Mahabharata · Chapter 14.109

annadānaphalaṃ śrutvā prītosmi madhusūdana /
bhojanasya vidhiṃ vaktuṃ devadeva tvamarhasi //
bhagavānuvāca /

bojanasya dvijātīnāṃ vidhānaṃ śṛṇu pāṇḍava /
snātaḥ śuciḥ śucau deśe nirjane hutapāvakaḥ //

maṇḍalaṃ kārayitvā ca caturaśraṃ dvijottamaḥ /
kṣatriyaścettato vṛttaṃ vaiśyo'rdhendusamākṛtim //

ārdrapādastu bhuñjīyātprāṅmukhaścāsane śucau /
pādābhyāṃ dharaṇīṃ spṛṣṭvā pādenaikena vā punaḥ //

naikavāsāstu bhuñjīyānna cāntardhāya vā dvijaḥ /
na bhinnapātre bhuñjīta parṇapṛṣṭhe tathaiva ca //

annaṃ pūrvaṃ namaskuryātprahṛṣṭenāntarātmanā /
nānyadālokayedannānna jugupsena tatparaḥ //

jugupsitaṃ ca yaccānnaṃ rākṣasā eva bhuñjate /
pāṇinā jalamuddhṛtya kuryādannaṃ pradakṣiṇam //

apeyaṃ tadvijānīyātpītvā cāndrāyaṇaṃ caret /
pariveṣajalādanyatpeyameva tu mantravat //

pañca prāṇāhutīḥ kuryātsamantraṃ tu pṛthakpṛthak //

yathā rasaṃ na jānāti jihvā prāmāhutau nṛpa /
tathā samāhitaḥ kuryātprāṇāhutimatandrikataḥ //

viditvā'nnamathānnādaṃ pañca prāṇāṃśca pāṇḍava /
yaḥ kuryādāhutīḥ pañca teneṣṭāḥ pañcavāyavaḥ //

ato'nyathā tu bhuñjāno brāhmaṇo jñānadurbalaḥ /
tenānnenāsurānpretānrākṣasāṃstarpayiṣyati //

vaktrapramāṇānpiṇḍāṃśca grasedekaikaśaḥ punaḥ /
vaktrādhikaṃ tu yatpiṇḍamātmocchiṣṭaṃ taducyate //

piṇḍāvaśiṣṭamanyacca vaktrānnissṛtameva ca /
abhojyaṃ tadvijānīyādbhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //

svamucchiṣṭaṃ tu yo bhuṅkte yo bhuṅkte muktabhojanam /
cāndrāyaṇaṃ carenkṛcchraṃ prājāpatyamathāpi vā //

strīpātrabhuṅnaraḥ pāpaḥ strīṇāmucchiṣṭabhuktathā / tayā saha ca yo bhuṅkte sa bhuṅkte madyameva hi /
na tasya niṣkṛtirdṛṣṭā munibhistatvadarśibhiḥ //

pibataḥ patite toye bhojane mukhanissṛte /
abhojyaṃ tadvijānīyādbhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //

pītaśeṣaṃ tu tannāma na peyaṃ pāṇḍunandana /
pibedyadi hi tanmohāddvijaścāndrāyaṇaṃ caret //

pānīyāni pibedyate tatpātraṃ dvijasattamaḥ /
anucchiṣṭaṃ bhavettāvadyāvadbhūmau na nikṣipet //

maunī vā'pyathavā bhūmau nāvalokya diśastathā /
bhuñjīta vidhivadvipro na cocchiṣṭaṃ pradāpayet //

sadā cātyaśanaṃ nādyānnātihīnaṃ ca karhicit /
yathā'nnena vyathā na syāttathā bhuñjīta nityaśaḥ //

udakyāmapi caṇḍālaṃ śvānaṃ sūkarameva vā / bhuñjāno yadi vā paśyettadannaṃ ca parityajet /
bhuñjāno hyatyajanmohāddvijaścāndrāyaṇaṃ caret //

keśakīṭopapannaṃ ca mukhamārutavījitam /
abhojyaṃ tadvijānīyādbhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //

utthāya ca punaḥ spṛṣṭaṃ pādaspṛṣṭaṃ ca laṅghitam /
annaṃ tadrākṣasaṃ vidyāttasmāttatparivarjayet //

rākṣasocchiṣṭabhugvipraḥ sapta pūrvānparānapi /
narake raurave ghora sa pitṝnpātayiṣyati //

tasminnācamanaṃ kuryādyasminpātre sa bhuktavān / yadyuttiṣṭhatyanācānto bhuktavānāsanāttataḥ /
snānaṃ sadyaḥ prakurvīta sonyathā'prayato bhavet //
yudhiṣṭhira uvāca /

tṛṇamuṣṭividhānaṃ ca tṛṇamāhātmyameva ca /
ikṣoḥ somasamudbhūtiṃ vaktumarhasi mānadaḥ //
bhagavānuvāca /

pitaro vṛṣabhā jñeyo gāvo lokasya mātaraḥ /
tāsāṃ tu pūjayā rājanpūjitāḥ pitṛdevatāḥ //

sabhā prapā gṛhāścāpi devatāyatanāni ca /
śuddhyanti śakṛtā yāsānkiṃ bhūtamadhikaṃ tataḥ //

grāsamuṣṭiṃ paragave dadyātsaṃvatsaraṃ tu yaḥ /
akṛtvā svayamāhāraṃ prāptastatsārvakālikam //

gāvo me mātaraḥ sarvāḥ pitaraścaiva govṛṣāḥ /
grāsamuṣṭiṃ mayā dattaṃ pratigṛhṇīta mātaraḥ //

ityuktvā'nena mantreṇa gāyatryā vā samāhitaḥ /
abhimantrya grāsamuṣṭiṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

yatkṛtaṃ duṣkṛtaṃ tena jñānato'jñānatopi vā /
tasya naśyati tatsarvaṃ duḥkhapnaṃ ca vinaśyati //

tilāḥ pivitrāḥ pāpaghnā nārāyaṇasamudbhavāḥ /
tilāñśrāddhe praśaṃsanati dānametadanuttamam //

tilāndadyāttilānbhakṣyāttilānaprātarupaspṛśet /
tilantilamiti brūyāttilāḥ pāpaharā hi te //

krītvā pratigṛhītvā vā na vikreyā dvijātibhiḥ / bhojanābhyañjanāddānādyonyattu kurute tilaiḥ /
kṛmirbhūtvā śvaviṣṭhāyāṃ pitṛbhiḥ saha majjati //

tilānnapīḍayedvipro yantracakre svayaṃ nṛpa /
pīḍayanhi dvijo mohānnarakaṃ yāti rauravam //

ikṣuvaṃśodbhavaḥ somaḥ somavaṃśodbhavā dvijāḥ /
ikṣuṃ na pīḍayettasmādikṣughātyātmaghātakaḥ //

ikṣudaṇḍasahasrāṇāmekaikena yudhiṣṭhira / brahmahatyāmavāpnoti dvijaścedyantrapīḍakaḥ /
tasmānna pīḍayedikṣuṃ yantracakre dvijottamaḥ //