Mahabharata · Chapter 13.263

brāhmaṇānarcase rājansatataṃ saṃśitavratān /
kaṃ tu dharmodayaṃ dṛṣṭvā tānarcasi janādhipa //

kāṃ vā brāhmaṇapūjāyāṃ vyuṣṭiṃ dṛṣṭvā mahāvrata /
tānarcasi mahābāho sarvametadvadasva me //
bhīṣma uvāca /

eṣa te keśavaḥ sarvamākhyāsyati mahāmatiḥ /
vyuṣṭiṃ brāhmaṇapūjāyāṃ dṛṣṭvā vyuṣṭiṃ mahāvrata //

balaṃ śrotre vāṅmanaścakṣuṣī ca jñānaṃ tathā naviśuddhaṃ mamādya /
dehanyāso nāticirānmato me na cātitūrṇaṃ savitā'dya yāti //

uktā dharmā ye purāṇe mahānto rājanviprāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ viśāṃ ca /
yeye śūdrāṇāṃ dharmamupāsate te tāneva kṛṣṇadupaśikṣasva pārthaḥ //

ahaṃ hyenaṃ vedmi tattvena kṛṣṇaṃ yo'yaṃ hi yaccāsya balaṃ purāṇam /
ameyātmā keśavaḥ kauravendra soyaṃ dharmaṃ vakṣyati sarvametat //

kṛṣṇaḥ pṛthvīmasṛjatsvaṃ divaṃ ca kṛṣṇasyi dehānmedinī sambabhūva /
varāho'yaṃ bhīmabalaḥ purāṇaḥ sa parvatānvyasṛjadvai diśaśca //

asmādvāyuścāntarikṣaṃ divaṃ ca diśaścatasro vidiśaścatasraḥ /
sṛṣṭistathaiveyamanuprasūtā sa nirmame viśvamidaṃ purāṇaḥ //

asya nābhyāṃ puṣkaraṃ samprasūtaṃ yatrotpannaḥ svayamevāmitaujāḥ /
yenācchinnaṃ tattamaḥ pārtha ghoraṃ yatra tiṣṭhantyarṇavāstacchayānāḥ //

kṛte yuge dharma āsītsamagra- stretākāle yajñamanuprapannaḥ /
balaṃ tvāsīddvāpare pārtha kṛṣṇaḥ kalau tvadharmaḥ kṣitimevājagāma //

sa eva pūrvaṃ nijaghāna daityā- nsa eva devaśca babhūva samrāṭ /
sa bhūtānāṃ bhāvano bhūtabhavyaḥ sa viśvasyāsya jagataścābhigoptāḥ //

yadā dharmo glāti vaṃśe surāṇāṃ tadā kṛṣṇo jāyate mānuṣeṣu /
dharme sthitvā sa tu vai bhāvitātmā parāṃśca lokānaparāśca pāti //

tyājyāṃstyaktvā cāsurāṇāṃ vadhena kāryākārye kāraṇaṃ caiva pāti /
kṛtaṃ kariṣyatkriyate ca devo rāhuṃ somaṃ viddhi ca śakramenam //

sa viśvakarmā sa hi viśvarūpaḥ sa viśvabugviśvasṛgviśvajicca /
sa śūlabhṛcchoṇitabhṛtkarāla- staṃ karmabhirviditaṃ vai stuvanti //

taṃ gandharvāṇāmapsarasāṃ ca nitya- mupatiṣṭhante vibudhānāṃ śatāni /
taṃ rākṣasāśca parisaṃvadanti rājanyānāṃ sa vijigīṣurekaḥ //

tamadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti rathantare sāmagāśca stuvanti /
taṃ brāhmaṇā brahmamantraiḥ stuvanti tasmai haviradhvaryavaḥ kalpayanti //

sa paurāṇīṃ brahmaguhāṃ praviṣṭo mahīsatraṃ bhāratāgre dadarśa /
sa caiva gāmuddadhārāgryakarmā vikṣobhya daityānuragāndānavāṃśca //

taṃ ghoṣārthe gīrbhirindrāḥ stuvanti sa cāpīśo bhārataikaḥ paśūnām /
tasya bhakṣānvividhānvedayanti tamevājau vāhanaṃ vedayanti //

tasyāntarikṣaṃ pṛthivī divaṃ ca sarvaṃ vaśe tiṣṭhati śāśvatasya /
sa kumbhe retaḥ sasṛje surāṇāṃ yatrotpannamṛṣimāhurvasiṣṭham //

sa mātariśvā vibhuraśvavājī sa raśmivānsavitā cādidevaḥ /
tenāsurā vijitāḥ sarva eva tadvikrāntairvijitānīha trīṇi //

sa devānāṃ mānuṣāṇāṃ pitṝṇāṃ tamevāhuryajñavidāṃ vitānam /
sa eva kālaṃ vibhajannudeti tasyottaraṃ dakṣiṇaṃ cāyane dve //

tasyaivordhvaṃ tiryagadhaścaranti gabhastayo medinīṃ bhāsayantaḥ /
taṃ brāhmaṇā vedavido juṣanti tasyādityo gāmupayujya bhāti //

sa māsimāsyadhvarakṛdvidhatte tamadhvare vedavidaḥ paṭhanti /
sa evoktaścakramidaṃ trinābhi saptāśvayuktaṃ vahate vai tridhāmā //

hiraṇmayaḥ saptagūḍhaḥ sasaṃvi- ccaturbāhuḥ pannagaḥ padmanābhaḥ /
mahātejāḥ sarvagaḥ sarvasiṃhaḥ kṛṣṇo lokāndhārayate yathaikaḥ / haṃsaṃ tamoghnaṃ ca tameva vīra kṛṣṇaṃ sadā pārtha kartāramehi //

sa ekadā kakṣagato mahātmā tuṣṭo vibhuḥ khāṇḍave dhūmaketuḥ /
sa rākṣasānuragāṃścāvajitya sarvatragaḥ sarvamagnau juhoti //

sa eva pārthāya śvetamaśvaṃ prāyaccha- tsa evāśvānatha sarvāṃścakāra /
sabandhurastasya rathastricakra- strivṛcchirāścaturaśvastrinābhiḥ //

sa vihāyo vyadadhātpañcanābhiḥ sa nirmame gāṃ divamantarikṣam /
so'raṇyāni vyasṛjatparvatāṃśca hṛṣīkeśo'mitadīptāgnitejāḥ //

alaṅghayadvai sarito jighāṃsa- ñśakraṃ vajraṃ praharantaṃ nirāsa /
sa mahendraḥ stūyate vai mahādhvare vipraireko ṛksahasraiḥ purāṇaiḥ //

durvāsā vai tena nānyena śakyo gṛhe rājanvāsayituṃ mahaujāḥ /
tamevāhurṛṣimekaṃ purāṇaṃ sa viśvakṛdvidadhātyātmabhāvān //

vedāṃśca yo vedayate'dhidevo vidhīṃśca yaścāśrayate purāṇān /
kāme vede laukike yatphalaṃ ca viṣvaksenaḥ sarvametatpratīhi //

jyotīṃṣi śuklāni hi sarvaloke trayo lokā lokapālāstrayaśca /
trayo'grayo vyāhṛtayaśca tisraḥ sarve devā devakīputra eva //

sa ktsaraḥ sa ṛtuḥ so'rdhamāsaḥ so'horātraḥ sa kalā vai sa kāṣṭhāḥ /
mātrā muhūrtāśca lavāḥ kṣaṇāśca viṣvaksenaḥ sarvametatpratīhi //

candrādityau grahanakṣatratārāḥ sarvāṇi darśānyatha paurṇamāsam /
candrādityau grahanakṣatratārāḥ sarvāṇi darśānyatha paurṇamāsam /

nakṣatrayogā ṛtavaśca pārtha viṣvaksenātsarvametatprasūtam //
rudrādityā vasavo'thāśvinau ca sādhyāśca viśve marutāṃ gaṇāśca /
prajāpatirdevamātā'ditiśca sarva kṛṣṇādṛṣayaścaiva sapta //

vāyurbhūtvā vikṣipate ca viśva- magnirbhūtvā dahate viśvarūpaḥ /
āpo bhūtvā majjayate ca sarvaṃ brahma bhūtvā sṛjate viśvasaṅghān //

vedyaṃ ca yadvedayate ca vedyaṃ vidhiśca yaśca śrayate vidheyam /
dharme ca vede ca bale ca sarvaṃ carācaraṃ keśavaṃ tvaṃ pratīhi //

jyotirbhūtaḥ paramosau purastā- tprakāśate yatprabhayā viśvarūpaḥ /
apaḥ sṛṣṭvā sarvabhūtātmayoniḥ purā'karotsarvamevātha viśvam //

ṛtūnutpātānvividhānyadbhutāni meghānvidyutsarvamairāvataṃ ca /
sarvaṃ kṛṣṇātsthāvaraṃ jaṅgaṃ ca viśvātmānaṃ viṣṇumenaṃ pratīhi //

viśvāvāsaṃ nirguṇaṃ vāsudevaṃ saṅkarṣaṇaṃ jīvabhūtaṃ vadanti /
tataḥ pradyumnamaniruddhaṃ caturtha- mājñāpayatyātmayonirmahātmā //

sa pañcadhā pañcaguṇopapannaṃ sañcodayanviśvamidaṃ sisṛkṣuḥ /
tataścakārāvanimārutau ca khaṃ jyotirambhaści tathaiva pārtha //

sa sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caivameta- ccaturvidhaṃ lokamimaṃ ca kṛtvā /
tato bhūmiṃ vyadadhātpañcabījāṃ dyāvāpṛthivyagnirathāmbuvāyū //

tena viśvaṃ kṛtametaddhi rāja- nsa jīvayatyātmanaivātmayoniḥ /
tato devānasurānmānavāṃśca lokānṛṣīṃścāpi pitṝnprajāśca / samāseni vividhānpāti lokā- nsarvānsadā bhūtapatiḥ sisṛkṣuḥ //

śubhāśubhaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca viṣvaksenātsarvametatpratīhi /
yadvartate yacca bhaviṣyatīha sarvaṃ hyetatkeśavaṃ tvaṃ pratīhi //

mṛtyuścaiva prāṇināmantakāle sākṣātkṛṣṇaḥ keśavo dehabhājām /
bhūtaṃ ca yacceha na vidma kiñci- dviṣvaksenātsarvametatpratīhi //

yatpraśastaṃ ca lokeṣu puṇyaṃ yacca śubhāśubham /
tatsarvaṃ keśavo'cintyo viparītamataḥ param //

etādṛśaḥ keśavo'taśca bhūyo nārāyaṇaḥ paramaścāvyayaśca /
madhyādyantasya jagatastastuṣaśca bubhūṣatāṃ prabhavaścāvyayaśca //