Mahabharata · Chapter 13.62

pitryaṃ vā'pyathavā daivaṃ dīyate yatpitāmaha /
etadicchāmyahaṃ jñātuṃ dattaṃ keṣu mahāphalam //
bhīṣma uvāca /

yeṣāṃ dārāḥ pratīkṣante suvṛṣṭimiva karṣakāḥ /
uccheṣapariśeṣaṃ hi tānbhojaya yudhiṣṭhira //

cāritraniratā rājanye kṛśāḥ kṛśavṛttayaḥ //
arthinaścopagacchanti teṣu dattaṃ mahāphalam //

tadbhaktāstadgṛhā rājaṃstadbalāstadapāśrayāḥ /
arthinaśca bhavantyarthe teṣu dattaṃ mahāphalam //

taskarebhyaḥ parebhyo vā hṛtasvā bhayaduḥkhitāḥ /
arthino bhoktumicchanti teṣu dattaṃ mahāphalam //

akalkakasya viprasya raukṣyātkarakṛtātmanaḥ /
vaṭavo yasya bhikṣanti tebhyo dattaṃ mahāphalam //

hṛtasvā hṛtadārāśca ye viprā deśasamplave /
arthārthamabhigacchanti tebhyo dattaṃ mahāphalam //

vratono niyamasthāśca ye viprāḥ śrutasammatāḥ /
tasmapāptyarthamicchanti tebhyo dattaṃ mahāphalam //

atyutkrāntāśca dharmeṣu pāṣaṇḍasramayeṣu ca /
kṛśaprāṇāḥ kṛśaghanāstebhyo dattaṃ mahāphalam //

kṛtasarvasvaharaṇā nirdoṣāḥ prabhaviṣṇubhiḥ /
spṛhayanti ca bhuktvā'nnaṃ teṣudattaṃ mahāphalam //

tapasvinastaponiṣṭhāsteṣāṃ bhaikṣacarāśca ye /
arthinaḥ kiñcidicchanti teṣu dattaṃ mahāphalam //

mahāphalavidhirdāne śrutaste bharatarṣabha /
nirayaṃ yena gacchanti svargaṃ caiva hi tatchṛṇu //

vratānāṃ pāraṇārthāya gurvarthe yajñadakṣiṇām /
nirveśārthaṃ ca vidvāṃsasteṣāṃ dattaṃ mahāphalam //

pitrośca rakṣaṇārthāya putradārārthameva vā /
mahāvyādhivimokṣārthaṃ teṣu dattaṃ mahāphalam //

bālāḥ striyaśca vāñchanti subhaktaṃ cāpyasādhanāḥ /
svargamāyānti dattvaiṣāṃ nirayānnopayānti te //

gurvarthamabhayārthaṃ vā varjayitvā yudhiṣṭhira /
ye'nṛtaṃ kathayanti sma te vā nirayagāminaḥ //

paradārābhihartāraḥ paradārābhimarśinaḥ /
paradāraprayoktāste vai nirayagāminaḥ //

ye parasvāpahartāraḥ parasvānāṃ ca nāśakāḥ /
sūcakāśca pareṣāṃ ye te vā nirayagāminaḥ //

prapāṇāṃ ca sabhānāṃ ca sankramāṇāṃ ca bhārata /
agārāṇāṃ ca bhettāro narā nirayagāminaḥ //

anāthāṃ pramadāṃ bālāṃ vṛddhāṃ bhītāṃ tapasvinīm /
vañcayanti narā ye ca te vai nirayagāminaḥ //

vṛtticchedaṃ gṛhacchedaṃ dāracchedaṃ ca bhārata /
mitracchedaṃ tathā'śāyāste vai nirayagāminaḥ //

sūcakāḥ setubhettāraḥ paravṛttyupajīvakāḥ /
akṛtajñāśca mitrāṇāṃ te vai nirayagāminaḥ //

pāṣaṇḍā dūṣakāścaiva samayānāṃ ca dūṣakāḥ /
ye pratyavasitāścaiva te vai nirayagāminaḥ //

viṣamavyavahārāśca viṣamāścaiva vṛddhiṣu /
lābheṣu viṣamāścaiva te vai nirayagāminaḥ //

dūtasaṃvyavahārāśca niṣparīkṣāśca mānavāḥ /
prāṇihiṃsāpravṛttāści te vai nirayagāminaḥ //

kṛtāśaṃ kṛtanirdeśaṃ kṛtabhaktaṃ kṛtaśramam /
bhedairye vyapakarṣanti te vai nirayagāminaḥ //

paryaśnanti ca ye dārānagnibhṛtyātithīṃstathā /
utsannapitṛdevejyāste vai nirayagāminaḥ //

vedavikrayiṇaścaiva vedānāṃ caiva dūṣakāḥ /
vedānāṃ lekhakāścaiva te vai nirayagāminaḥ //

cāturāśramyabāhyāśca śrutibāhyāśca ye narāḥ /
vikarmabhiśca jīvanti te vai nirayagāminaḥ //

keśavikrayikā rājanviṣavikrayikāśca ye /
kṣīravikrayikāścaiva te vai nirayagāminaḥ //

brāhmaṇānāṃ gavāṃ caiva kanyānāṃ ca yudhiṣṭhira /
ye'ntarāyānti kāryeṣu te vai nirayagāminaḥ //

śastravikrayikāścaiva kartāraśca yudhiṣṭhira /
śalyānāṃ dhanuṣāṃ caiva te vai nirayagāminaḥ //

śilābhiḥ śaṅkubhirvā'pi śvarbhrairvā bharatarṣabha /
ye mārgamanurundhanti te vai nirayagāminaḥ //

upādhyāyāṃśca bhṛtyāṃśca bhaktāṃśca bharatarṣabha /
ye tyajantyavikārāṃstrīṃste vai nirayagāminaḥ //

aprāptadamakāścaiva nāsānāṃ vedhakāśca ye /
bandhakāśca paśūnāṃ ye te vai nirayagāminaḥ //

agoptāraśca rājāno baliṣaḍbhāgataskarāḥ /
samarthāścāpyadātāraste vai nirayagāminaḥ //

kṣāntāndāntāṃstathā prājñāndīrghakālaṃ sahoṣitān /
tyajanti kṛtakṛtyā ye te vai nirayagāminaḥ //

bālānāmatha vṛddhānāṃ dāsānāṃ caiva ye narāḥ /
adattvā bhakṣayantyagre te vai nirayagāminaḥ //

ete pūrvaṃ vinirdiṣṭāḥ proktā nirayagāminaḥ /
bhāginaḥ svargalokasya vakṣyāmi bharatarṣabha //

sarveṣveva tu kāryeṣu daivapūrveṣu bhārata /
hanti putrānpaśūnkṛtsnānbrāhmaṇātikramaḥ kṛtaḥ //

dānena tapasā caiva satyena ca yudhiṣṭhira /
ye dharmamanuvartante te narāḥ svargagāminaḥ //

śuśrūṣābhistapobhiśca vidyāmādāya bhārata /
ye pratigrahaniḥsnehāste narāḥ svargagāminaḥ //

bhayātpāṣāttathā bādhāddāridryādvyādhidharṣaṇāt /
tatkṛte dhanamīpsante te narāḥ svargagāminaḥ //

kṣamāvantaśca dhīrāśca dharmakāryeṣu cotthitāḥ /
maṅgalācārasampannāḥ puruṣāḥ svargagāminaḥ //

nivṛttā madhumāṃsebhyaḥ paradārebhya eva ca /
nivṛttāścaiva madyebhyaste narāḥ svargagāminaḥ //

āśramāṇāṃ ca kartāraḥ kulānāṃ caiva bhārata /
deśānāṃ nagarāṇāṃ ca te narāḥ svargagāminaḥ //

vastrābharaṇadātāro bhakṣyapānānnadāstathā /
kuṭumbānāṃ ca bhartāraḥ puruṣāḥ svargagāminaḥ //

sarvahiṃsānivṛttāśca narāḥ sarvasahāśca ye /
sarvasyāśrayabhūtāśca te narāḥ svargagāminaḥ //

mātaraṃ pitaraṃ caiva śuśruṣanti jitendriyāḥ /
bhrātṝṇāṃ caiva sasnehāste narāḥ svargagāminaḥ //

āḍhyāśca balavantaśca yauvanasthāśca bhārata /
ye vai jitendriyā dhīrāste narāḥ svargagāminaḥ //

aparādhiṣu sasnehā mṛdavo mṛduvatsalāḥ /
ārādhanasukhāścāpi puruṣāḥ svargagāminaḥ //

sahasrapariveṣṭārastathaiva ca sahasradāḥ /
trātāraśca sahasrāṇāṃ te narāḥ svargagāminaḥ //

suvarṇasya ca dātāro gavāṃ ca bharatarṣabha /
yānānāṃ vāhanānāṃ ca te narāḥ svargagāminaḥ //

vaivāhikānāṃ dravyāṇāṃ preṣyāṇāṃ ca yudhiṣṭhira /
dātāro vāsasāṃ caiva te narāḥ svargagāminaḥ //

vihārāvasathodyānakūpārāmasabhāprapā /
vaprāṇāṃ caiva kartāraste narāḥ svargagāminaḥ //

niveśanānāṃ kṣetrāṇāṃ vasatīnāṃ ca bhārata /
dātāraḥ prārthitānāṃ ca te narāḥ svargagāminaḥ //

rasānāṃ cātha bījānāṃ dhānyānāṃ ca yudhiṣṭhira /
svayamutpādya dātāraḥ puruṣāḥ svargagāminaḥ //

yasmiṃstasminkule jātā bahuputrāḥ śatāyuṣaḥ /
sānukrośā jitakrodhāḥ puruṣāḥ svargagāminaḥ //

etaduktamamutrārthaṃ daivaṃ pitryaṃ ca bhārata /
dānadharmaṃ ca dānasya yatpūrvamṛṣitiḥ kṛtam //