Mahabharata · Chapter 14.102

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhūmidānamanuttamam //

yaḥ prayacchati viprāya bhūmiṃ ramyāṃ sadakṣiṇām /
śrotriyāya daridrāya sāgnihotrāya pāṇḍava //

sa sarvakāmatṛptātmā sarvaratnavibhūṣitaḥ /
sarvapāpavinirmukto dīpyamāno'rkavatsadā //

bālasūryaprakāśena vicitradhvajaśobhinā /
yāti yānena divyena mama lokaṃ mahāyaśāḥ //

tatra divyāṅganābhistu sevyamāno yathāsukham /
kāmagaḥ kāmarūpī ca krīḍatyapsarasāngaṇaiḥ //

yāvadbibharti lokānvai bhūmiḥ kurukulodvaha /
tāvadbhūmipradaḥ kāle mama loke mahīyate //

na hi bhūmipradānādvai dānamanyadviśiṣyate /
na cāpi bhūmiharaṇātpāpamānyadviśiṣyate //

dānānyanyāni hīyante kālena kurupuṅgava /
bhūmidānasya puṇyasya kṣayo naivopapadyate //

brāhmaṇāya daridrāya bhūmiṃ dattāṃ tu yo naraḥ /
na hiṃsati naravyāghra tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

saptadvīpasamudrāntā ratnasañcayasankulā /
saśailavanadurgāḍhyā tena dattā mahī bhavet //

bhūmiṃ dṛṣṭvā dīyamānāṃ śrotriyāyāgnihotriṇe /
sarvabhūtāni manyante māṃ dadātīti harṣavat //

suvarṇamaṇiratnāni dhanāni ca vasūni ca /
sarvadānāni vai rājandadāti vasudhāṃ dadat //

sāgarānsaritaḥ śailānsamāni viṣamāṇi ca /
sarvagandharasāṃścaiva dadāti vasudhāṃ dadat //

oṣadhīḥ phalasampannā nānāpuṣpasamanvitāḥ /
kamalotpalaṣaṇḍāṃśca dadāti vasudhāṃ dadat //

dharmaṃ kāmaṃ tathā cārthaṃ vedānyajñāṃstathaiva ca /
svargamārgagatiṃ caiva dadāti vasudhāṃ dadat //

agniṣṭomādibhiryajñairye yajante sadakṣiṇaiḥ /
na tatphalaṃ labhante te bhūmidānasya yatphalam //

śrotriyā mahīṃ dattvā yo na hiṃsati pāṇḍava / taddānaṃ kathayiṣyanti yāvallokāḥ pratiṣṭhitāḥ /
tāvatsvargopabhogānāṃ bhoktāraḥ pāṇḍunandana //

sasyapūrṇāṃ mahīṃ yastu śrotriyāya prayacchati /
pitarastasya tṛpyayanti yāvadābhūtasampluvam //

mama rudrasya savitustridaśānāṃ tathaiva ca /
prītaye viddhi rājendra bhūmirdattā dvijāya vai //

tena puṇyena pūtātmā dātā bhūmeryudhiṣṭhira /
mama sālokyamāpnoti nātra kāryā vicārāṇā //

yatkiñcitkurute pāpaṃ puruṣe vṛttikarśitaḥ /
sa ca gokarṇamātreṇa bhūmidānena śudhyati //

māsopavāse yatpuṇyaṃ kṛcchre cāndrāyaṇe'pi ca /
bhūmigokarṇamātreṇa tatpuṇyaṃ tu vidhīyate //

sarvatīrthābhiṣeke ca yatpuṇyaṃ samudāhṛtam /
bhūmigokarṇamātreṇa tatpuṇyaṃ tu vidhīyate //
yudhiṣṭhira uvāca /

devadeva namaste'stadu vāsudeva sureśvara /
gokarṇasya pramāṇaṃ vai vaktumarhasi tatvataḥ //
bhagavānuvāca /

śṛṇu gokarṇamātrasya pramāṇaṃ pāṇḍunandana /
triṃśaddaṇḍapramāṇena pramitaṃ sarvato diśam //

pratyakprāgapi rājendra tattathā dakṣiṇottaram /
gokarṇaṃ tadvidaḥ prāhuḥ pramāṇaṃ dharaṇernṛpa //

savṛṣaṃ gośataṃ yatra sukhaṃ tiṣṭhatyayantritam /
savatsaṃ kuruśārdūla tacca gokarṇamucyate //

kinkarā mṛtyudaṇḍāśca kumbhīpākāśca dāruṇāḥ /
ghorāśca vāruṇāḥ pāśā nopasarpanti bhūmidam //

nirayā rauravādyāśca tathā vaitaraṇī nadī /
tīvrāśca yātanāḥ kṛṣṭā nopasarpanti bhūmidam //

citraguptāḥ kaliḥ kālaḥ kṛtānto mṛtyureva ca /
yamaśca bhagavānsākṣātpūjayanti mahīpradam //

rudraḥ prajāpatiḥ śakraḥ surā ṛṣigaṇāstathā /
ahaṃ ca prītimānrājanpūjayāmo mahīpradam //

kṛśabhṛtyasya kṛśagoḥ kṛśāśvasya kṛtātitheḥ /
bhūmirdeyā naraśreṣṭha sa nidhaiḥ pāralaukikaḥ //

sīdamānakuṭumbāya śrotriyāyāgnihotriṇe /
vrasthāya daridrāya bhūmirdeyā narādhipa //

yathā hi dhātrī kṣīreṇa putraṃ vardhayati svayam /
dātāramanugṛhṇāti dattā hyevaṃ vasundharā //

yathā bibharti gaurvatsaṃ sṛjantī kṣīramātmanaḥ /
tathā sarvaguṇopetā bhūmirvahati bhūmidam //

yathā bījani rohanti jalasiktāni bhūpate /
tathā kāmāḥ prarohanti bhūmidasya dinedine //

yathā tejastu sūryasya tamaḥ sarvaṃ vyapohati /
tathā pāpaṃ narasyeha bhūmidānaṃ vyapohati //

dātā daśānugṛhṇāti yo hareddaśa hanti ca /
atītānyāgatānīha kulāni kurupuṅgava //

āśrutya bhūmidānaṃ tu dattvā yo vā harenpunaḥ /
sa baddho vāruṇaiḥ pāśaiḥ kṣipyate pūyaśoṇite //

svadattāṃ paradattāṃ vā yo haret vasundharām /
na tasya narakāddhorādvidyate niṣkṛtiḥ kvacit //

brāhmṇasya hṛte kṣetre hanyāddvādaśa pūrvajān /
sa gacchetkṛmiyoniṃ ca na ca mucyeta jātu saḥ //

dattvā bhūmiṃ dvijendrāya yastāmevopajīvati /
gavāṃ śatasahasrasya hantuḥ sa labhate phalam //

sodhaśśirāstu pāpātmā kumbhīpākeṣu pacyate / divyairvarṣasahasraistu kumbhīpākādvijanissṛtaḥ /
iha loke bhavetsa śvā rātajanmani pāṇḍava //

dattvā bhūmi dvijendrāṇāṃ yastāmevopajīvati / sa mūḍho yāti duṣṭātmā narakānekaviṃśatim /
narakebhyo vinirmuktaḥ śunāṃ yoniṃ sa gacchati //

halakṛṣṭā mahī deyā sabījā sasyamālinī /
athavā sodakā deyā daridrāya dvijātaye //

evaṃ dattā mahī rājanprahṛṣṭenāntarātmanā /
sarvānkāmānavāpnoti manasā cintitāni ca //

bahubhirvasudhā dattā dīyate ca narādhipaiḥ /
yasya yasya yadā bhūmistasya tasya tadā phalam //

yaḥ prayacchati kanyāṃ vai surūpāṃ śrotriyāya vai /
sa brahmadeyo rājendra tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

balīvardasahasrāṇāṃ dattānāṃ dhuryavāhinām /
yatpuṇyaṃ labhate rājankanyādānena tatphalam //

gavāṃ śatasahasrasya samyagdhattastha yatphalam /
tatphalaṃ samavāpnotiḥ yaḥ prayacchati kanyakām //

yāvanti caiva romāṇi kanyāyāḥ kurupuṅgava /
tāvadvarṣasahasrāṇi mama loke mahīyate //

tataścāpi cyutaḥ kālādiha loke sa jāyate /
ṣaḍaṅgaviccaturvedī sarvalokārcito dvijaḥ //

yaḥ suvarṇaṃ daridrāya brāhmaṇāya prayacchati /
śrotriyāya suvṛttāya bahuputrāya pāṇḍava //

sa muktaḥ sarvapāpebhyo bālasūryasamaprabhaḥ /
vimānaṃ divyāmārūḍhaḥ kāmagaḥ kāmabhogavān //
varṣakoṭiṃ mahātejā mama loke mahīyate //

tataḥ kālāvatīrṇaśca sosmim̐lloke hi jāyate /
vedavedāṅgavidvipraḥ koṭīdhanapatirbhavet //

yaśca rūpyaṃ prayacchedvai daridrāya dvijātaye /
kṛśavṛtteḥ kṛśagave sa muktaḥ sarvakilbiṣaiḥ //

pūrṇacandraprakāśena vimānena virājatā /
kāmarūpi yathākāmaṃ svargaloke mahīyate //

tato'vatīrṇaḥ kālena loke cāsminmahāyaśāḥ /
sarvalokārcitaḥ śrīmānrājā bhavati vīryavān //

tilaparvatakaṃ yastu śrotriyāya prayacchati /
viśeṣeṇa daridrāya tasyāpi śṛṇu yatphalam //

puṇyaṃ vṛṣāyutotsarge yatproktaṃ pāṇḍunandana /
tatpuṇyaṃ samanuprāpya tatkṣaṇādvirajā bhavet //

yathā tvacaṃ bhujaṅgo vai tyaktvā śuddhatanurbhavet /
tatā tilapradānādvai pāpaṃ tyaktvā visuddhyati //

tilaṣaṇḍaṃ prayuñjāno jāmbūnadavibhūṣitam /
vimānaṃ divyamārūḍhaḥ pitṛloke mahīyate //

ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi kāmarūpī mahāyaśāḥ /
tilapradātā ramate pitṛloke yathāsukham //

yaḥ prayacchati viprāya tiladhenuṃ narādhipa /
śrotriyāya daridrāya śṛṇu tasyāpi yatphalam //

gosahasrapradānena yatpuṇyaṃ samudāhṛtam /
tatpuṇyaphalāmāpnoti tiladhenuprado naraḥ //

tilānāṃ kuḍavairyastu tiladhenuṃ prayacchati /
tāvatkoṭisamā rājansvargaloke mahīyate //

aṣṭāḍhakatilaiḥ kṛtvā tiladhenu narādhipa / dvātriṃśanniṣkasaṃyuktaṃ viṣuve yaḥ prayacchati /
madbhaktyā madgatātmā vai tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

kanyādānasahasrasya vidhidattasya yatphalam /
tatpuṇyaṃ samanuprāpto mama loke mahīyate //

mama lokāvatīrṇaśca sosmim̐lloke'bhijāyate /
ṛgyajussāmavedānāṃ pārago brāhmaṇarṣabhaḥ //

gāṃ tu yastu daridrāya śrotriyāya prayacchati /
prasannāṃ kṣīriṇīṃ puṇyāṃ savatsāṃ kāṃsyadohinīṃ //

yatkiñcidduṣkṛtaṃ karma tasya pūrvakṛtaṃ nṛpaḥ /
tatsarvaṃ tatkṣaṇādeva vinaśyati na saṃśayaḥ //

yānaṃ ca vṛṣasaṃyuktaṃ dīpyamānaṃ svalaṅkṛtam /
ārūḍhaḥ kāmagaṃ divyaṃ golokamadhigacchati //

yāvanti caiva romāṇi tasyā gostu narādhipa /
tāvadvarṣasahasrāṇi gavāṃ loke mahīyate //

golokādavatīrṇastu loke'sminbrāhmaṇo bhavet /
satrayājī vadanyaśca sarvarājabhirarcitaḥ //

tilaṃ gāvaḥ suvarṇaṃ cāpyannaṃ kanyā vasundharā /
tārayantīha dattāni brāhmaṇebhyo mahābhuja //

brāhmaṇaṃ vṛttasampannamāhitāgnimalolupam /
tarpayedvidhivadrājansa nidhiḥ pāralaukikaḥ //

āhitāgni daridraṃ ca śrotriyaṃ ca jitendriyam /
śūdrānnavarjitaṃ caiva dvijaṃ yatnena pūjayet //

āhitāgniḥ sadā pātramahnihotrī ca vedavit /
pātrāṇāmapi tatpātraṃ śūdrānnaṃ yasya nodare //

yacca vedamayaṃ pātraṃ yacca pātraṃ tapomayam /
asankīrṇaṃ ca yatpātraṃ tatpātraṃ tārayiṣyati //

nityasvādhyāyaniratāstvasankīrṇendriyāśca ye /
pañcayajñaparā nityaṃ pūjitāstārayanti te //

ye kṣāntidāntāḥ śrutipūrṇakarṇā jitendriyāḥ prāṇivadhai nivṛttāḥ /
pratigrahe sankucitā gṛhasthā- ste brāhmaṇāstārayituṃ samarthāḥ //

nityodakī nityayajñopavītī nityasvādhyāyī vṛṣalānnavarjī /
kratau gacchanvidhivaccāpi juhva- tsa brāhmaṇastārayituṃ samarthaḥ //

brāhmaṇo yastu madbhakto madrāgī matparāyaṇaḥ /
mayi sannyastakarmā ca sa viprastārayeddhruvam //

dvādaśākṣaratatvajñaścaturvyūhavibhāgavit /
acchidrapañcakālajñaḥka sa viprastārayiṣyati //