Mahabharata · Chapter 13.98

kāni dānāni loke'smindātukāmo mahīpatiḥ /
guṇādhikebhyo viprebhyo dadyādbharatasattama //

kena tuṣyanti te sadyaḥ kiṃ tuṣṭāḥ pradiśanti ca /
śaṃsa me tanmahābāho phalaṃ puṇyakṛtaṃ mahat //

dattaṃ kiṃ phalavadrājanniha lokeṃ paratra ca /
bhavataḥ śrotumicchāmi tanme vistarato vada //
bhīṣma uvāca /

imamarthaṃ purā pṛṣṭo nārado devadarśanaḥ /
yaduktavānasau vākyaṃ tanme nigadataḥ śṛṇu //
nārada uvāca /

annameva praśaṃsanti devā ṛṣigaṇāstathā /
lokatantraṃ hi yajñāśca sarvamanne pratiṣṭhitam //

annena sadṛśaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati /
tasmādannaṃ viśeṣeṇi dātumicchanti mānavāḥ //

annamūrjaskaraṃ loke prāṇāścānne pratiṣṭhitāḥ /
annena dhāryate sarvaṃ viśvaṃ jagadidaṃ prabho //

annādgṛhasthā loke'sminbhikṣavastāpasāstathā //
annādbhavanti vai prāṇāḥ pratyakṣaṃ nātra saṃśayaḥ //

kaṭumbine sīdate ca brāhmaṇāya mahātmane /
dātavyaṃ bhikṣave cānnamātmano bhūtimicchatā //

brāhmaṇāyābhirūpāya yo dadyādannamarthine /
nidadhāti nidhiṃ śreṣṭhaṃ pāralaukikamātmanaḥ //

śrāntamadhvani vartantaṃ vṛddhamarhamupasthitam /
aryayedbhūtimanvicchangṛhastho gṛhamāgatam //

krodhamutpatitaṃ hitvā suśīlo vītamatsaraḥ /
annadaḥ prāpnute rājandivi ceha ca yatsukham //

nāvamanyedabhigataṃ na praṇudyātkadācana /
api śvapāke śuni vā nānnadānaṃ praṇaśyati //

yo dadyādaparikliṣṭamannamadhvani vartate /
ārtāyādṛṣṭapūrvāya sa mahaddharmamāpnuyāt //

pitṝndevānṛpīnviprānatithīṃśca janādhipa /
yo naraḥ prīṇayatyannaistasya puṇyaphalaṃ mahat //

kṛtvā'tipātakaṃ karma yo dadyādannamarthine /
brāhmaṇāya viśeṣeṇa na sa pāpena muhyate //

brāhmaṇeṣvakṣayaṃ dānamannaṃ śūdre mahāphalam /
annadānaṃ hi śūdre ca brāhmaṇe ca viśiṣyate //

na pṛcchedgotracaraṇaṃ svādhyāyaṃ deśameva ca /
bhikṣito brāhmaṇenānnaṃ dadyādevāvicārataḥ //

annadasyānnadā vṛkṣāḥ sarvakāmaphalapradāḥ /
bhavanti ceha cāmutra nṛpate nātra saṃśayaḥ //

āśaṃsante hi pitaraḥ suvṛṣṭimiva karṣakāḥ /
asmākamapi putro vā pautro vā'nnaṃ pradāsyati //

brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ svayaṃ dehīti yācate /
akāmo vā sakāmo vā dattvā puṇyamavāpnuyāt //

brāhmaṇaḥ sarvabhūtānāmatithiḥ prasṛtāgrabhuk /
viprā yadadhigacchanti bhikṣamāṇā gṛhaṃ sadā //

satkatāśca nivartante tadatīva pravardhate /
mahābhāge kule pretya janma cāpnoti bhārata //

dattvā tvannaṃ naro loke tathā sthānamanuttamam /
sviṣṭamṛṣṭānnadāyī tu svarge vasati satkṛtaḥ //

annaṃ prāṇā narāṇāṃ hi sarvamanne pratiṣṭhim /
annadaḥ paśumānputrī dhanavānbhogavānapi //

prāṇavāṃścāpi bhavati rūpavāṃśca tathā nṛpa /
annadaḥ prāṇado loke sarvadaḥ procyate tu saḥ //

annaṃ hi dattvā'tithaye brāhmaṇāya yathāvidhi /
pradātā sukhamāpnoti daivataiścāpi pūjyate //

brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ kṣetrabhūtaṃ yudhiṣṭhira /
upyate tatri yadbījaṃ taddhi puṇyaphalaṃ mahat //

pratyakṣaṃ prītijananaṃ bhokturdāturbhavatyuta /
sarvāṇyanyāni dānāni parokṣaphalavantyuta //

annāddhi prasavaṃ yānti ratirannāddhi bhārata /
dharmārthāvannato viddhi roganāśaṃ tathā'nnataḥ //

annaṃ hyamṛtamityāha purā kalpe prajāpatiḥ / 7-98-3ab annaṃ bhuvaṃ divaṃ khaṃ ca sarvamanne pratiṣṭhitam //

annapraṇāśe bhidyante śarīre pañca dhātavaḥ /
balaṃ balavatopīha praṇaśyatyannahānitaḥ //

āvāhāśca vivāhāśca yajñāścānnamṛte tathā /
nivartante naraśreṣṭha brahma cātra pralīyate //

annataḥ sarvametaddhi yatkiñcitsthāṇu jaṅgamam /
triṣu lokeṣu dharmārthamannaṃ deyamato budhaiḥ //

annadasya manuṣyasya balamojo yaśāṃsi ca /
kīrtiśca vardhate śaśvattriṣu lokeṣu pārthiva //

megheṣūrdhvaṃ sannidhatte prāṇānāṃ pavanaḥ patiḥ /
tacca meghagataṃ vāri śakro varṣati bhārata //

ādatte ca rasānbhaunānādityaḥ svagabhastibhiḥ /
vāyurādityatastāṃśca rasāndevaḥ pravarṣati //

tadyadā meghato vāri patitaṃ bhavati kṣitau /
tadā vasumatī devī snigdhā bhavati bhārata //

tataḥ sasyāni rohanti yena vartayate jagat /
māṃsamedosthiśukrāṇāṃ prādurbhāvastataḥ punaḥ //

sambhavanti tataḥ śukrātprāṇinaḥ pṛthivīpate /
agnīṣomau hi tacchukraṃ sṛjataḥ puṣyataśca ha //

evamannāddhi sūryaśca pavanaḥ śakrameva ca /
eka eva smṛto rāśistato bhūtāni jajñire //

prāṇāndadāti bhūtānāṃ tejaśca bharatarṣabha /
gṛhamabhyāgatāyātha yo dadyādannamarthine //
bhīṣma uvāca /

nāradenaivamukto'hamannadānaṃ sadā nṛpa /
anasūyustvamapyannaṃ tasmāddehi gatajvaraḥ //

dattvā'nnaṃ vidhivadrājanviprebhyastvamapi prabho /
yathāvadanurūpebhyastataḥ svargamavāpsyasi //

annadānāṃ hi ye lokāstāṃstvaṃ śṛṇu janādhipa /
bhavanāni prakāśante divi teṣāṃ mahātmanām //

nānāsaṃsthāni rūpāṇi nānāstambhānvitāni ca /
candramaṇḍalaśubhrāṇi kinkiṇījālavanti ca //

taruṇādityavarṇāni sthāvarāṇi carāṇi ca /
anekaśatabhaumāni sāntarjalacarāṇi ca //

vaidūryārkaprakāśāni raupyarukmamayāni ca /
sarvakāmaphalāścāpi vṛkṣā bhavanasaṃsthitāḥ //

vāpyo vīthyaḥ sabhāḥ kūpā dīrghikāścaiva sarvaśaḥ /
ghoṣavanti ca yānāni yuktānyatha sahasraśaḥ //

bhakṣyabhojyamayāḥ śailā vāsāṃsyābharaṇāni ca /
kṣīraṃ sravanti saritastathā caivānnaparvatāḥ //

prāsādāḥ pāṇḍurābhrābhāḥ śayyāśca kanakoñjvalāḥ /
tānyannadāḥ prapadyante tasmādannaprado bhava //

ete lokāḥ puṇyakṛtā annadānāṃ mahātmanām /
tasmādannaṃ prayatnena dātavyaṃ mānavairbhuvi //