Mahabharata · Chapter 14.105

dānapuṇyaphalaṃ śrutvā tapaḥpuṇyaphalāni ca /
dharmaputraḥ prahṛṣṭātmā keśavaṃ punarabravīt //

yā caiṣā kapilā deva pūrvamutpāditā vibho /
homadhenuḥ sadā puṇyā caturvaktreṇa mādhava //

sā kathaṃ brāhmaṇebhyo hi deyā kasmindine'pi vā /
kīdṛśāya ca viprāya dātavyā puṇyalakṣaṇā //

kathitā kapilā proktā svayameva svayambhuvā /
kairvā deyāśca tā deva śrotumicchāmi tatvataḥ //
vaiśampāyana uvāca /

evamukto hṛṣīkeśo dharmaputreṇa saṃsadi /
abravītkapilāsaṅkyāṃ tāsāṃ māhātmyameva ca //

śṛṇu pāṇḍava tatvena pavitraṃ pāvanaṃ param /
yacchrutvā pāpakarmā pi naraḥ pāpātpramucyate //

agnimadyodbhavāṃ divyāmagnijvālāsamaprabhām /
agnijvālojjvalacchṛṅgīṃ pradīptāṅgāralocanām //

agnipucchāmagnikhurāmagniromaprabhānvitām /
tāmagneyīmagnijihvāmagnigrīvāṃ jvalatprabhām //

bhuñjate kapilāṃ ye tu śūdrā lobhena mohitāḥ /
patitāṃstānvijānīyāccaṇḍālasadṛśā hi te //

na teṣāṃ brāhmamaḥ kaścidgṛhe kuryātpratigraham /
dūrācca parihartavyā mahāpātakinopi te //

sārvakālaṃ hi te sarvairvarjitāḥ pitṛdaivataiḥ /
te sadā hyapratigrāhyā hyasambhāṣyāśca pāpinaḥ //

pibanti kapilāṃ yāvattāvatteṣāṃ pitāmahāḥ /
amedhyamupabhuñjanti bhūmyāṃ vai śvasṛgālavat //

kapilāyā dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ takramathāpi vā /
ye śūdrā upabhuñjanti teṣāṃ gatimimāṃ śṛṇu //

kapilopajīvī śūdrastu mṛto gacchati rauravam /
kliśyate raurave ghore varṣakoṭiśataṃ vasan //

tataścāpi cyutaḥ kālācchvānayoniṃ sa gacchati /
śvayonyāśca paribhraṣṭo viṣṭhāyāṃ jāyate krimiḥ //

viṣṭhākūpeṣu pāpiṣṭho durgandheṣu sahasraśaḥ /
tatratatropajāyeta nottāraṃ tatratha vindati //

brāhmaṇaścaiva yasteṣāṃ gṛhe kuryātpratigraham /
tataḥ prabhṛti tasyāpi pitaraḥ syuramedhyapāḥ //

na tena sārdhaṃ sambhāṣenna cāpyekāsanaṃ vrajet /
sa nityaṃ varjanīyo hi dūrāttu brāhmaṇādhamaḥ //

yastena saha sambhāṣedekaśayyāṃ vrajet vā /
prājāpatyaṃ caretkṛcchraṃ sa ca tena visuddhyati //

kapilopajīvinaḥ śūdrādyaḥ karoti pratigraham /
prāyaścittaṃ bhavettasya viprasyaitanna saṃśayaḥ //

brahmakūrcaṃ prakurvīti cāndrāyaṇamathāpi vā /
mucyate kilbiṣāttasmādetena brāhmaṇo hi saḥ //

kapilā hyagnihotrārthe viprārthe vā svayambhuvā /
sarvaṃ tejaḥ samuddhṛtya nirmitā brahmaṇā purā //

pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam /
puṇyānāṃ paramaṃ puṇyaṃ kapilā pāṇḍunandana //

tapasā tapa evāgryaṃ vrātanāmuttamaṃ vratam /
dānānāṃ paramaṃ dānaṃ nidānaṃ hyetadakṣayam //

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca /
pavitrāṇi ca ramyāṇi sarvalokeṣu pāṇḍava //

ebhyastejaḥ samuddhṛtya brahmaṇā lokakartṛṇā //
lokanistaraṇāyaiva nirmitāḥ kapilāḥ svayam //

sarvatejomayī hyeṣāṃ kapilā pāṇḍunandana /
sadā'mṛtamayī medhyā śuciḥ pāvanamuttamam //

kṣīreṇa kapilāyāstu dadhnā vā saghṛtena vā /
hotavyānyagnihotrāṇi sāyaṃ prātardvijātibhiḥ //

kapilāyā ghṛtenāpi dadhnā kṣīreṇa vā punaḥ /
juhvate yo'gnihotrāṇi brāhmaṇā vidhivatprabho //

pūjayantyatithīṃścaiva parāṃ bhaktimupāgatāḥ /
śūdrānnādviratā nityaṃ ḍambhānṛtavivarjitāḥ //

te yāntyādityasaṅkāśairvimānairdvijasattamāḥ /
sūryamaṇḍalamadhyena brahmalokamanuttamam //

brahmaṇo bhavane divye kāmagāḥ kāmarūpiṇaḥ /
brahmaṇā pūjyamānāstu modante kalpamakṣayam //

evaṃ hi kapilā rājanpuṇyā mantrāmṛtāraṇiḥ /
ādāvevāgnimadhye tu maitreyī brahmanirmitā //

śṛṅgāgre kapilāyāstu sarvatīrthāni pāṇḍava /
brahmaṇo hi niyogena nivasanti dinedine //

prātarutthāya yo martyaḥ kapilāśṛṅgamastakāt /
yaścyutāmambudhārāṃ vai śirasā prayataḥ śuciḥ //

sa tena puṇyatīrthena sahasā hatakilviṣaḥ /
janmatrayakṛtaṃ pāpaṃ pradahatyagnivatṛṇam //

mūtreṇa kapilāyāstu yaśca prāṇānupaspṛśet // snānena tena puṇyena naṣṭapāpaḥ sa mānavaḥ /
triṃśadvarṣakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ //

prātarutthāya yo bhaktayā prayacchettṛṇamuṣṭikam /
tasya naśyati tatpāpaṃ triṃśadrātrakṛtaṃ nṛpa //

prātarūtthāya yadbhaktyā kuryādyasmātpradakṣiṇam /
pradakṣiṇīkṛtā tena pṛthivī nātra saṃśayaḥ //

pradakṣiṇena caikena śraddhāyuktena pāṇḍava /
daśarātrakṛtaṃ pāpaṃ tasya tannaśyati dhruvam //

kapilāpañcagavyena yaḥ snāyāttu śucirnaraḥ /
sa gaṅgādyeṣu tīrtheṣu snāto bhavati pāṇḍava //

tena snānena tasyāpi śraddāyuktasya pārthiva /
daśarātrakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati //

dṛṣṭvā tu kapilāṃ bhaktyā śrutvā huṅkāranisvanam /
vyapohati naraḥ pāpamahorātrakṛtaṃ nṛpa //

yatra vā tatra vā cāṅge kapilāṃ yaḥ spṛśecchuciḥ /
saṃvatsarakṛtaṃ pāpaṃ vināśayati pāṇḍava //

gosahasraṃ tu yo dadyādekāṃ ca kapilāṃ naraḥ /
samaṃ tasya phalaṃ prāha brahmā lokapitāmahaḥ //

yastvevaṃ kapilāṃ hanyānnaraḥ kaścitpramādataḥ /
gosahasraṃ hataṃ tena bhavennātra vicāraṇā //

yaścaikāṃ kapilāṃ dadyācchrotriyāyāhitāgnaye /
gavāṃ śatasahasraṃ tu dattaṃ bhavati pāṇḍava //

daśa vai kapilāḥ proktāḥ svayameva svayambhuvā /
yo dadyācchrotriyebhyo vai svargaṃ gacchati tacchṛṇu //

prathamā svarṇakapilā dvitīyā gaurapiṅgalā /
tṛtīyā raktapiṅgākṣī caturthīṃ galapiṅgalā //

pañcamī babhruvarṇābhā ṣaṣṭhī ca śvetapiṅgalā /
saptamī raṅgapiṅgākṣī tvaṣṭamī khurapiṅgalā //

navamī pāṭalā jñeyā daśamī pucchapiṅgalā /
daśaitāḥ kapilāḥ proktāstārayanti narānsadā //

maṅgalyāśca pavitrāśca sarvapāpapraṇāśanāḥ /
evameva hyanaḍvāho daśa proktā nareśvara //

brāhmaṇo vāhayettāṃstu nānyo varṇaḥ kathañcana /
na vāhayecca kapilāṃ kṣetre vā'dhvani vā dvijaḥ //

vāhayeddhuṅkṛtenaiva śākhayā vā sapatrayā /
na daṇḍena na vā yaṣṭyā na pāśena na vā punaḥ //

na kṣuttṛṣṇāśramaśrāntānvāhayedvikalendriyān /
atṛpteṣu na bhuñjīyātpibetpīteṣu codakam //

śuśrūṣormātaraścaitāḥ pitaraste prakīrtitāḥ /
ahnāṃ pūrvatra bhāge ca dhuryāṇāṃ vāhanaṃ smṛtam //

viśrāmenmadhyame bhāge bhāge cānte yathāsukham / yatra ca tvarayā kṛtyaṃ saṃśayo yatra vā'dhvani /

vāhayettatra dhuryāṃstu na sa pāpena lipyate // bhrūṇahatyāsamaṃ pāpaṃ tasya syātpāṇḍunandana /

anyathā vāhayanrājannirayaṃ yāti rauravam // rudhiraṃ pātayetteṣāṃ yastu mohānnarādhipa /

tena pāpena pāpātmā narakaṃ yātyasaṃśayam // narakeṣu ca sarveṣu samāḥ sthitvā śataṃśatam /

iha mānuṣyake loke balīvardo bhaviṣyati //
tasmāttu muktimanvicchandadyāttu kapilāṃ naraḥ //

kapilāṃ vāhayedyastu vṛṣalo lobhamohitaḥ /
tena devāstrayastriṃśatpitaraścāpi vāhitāḥ //

sa devaiḥ pitṛbhirnityaṃ vadhyamānastu durmatiḥ /
narakānnarakaṃ ghoraṃ gacchedāpralayaṃ nṛpa //

brahmā rudrastathā'gniśca kapilānāṃ gatiṃ gatāḥ / tasmātte na nihantavyāḥ pūjyāścaiva na saṃśayaḥ /
niḥśvasanti yadā śrāntāstadā hanyusca tatkulaṃ //

yāvanti teṣāṃ romāṇi tāvadvarṣaśataṃ nṛpa /
narakeṣūpapacyante tatra tadvāhakā narāḥ //

kapilā sarvayajñeṣu dakṣiṇārthaṃ vidhīyate /
tasmāttaddakṣiṇā deyā yajñeṣveva dvijātibhiḥ //

homārtaṃ cāgnihotrasya yāṃ prayacchetprayatnataḥ / śrotriyāya daridrāya śrāntāyāmitatejase /
tena dānena pūtātmā mama loke mahīyate //

yāvanti caiva romāṇi kapilāṅge yudhiṣṭhira /
tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate //

suvarṇakhuraśṛṅgīṃ ca kapilāṃ yaḥ prayacchati / viṣuve cāyane cāpi so'śvamedhaphalaṃ labhet /
tenāśvamedhatulyena mama lokaṃ sa gacchati //

svarṇaśṛṅgīṃ rūpyakhurāṃ savatsāṃ kāṃsyadohinīm /
vastrairalaṅkṛtāṃ puṣṭāṃ gandhairmālyaiśca śobhitām //

pavitraṃ hi pavitrāṇāṃ suravṇamiti me matiḥ /
tasmātsuvarṇābharaṇā dātavyā sā'gnihotriṇe //

evaṃ dattvā tu rājendra saptapūrvānparānapi /
tārayiṣyati rājendra nātra kāryā vicāraṇā //

agniṣṭomasahasrasya vājapeyaṃ ca tatsamam / vājapeyasahasrasya aśvamedhaṃ ca tatsamam /
aśvamedhasahasrasya rājasūyaṃ ca tatsamam //

kapilānāṃ sahasreṇa vididattena pāṇḍava / rājasūyaphalaṃ prāpya mama loke mahīyate /
na tasya punarāvṛttirvidyate kurupuṅgava //

prayacchate yaḥ kapilāṃ savatsāṃ kāṃsyadohinīm /
suvarṇakuraśṛṅgāṅgīṃ sarvālaṅkāraśobhitām //

taistairguṇaiḥ kāmadughā ca bhūtvā naraṃ pradātāramupaiti sā gauḥ /
svakarmabhiścāpyanubadhyamānaṃ tīvrāndhakāre narake patantam / mahārṇave nauriva vāyunītā dattā hi gaustārayate manuṣyam //

putrāṃśca pautrāṃśca kulaṃ ca sarva- māsaptamaṃ tārayate yathāvat /
yāvanmanuṣyānpṛthivī bibharti tāvatpradātāramṛtaṃ paratra //

yathauṣadhaṃ mantrakṛtaṃ narasya prayuktamātraṃ vinihanti rogān /
tathaiva dattā kapilā supātre pāpaṃ narasyāśu nihanti sarvam //

yathaiva dṛṣṭvā bhujagāḥ suparṇaṃ naśyanti dūrādvivaśā bhayārtāḥ /
tathaiva dṛṣṭvā kapilāpradānā- nnasyanti pāpāni narasya śīghram //

yathā tvacaṃ vai bhujago vihāya punarnavaṃ rūpamupaiti puṇyam /
tathaiva muktaḥ puruṣaḥ svapāpai- rvirajyate vai kapilāpradānāt //

yathā'ndhakāraṃ bhavane vilagnaṃ dīpto hi niryātayati pradīpaḥ /
tathā naraḥ pāpamapi pralīnaṃ niṣkrāmayedvai kapilāpradānāt //

yāvanti romāṇi bhavanti tasyā vatsānvitāyāśca śarīrajāni /
tāvatpradātā yugavarṣakoṭiṃ sa brahmaloke ramate manuṣyaḥ //

yasyāhitāgneratithipriyasya śūdrānnadūrasya jitendriyasya /
satyavratasyādhyayanānvitasya dattā hi gaustārayate paratra //