Mahabharata · Chapter 14.106

evaṃ śrutvā paraṃ puṇyaṃ kapilādānamuttamam /
dharmaputraḥ prahṛṣṭātmā keśavaṃ punarabravīt //

devadevaśa kapilā yadā viprāya dīyate /
kathaṃ sarveṣu cāṅgeṣu tasyāstiṣṭhanti devatāḥ //

yāścaitāḥ kapilāḥ proktā daśa caiva tvayā mama /
tāsāṃ kati suraśreṣṭh kapilāḥ puṇyalakṣaṇāḥ //

kathaṃ vā'nugṛhītāstāḥ suraiḥ pitṛgaṇairapi /
kena yuktāśca varṇena śrotuṃ kautūhalaṃ me //
vaiśampāyana uvāca /

yudhiṣṭhireṇaivamuktaḥ keśavaḥ satyavāktadā /
guhyānāṃ paramaṃ guhyaṃ vaktumevopacakrame //

śṛṇu rājanpavitraṃ vai rahasyaṃ dharmamuttamam //
grahaṇīyaṃ satyamidaṃ na śrāvyaṃ hetuvādibhiḥ //

yadā vatsasya pādau dvau prasave śirasā saha /
dṛśyete dānakālaṃ tattamāhurmunisattamāḥ //

antarikṣagato vatso yāvadbhūmiṃ na yāsyati /
gaustāvatpṛthivī jñeyā tasmāddeyā tu tādṛśī //

yāvanti dhenvā romāṇi savatsāyā yudhiṣṭhira / yāvatyaḥ sikatāścāpi garbhodakapariplutāḥ /
tāvadvarṣasahasrāṇi dātā svarge mahīyate //

suvarṇābharaṇāṃ kṛtvā savtasāṃ kapilāṃ tilaiḥ /
pracchādya tāṃ tu dadyādvai sarvaratnairalaṅkṛtām //

sasamudrā nadī tena saśailavanakānanā /
caturantā bhaveddattā nātra kāryā vicāraṇā //

pṛthivīdānatulyena tena dānena mānavaḥ /
saṃsārasāgarāttīrṇo yāti lokaṃ prajāpateḥ //

brahmahā bhrūṇahā goghno yadi vā gurutalpagaḥ /
mahāpātakayuktopi etaddānena śuddhyati //

idaṃ paṭhati yaḥ puṇyaṃ kapilādānamuttamam /
prātarutthāya madbhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

manasā karmaṇā vācā matipūrvaṃ yudhiṣṭhira /
pāpaṃ rātrikṛtaṃ hanyādasyādhyāyasya pāṭhakaḥ //

idamāvartamānastu śrāddhe yastarpayeddvijān /
tasyāpyamṛtamaśnanti pitaro'tyantaharṣitāḥ //

yaścedaṃ śṛṇuyādbhaktyā madgatenāntarātmanā /
tasya rātrikṛtaṃ sarvuṃ pāpamāśu praṇaśyati //

ataḥ paraṃ viśeṣaṃ tu kapilānāṃ bravīmi te / yāścaitāḥ kapilāḥ proktā daśa rājanmayā tava /
tāsāṃ catasraḥ pravarāḥ puṇyāḥ pāpapraṇāśanāḥ //

suvarṇakapilā puṇyā tathā raktākṣipiṅgalā /
piṅgalākṣī ca yā gauśca yā syātpiṅgalapiṅgalā //

etāścatasraḥ pravarāḥ pavitrāḥ pāpanāśanāḥ /
namaskṛtā vā dṛṣṭā vā ghnanti pāpaṃ narasya tu //

yasyaitāḥ kapilāḥ santi gṛhe pāpapraṇāśanāḥ /
tatra śrīrvijayaḥ kīrtiḥ sphītā nityaṃ yudhiṣṭhira //

etāsāṃ prītimāyāti kṣīreṇa tu vṛṣadhvajaḥ /
dadhnā ca tridaśāḥ sarve ghṛtena tu hutāśanaḥ //

pitaraḥ pitāmahāścaiva tathaiva prapitāmahāḥ /
sakṛddettena tuṣyanti varṣakoṭiṃ yudhiṣṭhira //

kapilāyā ghṛtaṃ kṣīraṃ dadhi pāyasameva vā /
śrotriyebhyaḥ sakṛddatvā naraḥ pāpaiḥ pramucyate //

upavāsaṃ tu yaḥ kṛtvā'pyahorātraṃ jitendriyaḥ /
kapilāpañcagavyaṃ tu pītvā cāndrāyaṇātparam //

saumye muhūrte tatpraśaya śuddhātmā śuddhamānasaḥ /
krodhānṛtavinirmukto madgatenāntarātmanā //

kapilāpañcagavyena sumantreṇa pṛthakpathak / yo matpratikṛtiṃ vā'pi śaṅkarākṛtimeva vā /
snāpayedviṣuve yastu so'śvamedhaphalaṃ labhet //

sa muktapāpaḥ śuddhātmā yānenāmbaraśobhinā /
mama lokaṃ vrajenmukto rudralokamathāpi vā //

brahmaṇā tu purā sṛṣṭā kapilā kāñcanaprabhā /
agnikuṇḍātparairmantrairhomadhenurmahāprabhā //

sṛṣṭamātrāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā devā rudrādayo divi /
siddhā brahmarṣayaścaiva vedāḥ sāṅgāḥ sahādhvaraiḥ //

sāgarāḥ saritaścaiva parvatāḥ sabalāhakāḥ /
gandharvāpsaraso yakṣāḥ pannagāścāpyupasthitāḥ //

sarve vismayamāpannāḥ śikhimadhye mahāprabhām /
mantraiśaaca vividhaistāṃ tu tuṣṭuvustāmanekaśaḥ //

kṛtāñjalipuṭāḥ sarve nātiśṛṅgīṃ trilocanām /
mūrdhnā praṇamya tāṃ bhūmau savatsāmamṛtāraṇim //

ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve caturvaktraṃ pitāmaham /
ājñāpaya mahādeva kiṃ te kurmaḥ kathaṃ vibho //

evamuktaḥ suraiḥ sarvairbrahmā vacanamabravīt /
bhavantopyanugṛhṇantu dogdhrīmenāṃ payasvinīm //

homadhenuriyaṃ jñeyā hyagnīnsantarpayiṣyati /
ato'gnistarpitaḥ sarvānbhavatastarpayiṣyati //

prītāḥ kṣīrāmṛtenāsyā jātavīryaparākramāḥ /
jayiṣyatha yathākāmaṃ dānavānsarva eva tu //

jātavīryabalairyuktāḥ satvavanto jitendriyāḥ /
asaṅkhyeyabalāḥ sarve pālayiṣyatha vai prajāḥ //

pālitāśca prajāḥ sarvā bhavadbhiriha dharmataḥ /
pūjayiṣyanti vā nityaṃ yajñairvividhadakṣiṇaiḥ //

evamuktāḥ surāḥ sarve brahmaṇā parameṣṭhinā /
tataḥ saṃhṛṣṭavadanāḥ kapilāyai varaṃ daduḥ //
devatā ūcuḥ /

yasmāllokahitāyādya brahmaṇā tvaṃ vinirmitā /
tasmātpūtā pavitrā ca bhava pāpavyapohinī //

ye tvāṃ dṛṣṭvā namasyanti spṛṣṭvā cāpi karairnarāḥ /
teṣāṃ varṣakṛtaṃ pāpaṃ tvadbhaktānāṃ praṇaśyati //

akāmakṛtamajñānamadṛṣṭaṃ yacca pātakam / tvāṃ dṛṣṭvā ye namasyanti narāḥ sarvasaheti ca /
teṣāṃ tadvilayaṃ yāti tamaḥ sūryodaye yathā //
bhagavānuvāca /

ityuktvā'syai varaṃ dattvā prayayuste yathāgatam /
lokanistaraṇārthāya sā ca lokāṃścacāra ha //

tasyāmeva samudbhūtā hyetāśca kapilā nava / vicaranti mahīmenāṃ lokānugrahakāraṇāt /
tasmāttu kapilā deyā paratra hitamicchatā //

yadā ca dīyate rājankapilā hyagnihotriṇe /
tadā ca śṛṅgayostasyā viṣṇurindraśca tiṣṭhati //

candravajradharau cāpi tiṣṭhataḥ śṛṅgamūlayoḥ /
śṛṅgamadhye tathā brahmā lalāṭe govṛṣadhvajaḥ //

karṇayoraśvinau devau cakṣuṣī śaśibhāskarau /
danteṣu maruto devā jihvāyāṃ vāksaralasvatī //

romakūpeṣu munayaścarmaṇyeva prajāpatiḥ /
niśśvāseṣu sthitā vedāḥ saṣaḍaṅgapadakramāḥ //

nāsāpuṭe sthitā gandhāḥ puṣpāṇi surabhīṇi ca /
adhare vasavaḥ sarve mukhe cāgniḥ pratiṣṭhitaḥ //

sādhyā devāḥ sthitāḥ kakṣe grīvāyāṃ pārvatī sthitā /
pṛṣṭhe ca nakṣatragaṇāḥ kakuddeśe nabhassthalam //

apāne sarvatīrthāni gomūtre jāhnavī svayam /
iṣṭatuṣṭamayā lakṣmīrgomaye vasatī tadā //

nāsikāyāṃ sadā devī jyeṣṭhā vasati bhāminī /
śroṇītaṭasthāḥ pitaro ramā lāṅgūlamāśritā //

pārśvayorubhayoḥ sarve viśvedevāḥ pratiṣṭhitāḥ /
tiṣṭhatyurasi tāsāṃ tu prītaḥ śaktidharo guhaḥ //

jānajaṅghorudeśeṣu pañca tiṣṭhanti vāyavaḥ /
khuramadhyeṣu gandharvāḥ khurāgreṣu ca pannagāḥ //

catvāraḥ sāgarāḥ pūrṇāstasyā eva payodharāḥ / ratirmedhā kṣamā svāhā śraddhā śāntirdhṛtiḥ smṛtiḥ /

kīrtirdīptiḥ kriyā kāntistuṣṭiḥ puṣṭisca santatiḥ /
diśaśca pradiśaścaiva sevante kapilāṃ sadā //

devā pitṛgaṇāścāpi gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
lokā dvīpārṇavāścaiva gaṅgādyāḥ saritastathā //

devāḥ pitṛgaṇāścāpi vedāḥ sāṅgāḥ sahādhvaraiḥ /
vedoktairvividhairmantraiḥ stuvanti hṛṣitāstathā //

vidyādharāśca ye siddhā bhūtāstārāgaṇāstathā /
puṣpavṛṣṭiṃ ca varṣanti pranṛtyanti ca harṣitāḥ //

brahmaṇotpāditā devī vahnikuṇḍānmahāprabhā /
namaste kapile puṇye sarvadevairnamaskṛte //

kapile'tha mahāsatve sarvatīrthamaye śubhe /
dātāraṃ svajanopetaṃ brahmalokaṃ naya svayam //

aho ratnamidaṃ puṇyaṃ sarvaduḥkhaghnamuttamam / aho dharmārjitaṃ śuddhamidamagryaṃ mahādhanam /
ityākāśasthitaste tu sarvadevā japanti ca //

tasyāḥ pratigrahītā ca bhuṅkte yāvaddvijottamaḥ / tāvaddevagaṇāḥ sarve kapilāmarcayanti ca /
svarṇaśṛṅgīṃ rūpyakhurāṃ gandhaiḥ puṣpaiḥ supūjitām //

vastrābhyāmahatābhyāṃ tu yāvattiṣṭhatyalaṅkṛtā / tāvadyadicchetkapilā mantrapūtā susaṃskṛtā /
bhūlokavāsinaḥ sarvānbrahmalokaṃ nayetsvayam //

bhūraśvaḥ kanakaṃ gāvo rūpyamaśvaṃ tilā yavāḥ /
dīyamānāni viprāya prahṛṣyanti dinedine //

atha tvaśrotriyebhyo vai tāni dattāni pāṇḍava /
tathā nindantyathātmānamaśubhaṃ kinnu naḥ kṛtaṃ //

aho rakṣaḥpiśācaiśca lupyamānāḥ samantataḥ /
yāsyāmo nirayaṃ śīghramiti śocanti tāni vai //

etānyapi dvijebhyo vai śrotriyebhyo viśeṣataḥ /
dīyamānāni vardhante dātāraṃ tārayanti ca //
yudhiṣṭhira uvāca /

devadeveśa daityaghna kālaḥ ko havyakavyayoḥ /
ke tatri pūjāmarhanti varjanīyāśca ke dvijāḥ //
bhagavānuvāca /

daivaṃ pūrvāhṇikaṃ jñeyaṃ paitṛkaṃ cāparāhṇikam /
kālahīnaṃ ca yaddānaṃ taddānaṃ rājasaṃ viduḥ //

avaghuṣṭaṃ ca yadbhuktamanṛtena ca bhārata /
parāmṛṣṭaṃ śunā vā'pi tadbhāgaṃ rākṣasaṃ viduḥ //

yāvantaḥ patitā viprā jaḍonmattādayopi ca /
daive ca pitrye te viprā rājannārhanti satkriyāṃ //

klībaḥ plaṅgī ca kṛṣṭhī ca rājayakṣmānvitaśca yaḥ /
apasmārī ca yaścāpi pitrye nārhati satkṛtim //

cikitsakā devalakā mithyāniyamadhāriṇaḥ /
somavikrayiṇaścāpi śrāddhe nārhanti satkṛtim //

ekoddiṣṭe ca ye cānnaṃ bhuñjate vidhivaddbijāḥ /
cāndrāyaṇamakṛtvā te punarnārhanti satkṛtim //

gāyakā nartakāścaiva plavakā vādakāstathā /
kathakā yaudhikāścaiva śrāddhe nārhanti satkṛtim //

anagnayaśca ye viprāḥ śavaniryātakāśca ye /
stenāścāpi vikarmasthā rājannārhanti satkṛtim //

aparijñātapūrvāśca gaṇaputrāśca ye dvijāḥ /
putrikāputrakāścāpi śrāddhe nārhanti satkṛtim //

raṇakartā ca yo vipro yaśca vāṇijyako dvijaḥ /
prāṇivikrayavṛttiśca śrāddhe nārhanti satkṛtim //

cīrṇavrataguṇairyuktā nityaṃ svādhyāyatatparāḥ /
sāvitrījñāḥ kriyāvantaste śrāddhe satkṛtikṣamāḥ //

śrāddhasya brāhmaṇaḥ kālaḥ prāptaṃ daghi ghṛtaṃ tathā /
darbhāḥ sumanasaḥ kṣetraṃ tatkāle śrāddhado bhavet //

cāritraniratā rājankṛśā ye kṛśavṛttayaḥ /
arthinaścopagacchanti tebhyo dattaṃ mahatphalam //

tapasvinaśca ye viprāstathā bhaikṣacarāśca ye /
arthinaḥ kecidicchanti teṣāṃ dattaṃ mahatphalam //

evaṃ dharmabhūtāṃ śreṣṭha jñātvā sarvātmanā tadā /
rśrotriyāya daridrāya prayacchānupakāriṇe //

dānaṃ yatte priyaṃ kiñcicchrotriyāṇāṃ ca yatpriyam /
tatprayacchasva dharmajña yadīcchasi tadakṣayam //

nirayaṃ ye ca gacchanti tacchṛṇuṣva yudhiṣṭhira //

gurvarthaṃ vā bhayārthaṃ vā nocedanyatra pāṇḍava /
vadanti ye'nṛtaṃ viprāste vai nirayagāminaḥ //

paradārāpahartāraḥ paradārāmimarśakāḥ /
parāraprayoktārasteṃ vai nirayagāminaḥ //

sūcakāḥ sandhibhettāraḥ paradravyopajīvinaḥ /
akṛtajñāśca mitrāṇāṃ te vai nirayagāminaḥ //

varṇāśramāṇāṃ ye bāhyāḥ pāṣaṇḍāścaiva pāpinaḥ /
upāsate ca tāneva te sarve narakālayāḥ //

vedavikrayiṇaścaiva vedānāṃ caiva dūṣakāḥ /
vedānāṃ lekhakāścaiva te vai nirayagāminaḥ //

rasavikrayiṇo rājanviṣavikrayiṇaśca ye /
kṣīravikrayiṇaścāpi te vai nirayagāminaḥ //

caṇḍālebhyaśca ye kṣīraṃ prayacchanti narādhamāḥ /
arthārthamathavā snehātte vai nirayagāminaḥ //

paśūnāṃ damaka**yaiva tathā nāsānuvedhakāḥ puṃstvahiṃsākarascaiva te vai nirayagāminaḥ //

adātāraḥ samarthā ye dravyāṇāṃ lobhakāraṇāt /
dīnānandhānna paśyanti te vai nirayagāminaḥ //

kṣāntāndāntānkṛśānprājñāndīrghakālaṃ sahoṣitān /
tyajanti kṛtakṛtyā ye te vā nirayagāminaḥ //

bālānāmapi vṛddhānāṃ śrāntānāṃ cāpi ye narāḥ /
adattvā'śnānti mṛṣṭānnaṃ te vai nirayagāminaḥ //

ete pūrvarṣibhiḥ proktā narā nirayagāminaḥ /
ye svargaṃ samanuprāptāstāñśṛṇuṣva yudhiṣṭhira //

dānena tapasā caiva satyena ca damena ca /
ye dharmamanuvartante te narāḥ svargagāminaḥ //

śuśrūṣayā'pyupādhyāyācchrutamādāya pāṇḍava /
ye pratigrahanissnehāste narāḥ svargagāminaḥ //

madhumāṃsāsavebhyastu nivṛttā vratavattu ye /
paradāranivṛttā ye te narāḥ svargagāminaḥ //

mātaraṃ pitaraṃ caiva śuśrūṣanti ca ye narāḥ /
bhrahātṝṇāmapi sasnehāste narāḥ svargagāminaḥ //

ye tu bhojanakāle tu niryātāścātithipriyāḥ /
dvārarodhaṃ na kurvanti te narāḥ svargagāminaḥ //

vaivāhikaṃ tu kanyānāṃ daridrāṇāṃ ca ye narāḥ /
kārayanti ca kurvanti te narāḥ svargagāminaḥ //

rasānāmatha bījānāmoṣadhīnāṃ tathaiva ca /
dātāraḥ śraddhayopetāste narāḥ svargagāminaḥ //

kṣemākṣemaṃ ca mārgeṣu samāni viṣamāṇi ca /
arthināṃ ye ca vakṣyanti te narāḥ svargagāminaḥ //

parvadvaye caturdaśyāmaṣṭamyāṃ sandhyayordvayoḥ / ārdrāyāṃ janmanakṣatre viṣuve śravaṇe'thavā /
ye grāmyadharmaviratāste narāḥ svargagāptinaḥ //

havyakavyavidhānaṃ ca narakasvargagāminau /
dharmādharmau ca kathitau kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //