Mahabharata · Chapter 13.40

ātmanyagnau samādhnāya ya ete kurunandana /
dvijātayo vratopetā japayajñaparāyaṇāḥ //

yajantyārambhayajñaiśca mānasaṃ yajñamāsthitāḥ /
agnibhyaśca paraṃ nāsti yeṣāmeṣo'vyavasthitaḥ //

teṣāṃ gatirmahāprājña kīdṛśī kimparāśca te /
etadicchāmi tatvena tvattaḥ śrotuṃ pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam /
vaikuṇṭhasya ca saṃvādaṃ suparṇasya ca bhārata //

amṛtasya samutpattau devānāmasuraiḥ saha / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi daivāsuramavartata /

tatra devāstu daiteyairvadhyante bhṛśadāruṇaiḥ /
trātāraṃ nādhigacchanti vadhyamānā mahāsuraiḥ //

ārtāste devadeveśaṃ prapannāḥ śaraṇaiṣiṇaḥ /
pitāmahaṃ mahāprājñaṃ vadhyamānāḥ suretaraiḥ //

tā dṛṣṭvā devatā brahmā sambhrāntendriyamānasaḥ /
vaikuṇṭhaṃ śaraṇaṃ devaṃ pratipede ca taiḥ saha //

tataḥ sa devaiḥ sahitaḥ padmayonirnareśvara /
tuṣṭāva prāñjalirbhūtvā nārāyaṇamanāmayam //

tvadrūpacintanānnāmnāṃ smaraṇādarcanādapi /
tapoyogādibhiścaiva śreyo yānti manīṣiṇaḥ //

bhaktavatsala padmākṣa parameśvara pāpahan /
paramātmā'vikārādya nārāyaṇa namoṃstu te //

namaste sarvalokāde sarvātmāmitavikrama / sarvabhūtabhaviṣyeśa sarvabhūtamaheśvara

devānāmapi devastvaṃ sarvavidyāparāyaṇaḥ /
jagadvījasamāhāra jagataḥ paramo hyasi //

trāyasva devatā vīra dānavādyaiḥ supīḍitāḥ /
lokāṃśca lokapālāṃśca ṛṣīṃśca jayatāṃvara //

vedāḥ sāṅgopaniṣadaḥ sarahasyāḥ sasaṅgrahāḥ /
soṅkārāḥ savaṣaṭkārāḥ prāhustvāṃ yajñamuttamam //

pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāṃ ca maṅgalam /
tapasvināṃ tapaścaiva daivataṃ devatāsvapi //

evamādipuraskārairṛksāmayajuṣāṃ gaṇaiḥ /
vaikuṇṭhaṃ tuṣṭuvurdevāḥ sarve brahmarṣibhiḥ saha //

tato'ntarikṣe vāgāsīnmeghagambhīranisvanā /
jeṣyadhvaṃ dānavānyūyaṃ mayaiva saha saṅgare //

tato devagaṇānāṃ ca dānavānāṃ ca yudhyatām /
prādurāsīnmahātejāḥ śārṅgacakragadādharaḥ //

suparṇapṛṣṭhamāsthāya tejasā pradahanniva /
vyadhamaddānavānsarvānbāhudraviṇatejasā //

taṃ samāsādya samare daityadānavapuṅgavāḥ /
vyanaśyanta mahārāja pataṅgā iva pāvakam //

sa vijityāsurānsarvāndānavāṃśca mahāmatiḥ /
paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata //

taṃ dṛṣṭvāntarhitaṃ devā viṣṇuṃ devāmitadyutim /
vismayotphullanayanā brahmāṇamidamabruvan //

bhagavansarvalokeśa sarvalokapitāmaha /
idamatyadbhutaṃ vṛttaṃ tannaḥ śaṃsitumarhasi //

daivāsure'sminsaṅgrāme trātā yena vayaṃ vibho /
etadvijñātumicchāmaḥ kutosau kaśca tatvataḥ //

ko'yamasmānparitrāya tūṣṇīmeva yathāgatam /
pratiprayāto divyātmā taṃ naḥ śaṃsitumarhasi //

evamuktaḥ suraiḥ sarvairvacanaṃ vacanārthavit /
uvāca padmanābhasya pūrvarūpaṃ prati prabho //
brahmovāca /

na hyenaṃ veda tatvena bhuvanaṃ bhuvaneśvaram /
saṅkhyātuṃ naiva cātmānaṃ nirguṇaṃ guṇināṃ varam //

atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam /
suparṇasya ca saṃvādamṛṣīṇāṃ cāpi devatāḥ //

purā brahmarṣayaścaiva siddāśca bhuvaneśvaram /
āśritya himavatpṛṣṭhe cakrire vividhāḥ kathāḥ //

teṣāṃ kathayatāṃ tatra kathānte patatāṃ varaḥ /
prādurāsīnmahātejā vāhaścakragadābhṛtaḥ //

sa tānṛṣīnsamāsādya vinayāvanatānanaḥ /
avatīrya mahāvīryastānṛṣīnabhijagmivān //

abhyarcitaḥ sa ṛṣibhiḥ svāgatena mahābalaḥ /
upāviśata tejasvī bhūmau vegavatāṃ varaḥ //

tamāsīnaṃ mahātmānaṃ vainateyaṃ mahādyutim /
ṛṣayaḥ paripapracchurmahātmānastapasvinaḥ //

kautūhalaṃ vainateya paraṃ no hṛdi vartate /
tasya nānyosti vakteha tvāmṛte pannagāśana //

tadākhyātamihecchāmo bhavatā praśnamuttamam /
evamuktaḥ pratyuvāca prāñjalirvinatāsutaḥ //

dhanyosmyanugṛhītosmi yanmāṃ brahmarṣisattamāḥ /
praṣṭavyaṃ praṣṭumicchanti prītimanto'nasūyakāḥ //

kiṃ mayā brūta vaktavyaṃ kāryaṃ ca vadatāṃ varāḥ /
yūyaṃ hi māṃ yathāyuktaṃ sarvaṃ vai praṣṭumarhatha //

namaskṛtvā hyanantāya tatasta ṛṣisattamāḥ /
praṣṭuṃ pracakramustatra vainateyaṃ mahābalam //

devadevaṃ mahātmānaṃ nārāyaṇamanāmayam /
bhavānupāste varadaṃ kuto'sau kaśca tatvataḥ //

prakṛtirvikṛtirvā'sya kīdṛśī kvanu saṃsthitiḥ /
etadbhavantaṃ pṛcchāmo devo'yaṃ kva kṛtālayaḥ //

etha bhaktapriyo devaḥ priyabhaktastathaiva ca /
tvaṃ priyaścāsya bhaktaśca nānyaḥ kāśyapa vidyate //

muṣṇanniva manaścakṣūṃṣyavibhāvyatanurvibhuḥ /
anādimadhyanidhano na vidmainaṃ kuto hyasau //

vedeṣvapi ca viśvātmā gīyate na ca vidmahe /
tatvatastatvabhūtātmā vibhurnityaḥ sanātanaḥ //

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam /
guṇāścaiṣāṃ yathāsaṅkhyaṃ bhāvābhāvau tathaiva ca //

tamaḥ satvaṃ rajaścaiva bhāvāścaiva tadātmakāḥ / mano buddhiśca tejaśca buddhigamyāni tatvataḥ /
jāyante tāta tasmāddhi tiṣṭhate teṣvasau vibhuḥ //

sañcintya bahudhā buddhyā nādhyavasyāmahe param /
tasya devasya tatvena tannaḥ śaṃsa yathātatham //

etameva paraṃ praśnaṃ kautūhalasamanvitāḥ /
evaṃ bhavantaṃ pṛcchāmastannaḥ śaṃsitumarhasi //
suparṇa uvāca /

sthūlato yastu bhagavāṃstenaiva svena hetunā /
trailokyasya tu rakṣārthaṃ dṛśyate rūpamāsthitaḥ //

mayā tu mahadāścaryaṃ purā dṛṣṭaṃ sanātane /
deve śrīvatsanilaye tacchṛṇudhvamaśeṣataḥ //

na sma śakyo mayā vettuṃ na bhavadbhiḥ kathañcana /
yathā māṃ prāha bhagavāṃstathā tacchruyatāṃ mama //

mayā'mṛtaṃ devatānāṃ miṣatāmṛṣisattamāḥ /
hṛtaṃ vipāṭya taṃ yantraṃ vidrāvyāmṛtarakṣiṇaḥ //

devatā vimukhīkṛtya sendrāḥ samaruto mṛdhe /
unmathyāśu girīṃścaiva vikṣobhya ca mahodadhiṃ //

taṃ dṛṣṭvā mama vikrāntaṃ vāguvācāśarīriṇī / prītosmi te vainateya karmaṇā'nena suvrata /
avṛthā te'stu madvākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te //

tāmevaṃvādinīṃ vācamahaṃ pratyuktavāṃstadā / jñātumicchāmi kastvaṃ hi tato me dāsyase varam /
prakṛtirvikṛtirvā tvaṃ devo vā dānavopi vā //

tato jaladagambhīraṃ prahasya vadatāṃvaraḥ /
uṃvāca varadaḥ prītaḥ kāle tvaṃ mā'bhivetsyasi //

vāhanaṃ bhava me sādho varaṃ dadmi tavottamam /
na te vīryeṇa sadṛśaḥ kaścilloke bhaviṣyati //

pataṅga patatāṃśreṣṭha na devo nāpi dānavaḥ /
matsakhitvamanuprāpto durdharṣaśca bhaviṣyasi //

tamabravaṃ devadevaṃ māmevaṃvādinaṃ param /
prayataḥ prāñjalirbhūtvā praṇamya śirasā vibhum //

evametanmahābāho sarvametadbhaviṣyati /
vāhanaṃ te bhaviṣyāmi yathā vadati māṃ bhavān //

mama cāpi mahābuddhe niścayaṃ śrūyatāmiti /
dhvajaste'haṃ bhaviṣyāmi rathasthasya na saṃśayaḥ //

tathāstviti sa māmuktvā bhūyaḥ prāha mahāmanāḥ /
na te gativighāto'dya bhaviṣyatyamṛtaṃ vinā //

evaṃ kṛtvā tu samayaṃ devadevaḥ sanātanaḥ /
māmuktvā sādhayasveti yathā'bhiprāyato gataḥ //

tato'haṃ kṛtasaṃvādo yena kenāpi sattamāḥ /
kautūhalasamāviṣṭaḥ pitaraṃ kaśyapaṃ gataḥ //

sohaṃ pitaramāsādya praṇipatyābhivādya ca /
sarvametadyathātathyamuktavānpiturantike //

śrutvā tu bhagavānmahyaṃ dhyānamevānvapadyata /
sa muhūrtamiva dhyātvā māmāha vadatāṃ varaḥ //

dhanyosyanugṛhītaśca yattvaṃ tena mahātmanā /
saṃvādaṃ kṛtavāṃstāta guhyena paramātmanā //

sthūladṛśyaḥ sa bhagavāṃstena tenaiva hetunā /
dṛśyate'vyaktarūpasthaḥ pradhānaprabhavāpyayaḥ //

mayā hi sa mahātejā nānyayogasamādhinā /
tapasogreṇa tejasvī toṣitastapasānnidhiḥ //

tato me darśayāmāsa toṣayanniva putraka /
śvetapītāruṇanibhaḥ kadrūkapilapiṅgalaḥ //

raktanīlāsitanibhaḥ sahasrodarapāṇimān /
dvisāhasramahāvaktra ekākṣaḥ śatalocanaḥ //

aniṣpandā nirāhārāḥ samānāḥ sūryatejasā /
tamupāsanti paramaṃ guhyamakṣaramavyayam //

samāsādya tu taṃ viśvamahaṃ mūrdhnā praṇamya ca /
ṛgyajuḥsāmabhiḥ stutvā śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gataḥ //

mahāmeghaughadhīreṇa svareṇa jayatāṃvaraḥ /
ābhāṣya putraputreti idamāha dhṛtaṃ vacaḥ //

tvayā'bhyudayakāmena tapaścīrṇaṃ mahāmune /
amuktastvaṃ samāsaṅgairavimukto'dya paśyasi //

yadā saṅgairvimuktaśca gatamoho gataspṛhaḥ /
bhaviṣyasi sadā brahma māmanudhyāsyase dvija //

aikāntikīṃ matiṃ kṛtvā madbhakto matparāyaṇaḥ /
jñāsyase māṃ tato brahmanvītamohaśca tatvataḥ //

tena tvaṃ kṛtasaṃvādaḥ svataḥ sarvahitaiṣiṇā / viśvarūpeṇa devena puruṣeṇa mahātmanā /
tamevārādhaya kṣipraṃ tamārādhya na sīdasi //

sohamevaṃ bhagavatā pitrā brahmarṣisattamāḥ / anunīto yathānyāyaṃ svameva bhavanaṃ gataḥ //