Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 13.246

13.246.1

sāṅkhyajñāne niyuktānāṃ yathāvatkīrtitaṃ mayā /
yogadharmaṃ punaḥ kṛtsnaṃ kīrtayiṣyāmi te śṛṇu //

13.246.2

sa ca yogo dvidhā bhinno brahmidevarṣisammataḥ /
samānamubhayatrāpi vṛttaṃ śāstrapracoditam //

13.246.3

ca cāṣṭaguṇamaiśvaryamadhikṛtya vidhīyate /
sāyujyaṃ sarvadevānāṃ yogadharmaṃ paraṃ śritāḥ //

13.246.4

jñānaṃ sarvasya yogasya mūlamityavadhāraya /
vratopavāsaniyamaistatsarvaṃ cāpi bṛṃhayet //

13.246.5

aikātmyaṃ buddhimanasorindriyāṇāṃ ca sarvaśaḥ /
ātmano veditaṃ prājñe jñānametattu yoginām //

13.246.6

arcayedbrāhmaṇānagniṃ devatāyatanāni ca /
varjayedaśivaṃ bhāvaṃ sarvasattvamupāśritaḥ //

13.246.7

dānamadhyayanaṃ śruddhā vratāni niyamāstathā / satyamāhāraśuddhiśca śaucamindriyanigrahaḥ /
etaiśca vardhate tejaḥ pāpaṃ cāpyavadhūyate //

13.246.8

nirdhūtapāpastejasvī laghvāhāro jitendriyaḥ /
amodho nirmalo dāntaḥ paścādyogaṃ samācaret //

13.246.9

avarudhyātmanaḥ pūrvaṃ matsyaghāta ivāmiṣam / ekānte vijane deśe sarvataḥ saṃvṛte śucau /
kalpayedāsanaṃ tatra svāstīrṇaṃ mṛdubhiḥ kuśaiḥ //

13.246.10

upaviśyāsane tasminnṛjukāyaśirodharaḥ / avyagraḥ sukhamāsīnaḥ svāṅgāni na vikampayet /
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan //

13.246.11

mano'vasthāpanaṃ devi yogasyopaniṣadbhavet /
tasmātsarvaprayatnena mano'vasthāpayetsadā //

13.246.12

tvakchrotraṃ ca tato jihvā ghrāṇaṃ cakṣuśca saṃharet /
pañcendriyāṇi sandhāya manasi sthāpayedbudhaḥ //

13.246.13

sarvaṃ cāpohya saṅkalpamātmani sthāpayenmanaḥ /
yadaitānyavatiṣṭhante manaḥṣaṣṭhāni cātmani //

13.246.14

prāṇāpānau tadā tasya yugapattiṣṭhato vaśe /
prāṇe hi vaśamāpanne yogasiddhirdhruvā bhavet //

13.246.15

śarīraṃ cintayetsarvaṃ vipāṭya ca samīpataḥ /
antardehagatiṃ cāpi prāṇānāṃ paricintayet //

13.246.16

tato mūrdhānamagniṃ ca śarīraṃ paripālayet /
prāṇo mūrdhani ca śvāso vartamāne viceṣṭate //

13.246.17

sajjastu sarvabhūtātmā puruṣaḥ sa sanātanaḥ /
mano buddhirahaṅkāro bhūtāni viṣayāṃśca saḥ //

13.246.18

bastirmūlaṃ gudaṃ caiva pāvakaṃ ca samāśritaḥ /
vahanmūtraṃ purīṣaṃ ca sadā'pānaḥ pravartate //

13.246.19

ataḥ pravṛttirdehaṣu karma cāpānasaṃyutam / udīrayansarvadhātūnanta ūrdhvaṃ pravartate /
udāna iti taṃ vidyuradhyātmakuśalā janāḥ //

13.246.20

sandhausandhau sa nirviṣṭaḥ sarvaceṣṭāpravartakaḥ /
śarīreṣu manuṣyāṇāṃ vyāna ityupadiśyate //

13.246.21

dhātuṣvagnau ca vitataḥ samāno'gniḥ samīraṇaḥ /
sa eva sarvaceṣṭānāmantakāle nivartakaḥ //

13.246.22

prāṇānāṃ sannipāteṣu saṃsargādyaḥ prajāyate /
ūṣmā sogniriti jñeyaḥ sonnaṃ pacati dehinām //

13.246.23

apānaprāṇayormadhye vyānodānāvupāśritau /
samanvitaḥ samānena samyakpacati pāvakaḥ //

13.246.24

śarīramadhye nābhiḥ syānnābhyāmagniḥ pratiṣṭhitaḥ /
agnau prāṇāśca saṃyuktāḥ prāṇeṣvātmā vyavasthitaḥ //

13.246.25

pakvāśayastvadho nābherūrdhvamāmāśayastathā /
nābhirmadhye śarīrasya sarvaprāṇāśca saṃśritāḥ //

13.246.26

sthitāḥ prāṇādayaḥ sarve tiryagūrdhvamadhaśvarāḥ /
vahantyannarasānnāḍyo daśaprāṇāgnicoditāḥ //

13.246.27

yogināmeṣa mārgastu pañcasveteṣu tiṣṭhati /
jitaśramaḥ samāsīno mūrdhanyātmānamādadhet //

13.246.28

mūrdhanyātmānamādhāya bhruvormadhye manastathā /
sannirudhya tataḥ prāṇānātmānaṃ cintayetparam //

13.246.29

prāṇe tvapānaṃ yuñjīta prāṇāṃścāpānakarmaṇi /
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparo bhavet //

13.246.30

evamantaḥ prayuñjīta pañca prāṇānparasparam /
vijane sammitāhāro munastūṣṇīṃ nirucchvasan //

13.246.31

aśrāntaścintayedyogī utthāya ca punaḥpunaḥ /
tiṣṭhangacchansvapaṃscāpi yuñjītaivamatandritaḥ //

13.246.32

evaṃ niyuñjatastasya yogino yuktacetasaḥ /
prasīdati manaḥ kṣipraṃ prasanne dṛśyate param //

13.246.33

vidhūma iva dīpto'gnirāditya iva raśmivān /
vaidyuto'gnirivākāśe puruṣo dṛśyate'vyayaḥ //

13.246.34

dṛṣṭvā tadātmano jyotiraiśvaryāṣṭaguṇairyutaḥ /
prāpnoti paramaṃ sthānaṃ spṛhaṇīyaṃ surairapi //

13.246.35

imānyogasya doṣāṃśca daśaiva paricakṣate /
doṣairvighne varārohe yogināṃ kavibhiḥ smṛtāḥ //

13.246.36

kāmaḥ krodho bhayaṃ svapnaḥ snehamatyaśanaṃ tathā /
vaicityaṃ vyādhirālasyaṃ lobhaṃ ca daśamaṃ smṛtam //

13.246.37

etaisteṣāṃ bhavedvighno daśabhirdevakāritaiḥ /
tasmādetānapāsyādau yuñjīta ca paraṃ manaḥ //

13.246.38

imānapi guṇānaṣṭau yogasya paricakṣate /
guṇaistairaṣṭabhirdravyamaiśvaryamadhigamyate //

13.246.39

aṇimā mahimā caiva prāptiḥ prākāmyameva hi /
īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca yatra kāmāvasāyitā //

13.246.40

etānaṣṭau guṇānprāpya kathañcidyogināṃ varāḥ /
īśāḥ sarvasya lokasya devānapyatiśerate //

13.246.41

yogosti naivātyaśino na caikāntamanaśnataḥ /
na cātisvapnaśīlasya nātijāgatarastathā //

13.246.42

yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu /
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā //

13.246.43

anenaiva vidhānena sāyujyaṃ tatprakalpyate /
sāyujyaṃ devasātkṛtvā prayuñjītātmabhaktitaḥ //

13.246.44

ananyamanasā devi nityaṃ tadgatacetasā /
sāyujyaṃ prāpyate devairyatnena mahatā cirāt //

13.246.45

havirbhirarcanairhomaiḥ praṇāmairnityacintayā /
arcayitvā yathāśakti svakaṃ deśaṃ viśanti te //

13.246.46

sāyujyānāṃ viśiṣṭaṃ ca māmakaṃ vaiṣṇavaṃ tathā /
māṃ prāpya na nivartante viṣṇu vā śubhalocane //

13.246.47

iti te kathito devi yogadharmaḥ sanātanaḥ /
na śakyaḥ praṣṭumanyena yogadharmastvayā vinā //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc