મહાભારત · અધ્યાય 14.106

એવં શ્રુત્વા પરં પુણ્યં કપિલાદાનમુત્તમમ્ ।
ધર્મપુત્રઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા કેશવં પુનરબ્રવીત્ ॥

દેવદેવશ કપિલા યદા વિપ્રાય દીયતે ।
કથં સર્વેષુ ચાઙ્ગેષુ તસ્યાસ્તિષ્ઠન્તિ દેવતાઃ ॥

યાશ્ચૈતાઃ કપિલાઃ પ્રોક્તા દશ ચૈવ ત્વયા મમ ।
તાસાં કતિ સુરશ્રેષ્ઠ્ કપિલાઃ પુણ્યલક્ષણાઃ ॥

કથં વાઽનુગૃહીતાસ્તાઃ સુરૈઃ પિતૃગણૈરપિ ।
કેન યુક્તાશ્ચ વર્ણેન શ્રોતું કૌતૂહલં મે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

યુધિષ્ઠિરેણૈવમુક્તઃ કેશવઃ સત્યવાક્તદા ।
ગુહ્યાનાં પરમં ગુહ્યં વક્તુમેવોપચક્રમે ॥

શૃણુ રાજન્પવિત્રં વૈ રહસ્યં ધર્મમુત્તમમ્ ॥
ગ્રહણીયં સત્યમિદં ન શ્રાવ્યં હેતુવાદિભિઃ ॥

યદા વત્સસ્ય પાદૌ દ્વૌ પ્રસવે શિરસા સહ ।
દૃશ્યેતે દાનકાલં તત્તમાહુર્મુનિસત્તમાઃ ॥

અન્તરિક્ષગતો વત્સો યાવદ્ભૂમિં ન યાસ્યતિ ।
ગૌસ્તાવત્પૃથિવી જ્ઞેયા તસ્માદ્દેયા તુ તાદૃશી ॥

યાવન્તિ ધેન્વા રોમાણિ સવત્સાયા યુધિષ્ઠિર । યાવત્યઃ સિકતાશ્ચાપિ ગર્ભોદકપરિપ્લુતાઃ ।
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ દાતા સ્વર્ગે મહીયતે ॥

સુવર્ણાભરણાં કૃત્વા સવ્તસાં કપિલાં તિલૈઃ ।
પ્રચ્છાદ્ય તાં તુ દદ્યાદ્વૈ સર્વરત્નૈરલઙ્કૃતામ્ ॥

સસમુદ્રા નદી તેન સશૈલવનકાનના ।
ચતુરન્તા ભવેદ્દત્તા નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

પૃથિવીદાનતુલ્યેન તેન દાનેન માનવઃ ।
સંસારસાગરાત્તીર્ણો યાતિ લોકં પ્રજાપતેઃ ॥

બ્રહ્મહા ભ્રૂણહા ગોઘ્નો યદિ વા ગુરુતલ્પગઃ ।
મહાપાતકયુક્તોપિ એતદ્દાનેન શુદ્ધ્યતિ ॥

ઇદં પઠતિ યઃ પુણ્યં કપિલાદાનમુત્તમમ્ ।
પ્રાતરુત્થાય મદ્ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥

મનસા કર્મણા વાચા મતિપૂર્વં યુધિષ્ઠિર ।
પાપં રાત્રિકૃતં હન્યાદસ્યાધ્યાયસ્ય પાઠકઃ ॥

ઇદમાવર્તમાનસ્તુ શ્રાદ્ધે યસ્તર્પયેદ્દ્વિજાન્ ।
તસ્યાપ્યમૃતમશ્નન્તિ પિતરોઽત્યન્તહર્ષિતાઃ ॥

યશ્ચેદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા મદ્ગતેનાન્તરાત્મના ।
તસ્ય રાત્રિકૃતં સર્વું પાપમાશુ પ્રણશ્યતિ ॥

અતઃ પરં વિશેષં તુ કપિલાનાં બ્રવીમિ તે । યાશ્ચૈતાઃ કપિલાઃ પ્રોક્તા દશ રાજન્મયા તવ ।
તાસાં ચતસ્રઃ પ્રવરાઃ પુણ્યાઃ પાપપ્રણાશનાઃ ॥

સુવર્ણકપિલા પુણ્યા તથા રક્તાક્ષિપિઙ્ગલા ।
પિઙ્ગલાક્ષી ચ યા ગૌશ્ચ યા સ્યાત્પિઙ્ગલપિઙ્ગલા ॥

એતાશ્ચતસ્રઃ પ્રવરાઃ પવિત્રાઃ પાપનાશનાઃ ।
નમસ્કૃતા વા દૃષ્ટા વા ઘ્નન્તિ પાપં નરસ્ય તુ ॥

યસ્યૈતાઃ કપિલાઃ સન્તિ ગૃહે પાપપ્રણાશનાઃ ।
તત્ર શ્રીર્વિજયઃ કીર્તિઃ સ્ફીતા નિત્યં યુધિષ્ઠિર ॥

એતાસાં પ્રીતિમાયાતિ ક્ષીરેણ તુ વૃષધ્વજઃ ।
દધ્ના ચ ત્રિદશાઃ સર્વે ઘૃતેન તુ હુતાશનઃ ॥

પિતરઃ પિતામહાશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહાઃ ।
સકૃદ્દેત્તેન તુષ્યન્તિ વર્ષકોટિં યુધિષ્ઠિર ॥

કપિલાયા ઘૃતં ક્ષીરં દધિ પાયસમેવ વા ।
શ્રોત્રિયેભ્યઃ સકૃદ્દત્વા નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

ઉપવાસં તુ યઃ કૃત્વાઽપ્યહોરાત્રં જિતેન્દ્રિયઃ ।
કપિલાપઞ્ચગવ્યં તુ પીત્વા ચાન્દ્રાયણાત્પરમ્ ॥

સૌમ્યે મુહૂર્તે તત્પ્રશય શુદ્ધાત્મા શુદ્ધમાનસઃ ।
ક્રોધાનૃતવિનિર્મુક્તો મદ્ગતેનાન્તરાત્મના ॥

કપિલાપઞ્ચગવ્યેન સુમન્ત્રેણ પૃથક્પથક્ । યો મત્પ્રતિકૃતિં વાઽપિ શઙ્કરાકૃતિમેવ વા ।
સ્નાપયેદ્વિષુવે યસ્તુ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥

સ મુક્તપાપઃ શુદ્ધાત્મા યાનેનામ્બરશોભિના ।
મમ લોકં વ્રજેન્મુક્તો રુદ્રલોકમથાપિ વા ॥

બ્રહ્મણા તુ પુરા સૃષ્ટા કપિલા કાઞ્ચનપ્રભા ।
અગ્નિકુણ્ડાત્પરૈર્મન્ત્રૈર્હોમધેનુર્મહાપ્રભા ॥

સૃષ્ટમાત્રાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા દેવા રુદ્રાદયો દિવિ ।
સિદ્ધા બ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ વેદાઃ સાઙ્ગાઃ સહાધ્વરૈઃ ॥

સાગરાઃ સરિતશ્ચૈવ પર્વતાઃ સબલાહકાઃ ।
ગન્ધર્વાપ્સરસો યક્ષાઃ પન્નગાશ્ચાપ્યુપસ્થિતાઃ ॥

સર્વે વિસ્મયમાપન્નાઃ શિખિમધ્યે મહાપ્રભામ્ ।
મન્ત્રૈશઅચ વિવિધૈસ્તાં તુ તુષ્ટુવુસ્તામનેકશઃ ॥

કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે નાતિશૃઙ્ગીં ત્રિલોચનામ્ ।
મૂર્ધ્ના પ્રણમ્ય તાં ભૂમૌ સવત્સામમૃતારણિમ્ ॥

ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે ચતુર્વક્ત્રં પિતામહમ્ ।
આજ્ઞાપય મહાદેવ કિં તે કુર્મઃ કથં વિભો ॥

એવમુક્તઃ સુરૈઃ સર્વૈર્બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્ ।
ભવન્તોપ્યનુગૃહ્ણન્તુ દોગ્ધ્રીમેનાં પયસ્વિનીમ્ ॥

હોમધેનુરિયં જ્ઞેયા હ્યગ્નીન્સન્તર્પયિષ્યતિ ।
અતોઽગ્નિસ્તર્પિતઃ સર્વાન્ભવતસ્તર્પયિષ્યતિ ॥

પ્રીતાઃ ક્ષીરામૃતેનાસ્યા જાતવીર્યપરાક્રમાઃ ।
જયિષ્યથ યથાકામં દાનવાન્સર્વ એવ તુ ॥

જાતવીર્યબલૈર્યુક્તાઃ સત્વવન્તો જિતેન્દ્રિયાઃ ।
અસઙ્ખ્યેયબલાઃ સર્વે પાલયિષ્યથ વૈ પ્રજાઃ ॥

પાલિતાશ્ચ પ્રજાઃ સર્વા ભવદ્ભિરિહ ધર્મતઃ ।
પૂજયિષ્યન્તિ વા નિત્યં યજ્ઞૈર્વિવિધદક્ષિણૈઃ ॥

એવમુક્તાઃ સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના ।
તતઃ સંહૃષ્ટવદનાઃ કપિલાયૈ વરં દદુઃ ॥
દેવતા ઊચુઃ ।

યસ્માલ્લોકહિતાયાદ્ય બ્રહ્મણા ત્વં વિનિર્મિતા ।
તસ્માત્પૂતા પવિત્રા ચ ભવ પાપવ્યપોહિની ॥

યે ત્વાં દૃષ્ટ્વા નમસ્યન્તિ સ્પૃષ્ટ્વા ચાપિ કરૈર્નરાઃ ।
તેષાં વર્ષકૃતં પાપં ત્વદ્ભક્તાનાં પ્રણશ્યતિ ॥

અકામકૃતમજ્ઞાનમદૃષ્ટં યચ્ચ પાતકમ્ । ત્વાં દૃષ્ટ્વા યે નમસ્યન્તિ નરાઃ સર્વસહેતિ ચ ।
તેષાં તદ્વિલયં યાતિ તમઃ સૂર્યોદયે યથા ॥
ભગવાનુવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વાઽસ્યૈ વરં દત્ત્વા પ્રયયુસ્તે યથાગતમ્ ।
લોકનિસ્તરણાર્થાય સા ચ લોકાંશ્ચચાર હ ॥

તસ્યામેવ સમુદ્ભૂતા હ્યેતાશ્ચ કપિલા નવ । વિચરન્તિ મહીમેનાં લોકાનુગ્રહકારણાત્ ।
તસ્માત્તુ કપિલા દેયા પરત્ર હિતમિચ્છતા ॥

યદા ચ દીયતે રાજન્કપિલા હ્યગ્નિહોત્રિણે ।
તદા ચ શૃઙ્ગયોસ્તસ્યા વિષ્ણુરિન્દ્રશ્ચ તિષ્ઠતિ ॥

ચન્દ્રવજ્રધરૌ ચાપિ તિષ્ઠતઃ શૃઙ્ગમૂલયોઃ ।
શૃઙ્ગમધ્યે તથા બ્રહ્મા લલાટે ગોવૃષધ્વજઃ ॥

કર્ણયોરશ્વિનૌ દેવૌ ચક્ષુષી શશિભાસ્કરૌ ।
દન્તેષુ મરુતો દેવા જિહ્વાયાં વાક્સરલસ્વતી ॥

રોમકૂપેષુ મુનયશ્ચર્મણ્યેવ પ્રજાપતિઃ ।
નિશ્શ્વાસેષુ સ્થિતા વેદાઃ સષડઙ્ગપદક્રમાઃ ॥

નાસાપુટે સ્થિતા ગન્ધાઃ પુષ્પાણિ સુરભીણિ ચ ।
અધરે વસવઃ સર્વે મુખે ચાગ્નિઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

સાધ્યા દેવાઃ સ્થિતાઃ કક્ષે ગ્રીવાયાં પાર્વતી સ્થિતા ।
પૃષ્ઠે ચ નક્ષત્રગણાઃ કકુદ્દેશે નભસ્સ્થલમ્ ॥

અપાને સર્વતીર્થાનિ ગોમૂત્રે જાહ્નવી સ્વયમ્ ।
ઇષ્ટતુષ્ટમયા લક્ષ્મીર્ગોમયે વસતી તદા ॥

નાસિકાયાં સદા દેવી જ્યેષ્ઠા વસતિ ભામિની ।
શ્રોણીતટસ્થાઃ પિતરો રમા લાઙ્ગૂલમાશ્રિતા ॥

પાર્શ્વયોરુભયોઃ સર્વે વિશ્વેદેવાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
તિષ્ઠત્યુરસિ તાસાં તુ પ્રીતઃ શક્તિધરો ગુહઃ ॥

જાનજઙ્ઘોરુદેશેષુ પઞ્ચ તિષ્ઠન્તિ વાયવઃ ।
ખુરમધ્યેષુ ગન્ધર્વાઃ ખુરાગ્રેષુ ચ પન્નગાઃ ॥

ચત્વારઃ સાગરાઃ પૂર્ણાસ્તસ્યા એવ પયોધરાઃ । રતિર્મેધા ક્ષમા સ્વાહા શ્રદ્ધા શાન્તિર્ધૃતિઃ સ્મૃતિઃ ।

કીર્તિર્દીપ્તિઃ ક્રિયા કાન્તિસ્તુષ્ટિઃ પુષ્ટિસ્ચ સન્તતિઃ ।
દિશશ્ચ પ્રદિશશ્ચૈવ સેવન્તે કપિલાં સદા ॥

દેવા પિતૃગણાશ્ચાપિ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ ।
લોકા દ્વીપાર્ણવાશ્ચૈવ ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા ॥

દેવાઃ પિતૃગણાશ્ચાપિ વેદાઃ સાઙ્ગાઃ સહાધ્વરૈઃ ।
વેદોક્તૈર્વિવિધૈર્મન્ત્રૈઃ સ્તુવન્તિ હૃષિતાસ્તથા ॥

વિદ્યાધરાશ્ચ યે સિદ્ધા ભૂતાસ્તારાગણાસ્તથા ।
પુષ્પવૃષ્ટિં ચ વર્ષન્તિ પ્રનૃત્યન્તિ ચ હર્ષિતાઃ ॥

બ્રહ્મણોત્પાદિતા દેવી વહ્નિકુણ્ડાન્મહાપ્રભા ।
નમસ્તે કપિલે પુણ્યે સર્વદેવૈર્નમસ્કૃતે ॥

કપિલેઽથ મહાસત્વે સર્વતીર્થમયે શુભે ।
દાતારં સ્વજનોપેતં બ્રહ્મલોકં નય સ્વયમ્ ॥

અહો રત્નમિદં પુણ્યં સર્વદુઃખઘ્નમુત્તમમ્ । અહો ધર્માર્જિતં શુદ્ધમિદમગ્ર્યં મહાધનમ્ ।
ઇત્યાકાશસ્થિતસ્તે તુ સર્વદેવા જપન્તિ ચ ॥

તસ્યાઃ પ્રતિગ્રહીતા ચ ભુઙ્ક્તે યાવદ્દ્વિજોત્તમઃ । તાવદ્દેવગણાઃ સર્વે કપિલામર્ચયન્તિ ચ ।
સ્વર્ણશૃઙ્ગીં રૂપ્યખુરાં ગન્ધૈઃ પુષ્પૈઃ સુપૂજિતામ્ ॥

વસ્ત્રાભ્યામહતાભ્યાં તુ યાવત્તિષ્ઠત્યલઙ્કૃતા । તાવદ્યદિચ્છેત્કપિલા મન્ત્રપૂતા સુસંસ્કૃતા ।
ભૂલોકવાસિનઃ સર્વાન્બ્રહ્મલોકં નયેત્સ્વયમ્ ॥

ભૂરશ્વઃ કનકં ગાવો રૂપ્યમશ્વં તિલા યવાઃ ।
દીયમાનાનિ વિપ્રાય પ્રહૃષ્યન્તિ દિનેદિને ॥

અથ ત્વશ્રોત્રિયેભ્યો વૈ તાનિ દત્તાનિ પાણ્ડવ ।
તથા નિન્દન્ત્યથાત્માનમશુભં કિન્નુ નઃ કૃતં ॥

અહો રક્ષઃપિશાચૈશ્ચ લુપ્યમાનાઃ સમન્તતઃ ।
યાસ્યામો નિરયં શીઘ્રમિતિ શોચન્તિ તાનિ વૈ ॥

એતાન્યપિ દ્વિજેભ્યો વૈ શ્રોત્રિયેભ્યો વિશેષતઃ ।
દીયમાનાનિ વર્ધન્તે દાતારં તારયન્તિ ચ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

દેવદેવેશ દૈત્યઘ્ન કાલઃ કો હવ્યકવ્યયોઃ ।
કે તત્રિ પૂજામર્હન્તિ વર્જનીયાશ્ચ કે દ્વિજાઃ ॥
ભગવાનુવાચ ।

દૈવં પૂર્વાહ્ણિકં જ્ઞેયં પૈતૃકં ચાપરાહ્ણિકમ્ ।
કાલહીનં ચ યદ્દાનં તદ્દાનં રાજસં વિદુઃ ॥

અવઘુષ્ટં ચ યદ્ભુક્તમનૃતેન ચ ભારત ।
પરામૃષ્ટં શુના વાઽપિ તદ્ભાગં રાક્ષસં વિદુઃ ॥

યાવન્તઃ પતિતા વિપ્રા જડોન્મત્તાદયોપિ ચ ।
દૈવે ચ પિત્ર્યે તે વિપ્રા રાજન્નાર્હન્તિ સત્ક્રિયાં ॥

ક્લીબઃ પ્લઙ્ગી ચ કૃષ્ઠી ચ રાજયક્ષ્માન્વિતશ્ચ યઃ ।
અપસ્મારી ચ યશ્ચાપિ પિત્ર્યે નાર્હતિ સત્કૃતિમ્ ॥

ચિકિત્સકા દેવલકા મિથ્યાનિયમધારિણઃ ।
સોમવિક્રયિણશ્ચાપિ શ્રાદ્ધે નાર્હન્તિ સત્કૃતિમ્ ॥

એકોદ્દિષ્ટે ચ યે ચાન્નં ભુઞ્જતે વિધિવદ્દ્બિજાઃ ।
ચાન્દ્રાયણમકૃત્વા તે પુનર્નાર્હન્તિ સત્કૃતિમ્ ॥

ગાયકા નર્તકાશ્ચૈવ પ્લવકા વાદકાસ્તથા ।
કથકા યૌધિકાશ્ચૈવ શ્રાદ્ધે નાર્હન્તિ સત્કૃતિમ્ ॥

અનગ્નયશ્ચ યે વિપ્રાઃ શવનિર્યાતકાશ્ચ યે ।
સ્તેનાશ્ચાપિ વિકર્મસ્થા રાજન્નાર્હન્તિ સત્કૃતિમ્ ॥

અપરિજ્ઞાતપૂર્વાશ્ચ ગણપુત્રાશ્ચ યે દ્વિજાઃ ।
પુત્રિકાપુત્રકાશ્ચાપિ શ્રાદ્ધે નાર્હન્તિ સત્કૃતિમ્ ॥

રણકર્તા ચ યો વિપ્રો યશ્ચ વાણિજ્યકો દ્વિજઃ ।
પ્રાણિવિક્રયવૃત્તિશ્ચ શ્રાદ્ધે નાર્હન્તિ સત્કૃતિમ્ ॥

ચીર્ણવ્રતગુણૈર્યુક્તા નિત્યં સ્વાધ્યાયતત્પરાઃ ।
સાવિત્રીજ્ઞાઃ ક્રિયાવન્તસ્તે શ્રાદ્ધે સત્કૃતિક્ષમાઃ ॥

શ્રાદ્ધસ્ય બ્રાહ્મણઃ કાલઃ પ્રાપ્તં દઘિ ઘૃતં તથા ।
દર્ભાઃ સુમનસઃ ક્ષેત્રં તત્કાલે શ્રાદ્ધદો ભવેત્ ॥

ચારિત્રનિરતા રાજન્કૃશા યે કૃશવૃત્તયઃ ।
અર્થિનશ્ચોપગચ્છન્તિ તેભ્યો દત્તં મહત્ફલમ્ ॥

તપસ્વિનશ્ચ યે વિપ્રાસ્તથા ભૈક્ષચરાશ્ચ યે ।
અર્થિનઃ કેચિદિચ્છન્તિ તેષાં દત્તં મહત્ફલમ્ ॥

એવં ધર્મભૂતાં શ્રેષ્ઠ જ્ઞાત્વા સર્વાત્મના તદા ।
ર્શ્રોત્રિયાય દરિદ્રાય પ્રયચ્છાનુપકારિણે ॥

દાનં યત્તે પ્રિયં કિઞ્ચિચ્છ્રોત્રિયાણાં ચ યત્પ્રિયમ્ ।
તત્પ્રયચ્છસ્વ ધર્મજ્ઞ યદીચ્છસિ તદક્ષયમ્ ॥

નિરયં યે ચ ગચ્છન્તિ તચ્છૃણુષ્વ યુધિષ્ઠિર ॥

ગુર્વર્થં વા ભયાર્થં વા નોચેદન્યત્ર પાણ્ડવ ।
વદન્તિ યેઽનૃતં વિપ્રાસ્તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

પરદારાપહર્તારઃ પરદારામિમર્શકાઃ ।
પરારપ્રયોક્તારસ્તેં વૈ નિરયગામિનઃ ॥

સૂચકાઃ સન્ધિભેત્તારઃ પરદ્રવ્યોપજીવિનઃ ।
અકૃતજ્ઞાશ્ચ મિત્રાણાં તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

વર્ણાશ્રમાણાં યે બાહ્યાઃ પાષણ્ડાશ્ચૈવ પાપિનઃ ।
ઉપાસતે ચ તાનેવ તે સર્વે નરકાલયાઃ ॥

વેદવિક્રયિણશ્ચૈવ વેદાનાં ચૈવ દૂષકાઃ ।
વેદાનાં લેખકાશ્ચૈવ તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

રસવિક્રયિણો રાજન્વિષવિક્રયિણશ્ચ યે ।
ક્ષીરવિક્રયિણશ્ચાપિ તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

ચણ્ડાલેભ્યશ્ચ યે ક્ષીરં પ્રયચ્છન્તિ નરાધમાઃ ।
અર્થાર્થમથવા સ્નેહાત્તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

પશૂનાં દમક**યૈવ તથા નાસાનુવેધકાઃ પુંસ્ત્વહિંસાકરસ્ચૈવ તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

અદાતારઃ સમર્થા યે દ્રવ્યાણાં લોભકારણાત્ ।
દીનાનન્ધાન્ન પશ્યન્તિ તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

ક્ષાન્તાન્દાન્તાન્કૃશાન્પ્રાજ્ઞાન્દીર્ઘકાલં સહોષિતાન્ ।
ત્યજન્તિ કૃતકૃત્યા યે તે વા નિરયગામિનઃ ॥

બાલાનામપિ વૃદ્ધાનાં શ્રાન્તાનાં ચાપિ યે નરાઃ ।
અદત્ત્વાઽશ્નાન્તિ મૃષ્ટાન્નં તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥

એતે પૂર્વર્ષિભિઃ પ્રોક્તા નરા નિરયગામિનઃ ।
યે સ્વર્ગં સમનુપ્રાપ્તાસ્તાઞ્શૃણુષ્વ યુધિષ્ઠિર ॥

દાનેન તપસા ચૈવ સત્યેન ચ દમેન ચ ।
યે ધર્મમનુવર્તન્તે તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

શુશ્રૂષયાઽપ્યુપાધ્યાયાચ્છ્રુતમાદાય પાણ્ડવ ।
યે પ્રતિગ્રહનિસ્સ્નેહાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

મધુમાંસાસવેભ્યસ્તુ નિવૃત્તા વ્રતવત્તુ યે ।
પરદારનિવૃત્તા યે તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

માતરં પિતરં ચૈવ શુશ્રૂષન્તિ ચ યે નરાઃ ।
ભ્રહાતૄણામપિ સસ્નેહાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

યે તુ ભોજનકાલે તુ નિર્યાતાશ્ચાતિથિપ્રિયાઃ ।
દ્વારરોધં ન કુર્વન્તિ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

વૈવાહિકં તુ કન્યાનાં દરિદ્રાણાં ચ યે નરાઃ ।
કારયન્તિ ચ કુર્વન્તિ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

રસાનામથ બીજાનામોષધીનાં તથૈવ ચ ।
દાતારઃ શ્રદ્ધયોપેતાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

ક્ષેમાક્ષેમં ચ માર્ગેષુ સમાનિ વિષમાણિ ચ ।
અર્થિનાં યે ચ વક્ષ્યન્તિ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

પર્વદ્વયે ચતુર્દશ્યામષ્ટમ્યાં સન્ધ્યયોર્દ્વયોઃ । આર્દ્રાયાં જન્મનક્ષત્રે વિષુવે શ્રવણેઽથવા ।
યે ગ્રામ્યધર્મવિરતાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગાપ્તિનઃ ॥

હવ્યકવ્યવિધાનં ચ નરકસ્વર્ગગામિનૌ ।
ધર્માધર્મૌ ચ કથિતૌ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥