā satyaṃ tathā'rjavam /
adrohaścaiva bhūtānāṃ madgatānāṃ vrataṃ nṛpa //

nama ityeva yo brūyānmadbhaktaṃ śruddhayā'nvitaḥ /
tasyākṣayā'bhavam̐llokāḥ śvapākasyāpi pārthiva //

kiṃ punarye yajante māṃ sadāraṃ vidhipūrvakam /
madbhaktā madgataprāṇāḥ kathayantaśca māṃ sadā //

bahuvarṣasahasrāṇi tapastapyati yo naraḥ /
nāsau padamavāpnoti madbhaktairyadavāpyate //

māmeva tasmādrājendra dhyāyannityamatandritaḥ /
avāpsyati tataḥ siddhiṃ drakṣyatyeva paraṃ padam //

apārthakaṃ prabhāṣantaḥ śūdrā bhāgavatā iti /
na śūdrā bhagavadbhaktā viprā bhāgavatāḥ smṛtāḥ //

dvādaśākṣaratatvajñaścaturvyūhavibhāgavit /
acchidrapañcakālajñaḥ sa vai bhāgavataḥ smṛtaḥ //

ṛgvedenaiva hotā ca yajuṣā'dhvaryureva ca /
sāmavedena codgātā puṇyenābhiṣṭuvanti mām //

atharvaśirasā caiva nityamātharvāṇā dvijāḥ /
stuvanti satataṃ ye māṃ te vai bhāgavatāḥ smṛtāḥ //

vedādhīnāḥ sadā yajñā yajñādhīnāstu devatāḥ /
devatā brāhmaṇādhīnāstasmādviprāstu devatāḥ //

anāśrityocchrayaṃ nāsti mukhyamānaśrayamāśrayet /
rudraṃ samāśritā devā rudro brahmāṇamāśritaḥ //

brahmā māmāśrito rājannāhaṃ kañcidupāśritaḥ /
mamāśrayo na kaścittu sarveṣāmāśrayo hyaham //

evametanmayā proktaṃ rahasyamidamuttamam /
dharmapriyasya te nityaṃ rājannevaṃ samācara //

idaṃ pavitramākhyānaṃ puṇyaṃ vedena sammitam /
yaḥ paṭhenmāmakaṃ dharmamahanyahani pāṇḍava //

dharmoti vardhate tasya buddhiścāpi prasīdati /
pāpakṣayamupetyaivaṃ kalyāṇaṃ ca vivardhate //

etatpuṇyaṃ pavitraṃ ca pāmanāśanamuttamam /
śrotavyaṃ śraddhayā yuktaiḥ śrotriyaiśca viśeṣataḥ //

śrāvayedyastvidaṃ bhaktyā prayatotha śṛṇoti vā /
sa gacchenmama sāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā //

yaścemaṃ śrāvayecchrāddhe madbhakto matparāyaṇaḥ /
pitarastasya tṛpyanti yāvadābhūtasamplavam //
vaiśampāyana uvāca /

śrutvā bhāgavatāndharmānsākṣādviṣṇorjagadguroḥ /
prahṛṣṭamanaso bhūtvā cintayantodbhutāḥ kathāḥ //

ṛṣaya pāṇḍavāścaiva praṇemustaṃ janārdanam /
pūjayāmāsa govindaṃ dharmaputraḥ punaḥ punaḥ //

devā brahmarṣayaḥ siddhā gandharvāpsarasastathā /
ṛṣayasca mahātmāno guhyakā bhujagāstatā //

vālakhilyā mahātmāno yoginastatvadarśinaḥ /
tathā bhāgavatāścāpi pañcakālamupāsakāḥ //

kautūhalasamāyuktā bhagavadbhaktimāgatāḥ /
śrutvā tu paramaṃ puṇyaṃ vaiṣṇavaṃ dharmaśāsanam //

vimuktapāpāḥ pūtāste saṃvṛttāstatkṣaṇen tu /
praṇamya śirasā viṣṇu pratinandya ca tāḥ kathāḥ //

draṣṭāro dvārakāyāṃ vai vayaṃ sarve jagadgurum / iti prahṛṣṭamanaso yayurdevagaṇaiḥ saha /
sarve ṛṣigaṇā rājanyayuḥ svaṃsvaṃ niveśanam //

gateṣu teṣu sarveṣu keśavaḥ keśihā hariḥ / sasmāra dārukaṃ rājansa ca sātyakinā saha /
samīpastho'bhavatsūto yāhi deveti cābravīt //

tato viṣaṇṇavadanāḥ pāṇḍavāḥ puruṣottamam / añjaliṃ mūrdhni sandhāya netrairaśrupariplutaiḥ /
pibantaḥ satataṃ kṛṣṇaṃ nocurārtatarāstadā //

kṛṣṇopi bhagavāndevaḥ pṛthāmāmantrya cārtavat /
dhṛtarāṣṭraṃ ca gāndhārīṃ vigaduraṃ draupadīṃ tathā //

kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsamṛṣīnanyāṃsca mantriṇaḥ / subhadrāmātmajayutāmuttarāṃ spṛśya pāṇinā /
nirgatya veśmanastasmādāruroha tadā ratham //

vājibhiḥ śaivyasugrīvameghapuṣpabalāhakaiḥ /
yuktaṃ tu dhvajabhūtena patagendreṇa dhīmatā //

anvāruroha cāpyena premyā rājā yudhiṣṭhiraḥ / apāsya cāśu yantāraṃ dārukaṃ sūtasattamam /
abhīśūnpratijagrāha svayaṃ kurupatistadā //

upāruhyārjunaścāpi cāmaravyajanaṃ śubham /
rukmadaṇḍaṃ bṛhanmūrdhni dudhāvābhipradakṣiṇam //

tathaiva bhīmasenopi rathamāruhya vīryavān /
chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam //

vaiḍūryamaṇidaṇ़ḍaṃ ca cāmīkaravibhūṣitam /
dadhāra tarasā bhīmaśchatraṃ tacchārṅgadhanvanaḥ //

upāruhya rathaṃ śīghraṃ cāmaravyajane site /
nakulaḥ sahadevaśca dhūyamānau janārdanam //

bhīmaseno'rjunaścaiva yamāvapyarisūdanau /
pṛṣṭhato'nuyayuḥ kṛṣṇaṃ māśabda iti harṣitāḥ //

triyojane vyatīte tu pariṣvajya ca pāṇḍavān /
visṛjya kṛṣṇastānsarvānpraṇatāndvārakā yayau //

tathā praṇamya govindaṃ tadāprabhṛti pāṇḍavāḥ /
kapilādyāni dānāni dadurdharmaparāyaṇāḥ //

madhusūdanavākyāni smṛtvāsmṛtvā punaḥpunaḥ /
manasā pūjayāmāsurhadayasthāni pāṇḍavāḥ //

yudhiṣṭhirastu dharmātmā hṛdi kṛtvā janārdanam /
tadbhaktastanmanā yuktastadyājī tatparo'bhavat //

evamuktaṃ purāvṛttaṃ vaiṣṇavaṃ dharmaśāsanam /
mayā te kathitaṃ rājanpivitraṃ pāpanāśanam //

tacchṛṇuṣva mahārāja viṣṇuproktaṃ kurūdvaha /
tena gacchasi nānyena tadviṣṇoḥ paramaṃ padam //