મહાભારત · અધ્યાય 14.116

કીદૃશા બ્રાહ્મણાઃ પુણ્યા ભાવશુદ્ધાઃ સુરેશ્વર ।
યત્કર્મ સફલં નેતિ કથયસ્ય મમાનઘ ॥
ભગવાનુવાચ ।

શૃણુ પાણ્ડવ તત્સર્વં બ્રાહ્મણાનાં યથાક્રમમ્ ।
સફલં નિષ્ફલં ચૈવ તેષાં કર્મ બ્રવીમિ તે ॥

ત્રિદણ્ડધારણં મૌનં જટાધારણમુણ્ડનમ્ ।
વલ્કલાજિનસંવાસો વ્રતચર્યાઽભિષેચનમ્ ॥

અગ્નિહોત્રં ગૃહે વાસઃ સ્વાધ્યાયં દારસત્ક્રિયા ।
સર્વાણ્યેતાનિ વૈ મિથ્યા યદિ ભાવો ન નિર્મલઃ ॥

અગ્નિહોત્રં વૃથા રાજન્વૃથા વેદાસ્તથૈવ ચ ।
શીલેન દેવાસ્તુષ્યન્તિ શ્રુતયસ્તત્ર કારણમ્ ॥

ક્ષાન્તઃ દાન્તં જિતક્રોધં જિતાત્માનં જિતેન્દ્રિયમ્ ।
તમગ્ર્યં બ્રાહ્મણં મન્યે શેષાઃ શૂદ્રા ઇતિ સ્મૃતાઃ ॥

અગ્નિહોત્રવ્રતપરાન્સ્વાધ્યાયનિરતાઞ્શુચીન્ ।
ઉપવાસરતાન્દાન્તાંસ્તાદેવા બ્રાહ્મણાન્વિદુઃ ॥

ન જાત્યા પુજીતો રાજન્ગુણાઃ કલ્યાણકારણાઃ ।
ચણ્ડાલમપિ વૃત્તસ્થં તં દેવા બ્રાહ્મણં વિદુઃ ॥

મનશ્શૌચં કર્મશૌચં કુલશૌચં ચ ભારત ।
શરીરશૌચં વાક્છૌચં શૌચં પઞ્ચવિધં સ્મૃતમ્ ॥

પઞ્ચસ્વેતેષુ શૌચેષુ હૃદિં શૌચં વિશિષ્યતે ।
હૃદયસ્ય ચ શૌચેન સ્વર્ગં ગચ્છન્તિ માનવાઃ ॥

અગ્નિહોત્રપરિભ્રષ્ટઃ પ્રસક્તઃ ક્રયવિક્રયૈઃ ।
વર્ણસઙ્કરકર્તા ચ બ્રાહ્મણો વૃષલૈઃ સમઃ ॥

યસ્ય વેદશ્રુતિર્નષ્ટા કર્ષકશ્ચાપિ યો દ્વિજઃ ।
વિકર્મસેવી કૌન્તેય સ વૈ વૃષલ ઉચ્યતે ॥

વૃષો હિ ધર્મો વિજ્ઞેયસ્તસ્ય યઃ કુરુતે લયમ્ ।
વૃષલં તં વિદુર્દેવા નિકૃષ્ટં શ્વપચાદપિ ॥

સ્તુતિભિર્બ્રહ્મગીતાભિર્યઃ શૂદ્રં સ્તૌતિ માનવઃ ।
ન તુ માં સ્તૌતિ પાપાત્મા સ તુ ચણ્ડાલતઃ સમઃ ॥

શ્વદૃતૌ તુ યથા ક્ષીરં બ્રહ્મ વૈ વૃષલે તથા ।
દુષ્ટતામેતિ તત્સર્વં શુના લીઢં હવિર્યથા ॥

અઙ્ગાનિ વેદાશ્ચત્વારો મીમાંસાન્યાયવિસ્તરઃ ।
ધર્મશાસ્ત્રં પુરાણં ચ વિદ્યા હ્યેતાશ્ચતુર્દશ ॥

યાન્યુક્તાનિ મયા સમ્યગ્વિદ્યાસ્થાનાનિ ભારત ।
ઉત્પન્નાનિ પવિત્રાણિ ભુવનાર્થં તથૈવ ચ ॥

તસ્માત્તાનિ ન શૂદ્રસ્ય સ્પ્રષ્ટવ્યાનિ યુધિષ્ઠિર । સર્વં ત્રીણ્યપવિત્રાણિ પઞ્ચામેધ્યાનિ ભારત ।

શ્વા ચ શૂદ્રઃ શ્વપાકશ્ચ અપવિત્રાણિ પાણ્ડવ ॥ ગાયકઃ કુક્કુટો યૂપો હ્યુદક્યા વૃષલીપતિઃ ।

પ઼ઞ્ચૈતે સ્યુરમેધ્યાશ્ચ સ્પ્રષ્ટવ્યા ન કદાતન ।
સ્પૃષ્ટ્વૈતાનષ્ટ વૈ વિપ્રઃ સચેલો જલમાવિશેત્ ॥

મદ્ભક્તાઞ્શૂદ્રસામાન્યાદવમન્યન્તિ યે નરાઃ ।
નરકેષ્વેવ તિષ્ઠન્તિ વર્ષકોટિં નરાધમાઃ ॥

ચણ્ડાલમપિ મદ્ભક્તં નાવમન્યેત બુદ્ધિમાન્ ।
અવમાનાત્પતન્ત્યેવ નરકે રૌરવે નરાઃ ॥

મમ ભક્તસ્ય ભક્તેષુ પ્રીતિરભ્યધિકા મમ ।
તસ્માન્મદ્ભક્તભક્તાશ્ચ પૂજનીયા વિશેષતઃ ॥

કીટપક્ષિમૃગાણાં ચ મયિ સન્ન્યસ્તચેતસામ્ ।
ઊર્ધ્વામેવ ગતિં વિદ્ધિ કિં પુનર્જ્ઞાનિનાં નૃણામ્ ॥

પત્રં વાઽપ્યથવા પુષ્પન્ક ફલં વાઽપ્યપ એવ વા ।
દદાતિ મમ શૂદ્રો યચ્છિરસા ધારયામિ તત્ ॥

વિપ્રાનેવાર્ચયેદ્ભક્ત્યા શૂદ્રપ્રાયાંશ્ચ મત્પ્રિયાન્ ।
તેષાં તેનૈવ રૂપેણ પૂજાં ગૃહ્ણામિ ભારત ॥

વેદોત્તેનૈવ માર્ગેણ સર્વભૂતહૃદિ સ્થિતમ્ ।
મામર્ચયન્તિ યે પિપ્રા મત્સાયુજ્યં વ્રજન્તિ તે ॥

મદ્ભક્તાનાં હિતાયૈવ પ્રાદુર્ભાવઃ કૃતો મયા ।
પ્રદુર્ભાવકૃતા કાચિદર્ચનીયા યુધિષ્ઠિર ॥

આસામન્યતમાં મૂર્તિં યો મદ્ભક્ત્યા સમર્ચતિ ।
તેનૈવ પરિતુષ્ટોઽહં ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥

મૃદા ચ મણિરત્નૈશ્ચ તામ્રેણ રજતેન ચ । કૃત્વા પ્રતિકૃતિં કુર્યાદર્ચનાં કાઞ્ચનેન વા ।
પુણ્યં દશગુણં વિદ્યાદેતેષામુત્તરોત્તરમ્ ॥

જપકામો ભવેદ્રાજા વિદ્યાકામો દ્વિજોત્તમઃ । વૈશ્યો વા ધનકામસ્તુ શૂદ્રઃ સુખફલપ્રિયઃ ।
સર્વકામાઃ સ્ત્રિયો વાઽપિ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયુઃ ॥