Mahabharata · Chapter 13.39

adhaḥsrotasi sarge ca tiryaksrotasi caiva hi /
etābhyāmīśvaraṃ vindyādūrdhvasrotastathaiva ca //

karmendriyāṇāṃ pañcānāmīśvaro buddhigocaraḥ /
buddhīndriyāṇāmapi tu īśvaro mana ucyate //

manasaḥ pañcabhūtāni saguṇānyāhurīśvaram /
bhūtānāmīśvaraṃ vidyādbrahmāṇaṃ parameṣṭhinam //

bhavānhi kuśalaścaiva dharmeṣveṣu pareṣu vai /
kālāgnirahnaḥ kalpānte jagaddahati cāṃśubhiḥ //

tataḥ sarvāṇi bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca /
mahābhūtāni dagdhāni svāṃ yoniṃ gamitāni vai //

kūrmapṛṣṭhanibhā bhūmirnirdagdhakuśakaṇṭakā /
nirvṛkṣā nistṛṇā caiva dagdhā kālāgninā tadā //

jagatpralīnaṃ jagati jagaccāpi pralīyate /
naṣṭigandhā tadā sūkṣmā jalamevābhavattadā //

tato mayūkhajālena sūryastvāpīyate jalam /
rasātmā līyate cārke tathā brāhmaṇasattama //

antarikṣagatānbhūtānpradahatyanalastadā /
agnibhūtaṃ tadā vyoma bhavatītyabhicakṣate //

taṃ tathā visphuradvahniṃ vāyurjarayate mahān /
mahatā balavegena ādatte taṃ hi bhānumān //

vāyorapi guṇaṃ sparśamākāśaṃ grasate yadā /
praśāmyati tadā vāyuḥ khaṃ tu tiṣṭhati nānadat //

tasya taṃ ninadaṃ śabdamādatte vai manastadā /
sa śabdaguṇahīnātmā tiṣṭhate mūrtimāṃstu vai //

bhuṅkte ca sa tadā vyoma manastāta digātmakam /
vyomātmani vinaṣṭe tu saṅkalpātmā vivardhate //

saṅkalpātmānamādatte cittaṃ vai svena tejasā /
cittaṃ grasatyahaṅkārastadā vai munisattama //

vinaṣṭe ca tadā citte ahaṅkāro'bhavanmahān /
ahaṅkāraṃ tadādatte mahānbrahmā prajāpatiḥ //

abhimāne vinaṣṭe tu mahānbrahmā virājate /
taṃ tadā triṣu lokeṣu mūrtiṣvevāgramūrtijam //

yena viśvamidaṃ kṛtsnaṃ nirmitaṃ vai guṇārthinā / mūrtaṃ jalecaramapi vyavasāyaguṇātmakam /
grasiṣṇurbhagavānbrahmā vyaktāvyaktamasaṃśayam //

eṣo'vyayasya pralayo mayā te parikīrtitaḥ /
adhyātmamadhibhūtaṃ ca adhidaivaṃ ca śrūyatām //

ākāśaṃ prathamaṃ bhūtaṃ śrotramadhyātmaṃ śabdodhibhūtaṃ diśodhidaivataṃ //

vāyurdvitīyaṃ bhūtaṃ tvagadhyātmaṃ sparśodhibhūtaṃ vidyudadhidaivataṃ syāt //

jyotistṛtīyaṃ bhūtaṃ cakṣuradhyātmaṃ rūpamadhibhūtaṃ sūryodhidaivataṃ syāt //

āpaścaturthaṃ bhūtaṃ jihvādhyātmaṃ rasodhibhūtaṃ varuṇodhidaivataṃ syāt //

pṛthivī pañcamaṃ bhūtaṃ dhrāṇamadhyātmaṃ gandhodhibhūtaṃ vāyuradhidaivataṃ syāt //

pāñcabhautikametaccatuṣṭayaṃ varṇitam / ata ūrdhvamindriyamanuvarṇayiṣyāmaḥ //

pādāvadhyātmaṃ gantavyamadhibhūtaṃ viṣṇuradhidaivataṃ syāt //

hastāvadhyātmaṃ kartavyamadhibhūtamindro'dhidaivataṃ syāt //

pāyuradhyātmaṃ visargo'dhibhūtaṃ mitro'dhidaivataṃ syāt //

upastho'dhyātmamānando'dhibhūtaṃ prajāpatiravadhidaivataṃ syāt /

vāgadhyātmaṃ vaktavyamadhibhūtamagniradhidaivataṃ syāt //

mano'dhyātmaṃ mantavyamadhibhūtaṃ candramā adhidaivataṃ syāt //

ahaṅkāro'dhyātmamabhimāno'dhibhūtaṃ viriñco'dhidaivataṃ syāt /

buddhiradhyātmaṃ vyavasāyo'dhibhūtaṃ brahmādhidaivataṃ syāt //

evamavyakto bhagavānsakṛtkṛtsnānkurute samharate ca / kasmātkrīḍārtham //

yathā'dityoṃ'śujālaṃ kṣipati samharate ca evamavyakto guṇānsṛjati samharate ca //

yathā'rṇavādūrmimālānica yaścordhvamuttiṣṭhate samharate ca / yathā cāntarikṣādabhramākāśamuttiṣṭhati stanitagarjitonmiśraṃ tadvattatraiva prāṇaśat /
evamavyakto guṇānsṛjati samharati ca //

yathā kūrmo'ṅgāni kāmātprasārayate punaśca praveśayati evamavyakto bhagavānlokānprakāśayati praveśayate ca //

evaṃ cetanaśca bhagavānpañcaviṃśaḥ śucistenādhiṣṭhitā prakṛtiścetayati nityaṃ sahadharmā ca / bhagavato'vyaktasya kriyāvatokriyāvataśca prakṛtiḥ kriyāvānajarāmaraḥ kṣetrajño nārāyaṇākhyaḥ puruṣaḥ //
bhīṣma uvāca /

ityetannāradāyoktaṃ kumāreṇa ca dhīmatā / etacchrutvā dvijo rājansarvayajñaphalaṃ labhet //