Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 13.238

13.238.1

pitṛmedhaḥ kathaṃ deva tanme śaṃsitumarhasi /
sarveṣāṃ pitaraḥ pūjyāḥ sarvasampatpradāyinaḥ //
maheśva uvāca /

13.238.2

pitṛmedhaṃ pravakṣyāmi yathāvattanmanā śṛṇu /
deśakālau vidhānaṃ ca tatkriyāyāḥ śubhāśubham //

13.238.3

lokeṣu pitaraḥ pūjyā devatānāṃ ca devatāḥ /
śucayo nirmalāḥ puṇyā dakṣiṇāṃ diśamāśritāḥ //

13.238.4

yathā vṛṣṭiṃ pratīkṣante bhūmiṣṭhāḥ sarvajantavaḥ /
pitaraśca tathā loke pitṛmedhaṃ śubhekṣaṇe //

13.238.5

tasya deśāḥ kurukṣetraṃ gayā gaṅgā sarasvatī /
prabhāsaṃ puṣkaraṃ ceti teṣu dattaṃ mahāphalam //

13.238.6

tīrthāni saritaḥ puṇyā viviktāni vanāni ca /
nadīnāṃ pulinānīti deśāḥ śrāddhasya pūjitāḥ //

13.238.7

māghaproṣṭhapadau māsau śrāddhakarmaṇi pūjitau /
pakṣayoḥ kṛṣṇapakṣaśca pūrvapakṣātpraśasyate //

13.238.8

amāvāsyāṃ trayodaśyāṃ navamyāṃ pratipatsu ca /
tithiṣvetāsu tuṣyanti datteneha pitāmahāḥ //

13.238.9

pūrvāhṇe śuklapakṣe ca rātrau janmadineṣu vā /
yugmeṣvahassu ca śrāddhaṃ na ca kurvīta paṇḍitaḥ //

13.238.10

eṣa kālo mayā proktaḥ pitṛmedhasya pūjitaḥ /
yasmiṃśca brāhmṇaṃ pātraṃ paśyetkālaḥ sa ca smṛtaḥ //

13.238.11

apāṅkteyā dvijā varjyā grāhyāste paṅktipāvanāḥ /
bhojayedyadi pāpiṣṭhāñśrāddheṣu narakaṃ vrajet //

13.238.12

vṛttaśrutakulopetānsakalatrānguṇānvitān /
tadarhāñśrotriyānviddhi brāhmaṇānayujaḥ śubhe //

13.238.13

etānnimantrayodvidvānpūrvedyuḥ prātareva vā /
tatra śrāddhakriyāṃ paścādārabheta yathāvidhi //

13.238.14

trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ /
trīṇi cātra praśaṃsanti śaucamakrodhamatvarā //

13.238.15

kutapaḥ khaṅgapātraṃ ca kuśā darbhāstilā madhu /
kālaśākaṃ gajacchāyā pavitraṃ śrāddhakarmasu //

13.238.16

tilānavakirettatra nānāvarṇānsamantataḥ /
aśuddhaṃ pitṛyajñaśca tilaiḥ śudhyati śobhane //

13.238.17

nīlakāṣāyavastraṃ ca bhinnavarṇaṃ navavraṇam /
hīnāṅgamaśuciṃ vā'pi varjayettatra dūrataḥ //

13.238.18

kukkuṭāṃśca varāhāṃśca nagnaṃ klībaṃ rajasvalām /
āyasaṃ trapusīsaṃ ca śrāddhakarmaṇi varjayet //

13.238.19

māṃsaiḥ prīṇanti pitaro mudgamāṣayavairiha /
śaśarauravamāṃsena ṣaṇmāsaṃ tṛptiriṣyate //

13.238.20

saṃvatsaraṃ ca gavyena haviṣā pāyasena ca /
vārdhrīṇasasya māṃsena tṛptirdvādaśavārṣikī //

13.238.21

ānantyāya bhaveddattaṃ khaṅgamāṃsaṃ pitṛkṣaye /
pāyasaṃ satilaṃ kṣaudraṃ khaṅgamāṃsena sammitam //

13.238.22

mahāśakalino masyāśchāgo vā sarvalohitaḥ /
kālaśākamitītyeva tadānantyāya kalpitam //

13.238.23

sāpūpaṃ sāmiṣaṃ snigdhamāhāramupakalpayet /
upakalpya tadāhāraṃ brāhmaṇānarcayettataḥ //

13.238.24

śmaśrukarmaśiraḥ snātānsamāropyāsanaṃ kramāt /
sugandhamālyābharaṇaiḥ snagbhiretānvibhūṣayet //

13.238.25

alaṅkṛtyopaviṣṭāṃstānpiṇḍāvāpaṃ nivedayet //

13.238.26

tataḥ prastīrya darbhāṇāṃ prastaraṃ dakṣiṇāmukham / tatsamīpe'gnimiddhvā ca svadhāṃ ca juhuyāttataḥ /
samīpe tvagnīṣomābhyāṃ pitṛbhyo juhuyāttadā //

13.238.27

tathā darbheṣu piṇḍāṃstrīnnirvapeddakṣiṇāmukhaḥ /
apasavyamapāṅguṣṭhaṃ nāmadheyapuraskṛtam //

13.238.28

etena vidhinā dattaṃ pitṝṇāmakṣayaṃ bhavet / tato viprānyathāśakti pūjayenniyataḥ śuciḥ /
sadakṣiṇaṃ sasambhāraṃ yathā tuṣyanti te dvijāḥ //

13.238.29

yatra tatkriyate tatra na jalpanna japenmithaḥ /
niyamya vācyaṃ dehaṃ ca śrāddhakarma samārabhet //

13.238.30

tato nirvapane vṛtte tānpiṇḍāṃstadanantaram /
brāhmaṇo'gnirajo gaurvā bhakṣayedapsu vā kṣipet //

13.238.31

patnīṃ vā madhyamaṃ piṇḍaṃ putrakāmo hi prāśayet /
ādhatta pitaro garbhaṃ kumāraṃ puṣkarasrajam //

13.238.32

tṛptānutthāpya tānviprānannaśeṣaṃ nivedayet /
taccheṣaṃ bahubhiḥ paścātsabhṛtyo bhakṣayennaraḥ //

13.238.33

eṣa proktaḥ samāsena pitṛyajñaḥ sanātanaḥ /
pitarastena tuṣyanti kartā ca phalamāpnuyāt //

13.238.34

ahanyahani vā kuryānmāsemāse'thavā punaḥ /
saṃvatsaraṃ dviḥ kuryācca caturvā'pi svaśaktitaḥ //

13.238.35

dīrghāyuśca bhavetsvasthaḥ pitṛmedhena vā punaḥ /
saputro bahubhṛtyaśca prabhūtadhanadhānyavān //

13.238.36

śrāddhadaḥ svargamāpnoti nirmalaṃ vividhātmakam /
apsarogaṇasanghuṣṭaṃ virajaskamanantaram //

13.238.37

śrāddhāni puṣṭikāmā vai ye prakurvanti paṇḍitāḥ /
teṣāṃ puṣṭiṃ prajāṃ caiva dāsyanti pitaraḥ sadā //

13.238.38

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ svargyaṃ śatruvināśanam /
kulasandhārakaṃ ceti śrāddhamāhurmanīṣiṇaḥ //
umovāca /

13.238.39

bhagavandevadeveśa mṛtāste bhuvi jantavaḥ /
nānājātiṣu jāyante śīghraṃ karmavaśātpunaḥ //

13.238.40

pitaraḥ svasti te tatra kathaṃ tiṣṭhanti devavat /
pitṝṇāṃ katamo deśaḥ piṇḍānaśnanti vai katham //

13.238.41

anne datte mṛtānāṃ tu kathamāpyāyanaṃ bhavet /
evaṃ mayā saṃśayitaṃ bhagavanvaktumarhasi //
nārada uvāca /

13.238.42

etadviruddhaṃ pṛcchantyāṃ rudrāṇyāṃ pariṣadbhṛśam /
babhūva sarvā muditā śrotuṃ hi paramaṃ hitam //
maheśvara uvāca /

13.238.43

sthāne saṃśayitaṃ devi śṛṇu kalyāṇi tatvataḥ /
guhyānāṃ paramaṃ guhyaṃ hitānāṃ paramaṃ hitam //

13.238.44

yathā devagaṇā devi tathā pitṛgaṇāḥ priye /
dakṣiṇasyāṃ diśi śubhe sarve pitṛgaṇāḥ sthitāḥ //

13.238.45

pretānuddiśya yā pūjā kriyate mānuṣairiha /
tena tuṣyanti pitaro na pretāḥ pitaraḥ smṛtāḥ //

13.238.46

uttarasyāṃ yathā devā ramante yajñakarmabhiḥ /
dakṣiṇasyāṃ tathā devi tuṣyanti vividhairmakhaiḥ //

13.238.47

dvividhaṃ kriyate karma havyakavyasamāśritam / tayorhavyakriyā devānkavyamāpyāyate pitṝn /

13.238.48

prasavyaṃ maṅgalairdravyairhavyakarma vidhīyate /
apasavyamamaṅgalyaiḥ kavyaṃ cāpi vidhīyate //

13.238.49

sadevāsuragandharvāḥ pitṝnabhyarcayanti ca /
āpyāyante ca te śrāddhaiḥ punarāpyāyayanti tān //

13.238.50

aniṣṭā ca pitṝnpūrvaṃ yaḥ kriyāṃ prakaroti cet /
rakṣāṃsi ca piśācāśca phalaṃ bhokṣyanti tasya tat //

13.238.51

havyakavyakriyāstasmātkartavyā bhuvi mānuṣaiḥ /
karmakṣetraṃ hi mānuṣyaṃ tadanyatra na vidyate //

13.238.52

kavyena santatirdṛṣṭā havye bhūtiḥ pṛthagvidhāḥ /
iti te kathitaṃ devi devaguhyaṃ sanātanam //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc