Mahabharata · Chapter 13.238
pitṛmedhaḥ kathaṃ deva tanme śaṃsitumarhasi /
sarveṣāṃ pitaraḥ pūjyāḥ sarvasampatpradāyinaḥ //
maheśva uvāca /
pitṛmedhaṃ pravakṣyāmi yathāvattanmanā śṛṇu /
deśakālau vidhānaṃ ca tatkriyāyāḥ śubhāśubham //
lokeṣu pitaraḥ pūjyā devatānāṃ ca devatāḥ /
śucayo nirmalāḥ puṇyā dakṣiṇāṃ diśamāśritāḥ //
yathā vṛṣṭiṃ pratīkṣante bhūmiṣṭhāḥ sarvajantavaḥ /
pitaraśca tathā loke pitṛmedhaṃ śubhekṣaṇe //
tasya deśāḥ kurukṣetraṃ gayā gaṅgā sarasvatī /
prabhāsaṃ puṣkaraṃ ceti teṣu dattaṃ mahāphalam //
tīrthāni saritaḥ puṇyā viviktāni vanāni ca /
nadīnāṃ pulinānīti deśāḥ śrāddhasya pūjitāḥ //
māghaproṣṭhapadau māsau śrāddhakarmaṇi pūjitau /
pakṣayoḥ kṛṣṇapakṣaśca pūrvapakṣātpraśasyate //
amāvāsyāṃ trayodaśyāṃ navamyāṃ pratipatsu ca /
tithiṣvetāsu tuṣyanti datteneha pitāmahāḥ //
pūrvāhṇe śuklapakṣe ca rātrau janmadineṣu vā /
yugmeṣvahassu ca śrāddhaṃ na ca kurvīta paṇḍitaḥ //
eṣa kālo mayā proktaḥ pitṛmedhasya pūjitaḥ /
yasmiṃśca brāhmṇaṃ pātraṃ paśyetkālaḥ sa ca smṛtaḥ //
apāṅkteyā dvijā varjyā grāhyāste paṅktipāvanāḥ /
bhojayedyadi pāpiṣṭhāñśrāddheṣu narakaṃ vrajet //
vṛttaśrutakulopetānsakalatrānguṇānvitān /
tadarhāñśrotriyānviddhi brāhmaṇānayujaḥ śubhe //
etānnimantrayodvidvānpūrvedyuḥ prātareva vā /
tatra śrāddhakriyāṃ paścādārabheta yathāvidhi //
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ /
trīṇi cātra praśaṃsanti śaucamakrodhamatvarā //
kutapaḥ khaṅgapātraṃ ca kuśā darbhāstilā madhu /
kālaśākaṃ gajacchāyā pavitraṃ śrāddhakarmasu //
tilānavakirettatra nānāvarṇānsamantataḥ /
aśuddhaṃ pitṛyajñaśca tilaiḥ śudhyati śobhane //
nīlakāṣāyavastraṃ ca bhinnavarṇaṃ navavraṇam /
hīnāṅgamaśuciṃ vā'pi varjayettatra dūrataḥ //
kukkuṭāṃśca varāhāṃśca nagnaṃ klībaṃ rajasvalām /
āyasaṃ trapusīsaṃ ca śrāddhakarmaṇi varjayet //
māṃsaiḥ prīṇanti pitaro mudgamāṣayavairiha /
śaśarauravamāṃsena ṣaṇmāsaṃ tṛptiriṣyate //
saṃvatsaraṃ ca gavyena haviṣā pāyasena ca /
vārdhrīṇasasya māṃsena tṛptirdvādaśavārṣikī //
ānantyāya bhaveddattaṃ khaṅgamāṃsaṃ pitṛkṣaye /
pāyasaṃ satilaṃ kṣaudraṃ khaṅgamāṃsena sammitam //
mahāśakalino masyāśchāgo vā sarvalohitaḥ /
kālaśākamitītyeva tadānantyāya kalpitam //
sāpūpaṃ sāmiṣaṃ snigdhamāhāramupakalpayet /
upakalpya tadāhāraṃ brāhmaṇānarcayettataḥ //
śmaśrukarmaśiraḥ snātānsamāropyāsanaṃ kramāt /
sugandhamālyābharaṇaiḥ snagbhiretānvibhūṣayet //
alaṅkṛtyopaviṣṭāṃstānpiṇḍāvāpaṃ nivedayet //
tataḥ prastīrya darbhāṇāṃ prastaraṃ dakṣiṇāmukham / tatsamīpe'gnimiddhvā ca svadhāṃ ca juhuyāttataḥ /
samīpe tvagnīṣomābhyāṃ pitṛbhyo juhuyāttadā //
tathā darbheṣu piṇḍāṃstrīnnirvapeddakṣiṇāmukhaḥ /
apasavyamapāṅguṣṭhaṃ nāmadheyapuraskṛtam //
etena vidhinā dattaṃ pitṝṇāmakṣayaṃ bhavet / tato viprānyathāśakti pūjayenniyataḥ śuciḥ /
sadakṣiṇaṃ sasambhāraṃ yathā tuṣyanti te dvijāḥ //
yatra tatkriyate tatra na jalpanna japenmithaḥ /
niyamya vācyaṃ dehaṃ ca śrāddhakarma samārabhet //
tato nirvapane vṛtte tānpiṇḍāṃstadanantaram /
brāhmaṇo'gnirajo gaurvā bhakṣayedapsu vā kṣipet //
patnīṃ vā madhyamaṃ piṇḍaṃ putrakāmo hi prāśayet /
ādhatta pitaro garbhaṃ kumāraṃ puṣkarasrajam //
tṛptānutthāpya tānviprānannaśeṣaṃ nivedayet /
taccheṣaṃ bahubhiḥ paścātsabhṛtyo bhakṣayennaraḥ //
eṣa proktaḥ samāsena pitṛyajñaḥ sanātanaḥ /
pitarastena tuṣyanti kartā ca phalamāpnuyāt //
ahanyahani vā kuryānmāsemāse'thavā punaḥ /
saṃvatsaraṃ dviḥ kuryācca caturvā'pi svaśaktitaḥ //
dīrghāyuśca bhavetsvasthaḥ pitṛmedhena vā punaḥ /
saputro bahubhṛtyaśca prabhūtadhanadhānyavān //
śrāddhadaḥ svargamāpnoti nirmalaṃ vividhātmakam /
apsarogaṇasanghuṣṭaṃ virajaskamanantaram //
śrāddhāni puṣṭikāmā vai ye prakurvanti paṇḍitāḥ /
teṣāṃ puṣṭiṃ prajāṃ caiva dāsyanti pitaraḥ sadā //
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ svargyaṃ śatruvināśanam /
kulasandhārakaṃ ceti śrāddhamāhurmanīṣiṇaḥ //
umovāca /
bhagavandevadeveśa mṛtāste bhuvi jantavaḥ /
nānājātiṣu jāyante śīghraṃ karmavaśātpunaḥ //
pitaraḥ svasti te tatra kathaṃ tiṣṭhanti devavat /
pitṝṇāṃ katamo deśaḥ piṇḍānaśnanti vai katham //
anne datte mṛtānāṃ tu kathamāpyāyanaṃ bhavet /
evaṃ mayā saṃśayitaṃ bhagavanvaktumarhasi //
nārada uvāca /
etadviruddhaṃ pṛcchantyāṃ rudrāṇyāṃ pariṣadbhṛśam /
babhūva sarvā muditā śrotuṃ hi paramaṃ hitam //
maheśvara uvāca /
sthāne saṃśayitaṃ devi śṛṇu kalyāṇi tatvataḥ /
guhyānāṃ paramaṃ guhyaṃ hitānāṃ paramaṃ hitam //
yathā devagaṇā devi tathā pitṛgaṇāḥ priye /
dakṣiṇasyāṃ diśi śubhe sarve pitṛgaṇāḥ sthitāḥ //
pretānuddiśya yā pūjā kriyate mānuṣairiha /
tena tuṣyanti pitaro na pretāḥ pitaraḥ smṛtāḥ //
uttarasyāṃ yathā devā ramante yajñakarmabhiḥ /
dakṣiṇasyāṃ tathā devi tuṣyanti vividhairmakhaiḥ //
dvividhaṃ kriyate karma havyakavyasamāśritam / tayorhavyakriyā devānkavyamāpyāyate pitṝn /
prasavyaṃ maṅgalairdravyairhavyakarma vidhīyate /
apasavyamamaṅgalyaiḥ kavyaṃ cāpi vidhīyate //
sadevāsuragandharvāḥ pitṝnabhyarcayanti ca /
āpyāyante ca te śrāddhaiḥ punarāpyāyayanti tān //
aniṣṭā ca pitṝnpūrvaṃ yaḥ kriyāṃ prakaroti cet /
rakṣāṃsi ca piśācāśca phalaṃ bhokṣyanti tasya tat //
havyakavyakriyāstasmātkartavyā bhuvi mānuṣaiḥ /
karmakṣetraṃ hi mānuṣyaṃ tadanyatra na vidyate //
kavyena santatirdṛṣṭā havye bhūtiḥ pṛthagvidhāḥ /
iti te kathitaṃ devi devaguhyaṃ sanātanam //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0