Mahabharata · Chapter 13.43

māṃ na devā na gandharvā nāsurā na va rākṣasāḥ /
vidustatvena satvasthaṃ sūkṣmātmānamavasthitam //

caturdhā'haṃ vibhaktātmā lokānāṃ hitakāmyayā /
bhūtabhavyabhaviṣyādiranādirviśvakṛttamaḥ //

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam /
mano buddhiśca cetaśca tamaḥ satvaṃ rajastathā //

prakṛtirvikṛtiścaiva vidyāvidye śubhāśubhe /
matta etāni jāyante nāhamebhyaḥ kathañcana //

yatkiñcicchreyasā yuktaṃ śreyaskaramanuttamam /
dharmayuktaṃ ca puṇyaṃ ca so'hamasmi nirāmayaḥ //

yatsvabhāvātmatatvajñaiḥ kāraṇairupalakṣyate /
anādimadhyanidhanaḥ sontarātmā'smi śāśvataḥ //

yattu me paramaṃ guhyaṃ rūpaṃ sūkṣmārthadarśibhiḥ /
gṛhyate sūkṣmabhāvajñaiḥ so'vibhāvyosmi śāśvataḥ //

tattu me paramaṃ guhyaṃ yena vyāptamidaṃ jagat /
sohaṅgataḥ sarvasatvaḥ sarvasya prabhavo'vyayaḥ //

matto jāyanti bhūtāni mayā dhāryantyaharniśam /
mayyeva vilayaṃ yānti pralaye pannagāśana //

yo māṃ yathā vedayati tathā tasyāsmi kāśyapa /
manobuddhigataḥ śreyo vidadhāmi vihaṅgama //

māṃ tu jñātuṃ kṛtā buddhirbhavatā pakṣisattama /
śṛṇu yo'haṃ yataścāhaṃ yadarthaścāhamudyataḥ //

ye kecinniyatātmānastretāgniparamārcitāḥ /
agnikāryaparā nityaṃ japahomaparāyaṇāḥ //

ātmanyagnīnsamādhāya niyatā niyatendriyāḥ /
ananyamanasaste māṃ sarve vai samupāsate //

yajanto japayajñairmāṃ mānasaiśca susaṃyatāḥ /
agnīnabhyudyayuḥ śaśvadagniṣvevābhisaṃśritāḥ //

ananyakāryāḥ śucayo nityamagniparāyaṇāḥ /
ya evambuddhyo dhīrāste māṃ gacchanti tādṛśāḥ //

akāmahatasaṅkalpā jñāne nityaṃ samāhitāḥ /
ātmanyagniṃ samādhāya nirāhārā nirāśiṣaḥ //

viṣayeṣu nirārambhā vimuktā jñānacakṣuṣaḥ /
ananyamanaso dhīrāḥ svabhāvaniyamānvitāḥ //

yattadviyati dṛṣṭaṃ tatsaraḥ padmotpalāyutam /
tatrāgnayaḥ sannihitā dīpyante sma nirindhanāḥ //

jñānāmalāśayāstasminye ca candrāṃśunirmalāḥ / upāsīnā gṛṇanto'gnimaspaṣṭākṣarabhāṣiṇaḥ /
ākāṅkṣamāṇāḥ śucayasteṣvagriṣu vihaṅgama //

ye mayā bhāvitātmāno mayyevābhiratāḥ sadā /
upāsate ca māmeva jyotirbhūtā nirāmayāḥ //

tairhi tatraiva vastavyaṃ nīrāgādibhiracyutaiḥ /
nirāhārā hyaniṣpandāścandrāṃśusadṛśaprabhāḥ //

nirmalā nirahaṅkārā nirālambā nirāśiṣaḥ /
madbhaktāḥ satataṃ tevai bhaktāṃstānapi cāpyaham //

caturdhā'haṃ vibhaktātmā carāmi jagato hitaḥ /
lokānāṃ dhāraṇārthāya vidhānaṃ vidadhāmi ca //

yathāvattadaśeṣeṇa śrotumarhati me bhavān //

ekā mūrtirnirguṇākhyā yogaṃ paramamāsthitā /
dvitīyā sṛjate tāta bhūtagrāmaṃ carācaram //

sṛṣṭaṃ saṃharate caikā jagatsthāvarajaṅgamam / jñātātmaniṣṭhā kṣapayanmohayantīva māyayā /
kṣapayantī mohayati ātmaniṣṭhā svamāyayā //

caturthī me mahāmūrtirjagadvṛddhiṃ dadāti sā /
rakṣate cāpi niyatā sohamasmi nabhaśvaraḥ //

mayā sarvamidaṃ vyāptaṃ mayi sarvaṃ pratiṣṭhitam /
ahaṃ sarvajagadbījaṃ sarvatragatiravyayaḥ //

yāni tānyagnihotrāṇi ye ca candrāṃśurāśayaḥ /
gṛṇanti vedaṃ satataṃ teṣvagniṣu vihaṅgama //

krameṇa māṃ samāyānti sukhino jñānasaṃyutāḥ / teṣāmahaṃ tapo dīptaṃ tejaḥ samyaksamāhitam /
nityaṃ te mayi vartante teṣu cāhamatandritaḥ //

sarvato muktasaṅgena mayyananyasamādhinā /
śakyaḥ samāsādayitumahaṃ vai jñānacakṣuṣā //

māṃ sthūladarśanaṃ viddhi jagataḥ kāryakāraṇam /
mattaśca samprasūtānvai viddhi lokānsadaivatān //

mayā cāpi caturdhātmā vibhaktaḥ prāṇiṣu syithaḥ /
ātmabhūto vāsudevo hyaniruddho matau syitaḥ //

saṅkarṣaṇo'haṅkāre ca pradyumno manasi syitaḥ /
anyathā ca caturdā yatsamyaktvaṃ śrotumarhasi //

yattatpadmamabhūtpūrvaṃ tatra brahmā vyajāyata /
brāhmaṇaścāpi sambhūtaḥ śiva ityavadhāryatām //

śivātskandaḥ saṃvabhūva etatsṛṣṭicatuṣṭayam /
daityadānavadarpaghnamevaṃ māṃ viddhi nityaśaḥ //

daityadānavarakṣobhiryadā dharmaḥ prapīḍyate /
tadā'haṃ dharmavṛddhyarthaṃ mūrtimānbhavitā'śuga //

vedavrataparā ye tu dhīrā niścitabuddhyaḥ /
yogino yogayuktāśca te māṃ paśyanti nānyathā //

pañcabhiḥ samprayukto'haṃ viprayuktaśca pañcabhiḥ /
vartamānaśca teṣvevaṃ nivṛttaścaiva teṣvaham //

ye vidurjātasaṅkalpāste māṃ paśyanti tādṛśāḥ //

svaṃ vāyurāpo jyotiśca pṛthivī ceti pañcamam / tadātmako'smi vijñeyo na cānyosmīti niścitam /

vartamānamatītaṃ ca pañcavargeṣu niścalam /
śabdasparśeṣu rūpeṣu rasagandheṣu cāpyaham //

rajastamobhyāmāviṣṭā yeṣāṃ buddhiraniścitā /
te na paśyanti me tatvaṃ tapasā mahatā hyapi //

nopavāsairna niyamairna vratairvividhairapi /
draṣṭuṃ vā vedituṃ vā'pi na śakyā paramā gatiḥ //

mahāmohārthapaṅke tu nimagrānāṃ gatirhariḥ /
ekāntino dhyānaparā yatibhāvādbrajanti mām //

satvayuktā matiryeṣāṃ kevalā'tmaviniścitā /
te paśyanti svamātmānaṃ paramātmānamavyayam //

ahiṃsā sarvabhūteṣu teṣvavastitamārjavam /
teṣveva ca samādhāya samyageti ca māmajam //

yadetatparamaṃ guhyamākhyānaṃ paramādbhutam /
yattena tadaśeṣeṇa yathāvacchrotumarhasi //

ye tvagnihotraniyatā japayajñaparāyaṇāḥ /
te māmupāsate śaśvadyāṃstāṃstvaṃ dṛṣṭavānasi //

śāstradṛṣṭavidhānajñā asaktāḥ kvacidanyathā /
śakyo'haṃ vedituṃ taistu yanme paramamavyayam //

ye tu sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca jñātvā'pyadhṛtaniścayāḥ /
na te gacchanti kuśalāḥ parāṃ gatimanuttamām //

tasmājjñānena śuddhena prasannātmā'nmavicchuciḥ /
āsādayati tadbrahma yatra gatvā na śocati //

śuddhābhijanasampannāḥ śraddhāyuktena cetasā /
madbhaktyā ca dvijaśreṣṭhā gacchanti paramāṃ gatiṃ //

yadgahyaṃ paramaṃ buddheraliṅgagrahaṇaṃ ca yat /
tatsūkṣmaṃ gṛhyate viprairyatibhistattvadarśibhiḥ //

na vāyuḥ pavate tatra na tasmiñjyotiṣāṃ gatiḥ /
na cāpaḥ pṛthivī caiva nākāśaṃ na manogatiḥ //

tasmāccaitāni sarvāṇi prajāyante vihaṅgama /
sarvebhyaśca sa tebhyaśca prabhavatyamalo vibhuḥ //

sthūladarśanametanme yaddṛṣṭaṃ bhavatā'nagha /
etatsūkṣmasya taddvāraṃ kāryāṇāṃ kāraṇaṃ tvaham //

dṛṣṭo vai bhavatā tasmātsarasyamitavikrama /
brahmaṇo yadahorātrasaṅkhyābhijñairvibhāvyate //

eṣa kālastvayā tatra sarasyahamupāgataḥ / māṃ yajñamāhuryajñajñā vedaṃ vedavido janāḥ /
munayaścāpi māmeva japayajñaṃ pracakṣate //

vaktā mantā rasayitā ghrātā draṣṭā pradarśakaḥ /
boddhā bodhayitā cāhaṃ gantā śrotā cidātmakaḥ //

māmiṣṭvā svargamāyānti tathā cāpnuvate mahat /
jñātvā māmeva caivānte niḥsaṅgenāntarātmanā //

ahaṃ tejo dvijātīnāṃ mama tejo dvijātayaḥ /
mama yastejaso dehaḥ sognirityavagamyatām //

prāṇapālaḥ śarīre'haṃ yogināmahamīśvaraḥ /
sāṃkhyānāmidamevāgre mayi sarvamidaṃ jagat //

dharmamartaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ caivārjavaṃ japam /
tamaḥ satvaṃ rajaścaiva karmajaṃ ca bhavāpyayam //

sa tadā'haṃ tathārūpastvayā dṛṣṭaḥ sanātanaḥ /
tatastvahaṃ parataraḥ śakyaḥ kālena veditum //

mama yatparamaṃ guhyaṃ śāśvataṃ dhruvamavyayam / tadevaṃ paramo guhyo devo nārāyaṇo hariḥ /
na tacchakyaṃ bhujaṅgāre vettumabhyudayānvitaiḥ //

nirārambhanamaskārā nirāśīrbandhanāstathā /
gacchanti taṃ mahātmānaḥ paraṃ brahma sanātanam //

sthūlo'hamevaṃ vihaga tvayā dṛṣṭastathā'nagha /
etaccāpi na vettyanyastvāmṛte pannagāśana //

mā matistava gānnāśameṣā gatiranuttamā /
madbhakto bhava nityaṃ tvaṃ tato vetsyasi me padam //

etatte sarvamākhyātaṃ rahasyaṃ divyamānuṣam /
etacchreyaḥ paraṃ caitatpanthānaṃ viddhi mokṣiṇām //

evamuktvā sa bhagavāṃstatraivāntaradhīyata /
paśyato me mahāyogī jagāmātmagatirgatim //

etadevaṃvidhaṃ tasya mahimānaṃ mahātmanaḥ /
acyutasyāprameyasya dṛṣṭavānasmi yatpurā //

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ ceṣṭitaṃ tasya dhīmataḥ / mayā'nubhūtaṃ pratyakṣaṃ dṛṣṭvā cādbhutakarmaṇaḥ //