Mahabharata · Chapter 13.235

bhagavankāni deyāni dharmamuddiśya mānavaiḥ /
tānyahaṃ śrotumicchāmi tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

ajasraṃ dharmakāryaṃ ca tathā naimittikaṃ priye /
annaṃ pratiśrayo dīpaḥ pānīyaṃ tṛṇamindhanam //

sneho gandhaśca bhaiṣajyaṃ tilāśca lavaṇaṃ tathā /
evamādi tathā'nyaśca dānamājasramucyate //

ajasradānātsatatamājasramiti niścitam /
sāmānyaṃ sarvavarṇānāṃ dānaṃ śṛṇu samāhitā //

annaṃ prāṇo manuṣyāṇāmannadaḥ prāṇado bhavet /
tasmākadannaṃ viśeṣeṇa dātumicchati mānavaḥ //

brāhmaṇāyābhirūpāya yo dadyādannamīpsitam /
nidadhāti nidhiṃ śreṣṭhaṃ so'nantaṃ pāralaukikam //

śrāntamadhvapariśrāntamatithiṃ gṛhamāgatam /
arcayīta prayatnena sa hi yajño varapradaḥ //

kṛtvā tu pātakaṃ karma yo dadyādannamarthinām /
brāhmaṇānāṃ viśeṣeṇa sopahanti svakaṃ tamaḥ //

pitarastasya nandanti suvṛṣṭyā karṣakā iva /
putro yasya tu pautro vā śrotriyaṃ bhojayiṣyati //

api caṇḍālaśūdrāṇāmannadānaṃ na garhate /
tasmātsarvaprayatnena dadyādannamamatsaraḥ //

kalatraṃ pīḍayitvā'pi poṣayedatithīnsadā /
janmāpi mānuṣe loke tadarthaṃ hi vidhīyate //

annadānācca lokāṃstānsampravakṣyāmyanindite /
bhavanāni prakāśante divi teṣāṃ mahātmanām //

anekaśatabhaumāni sāntarjalavanāni ca /
vaiḍūryārciḥprakāśapani hemarūpyamayāni ca //

nānārūpāṇi saṃsthānāṃ nānāratnamayāni ca /
candramaṇḍalaśubhrāṇi kiṅkiṇījālavanti ca //

taruṇādityavarṇāni sthāvarāṇi carāṇi ca /
yatheṣṭabhakṣyabhojyāni śayanāsanavanti ca //

sarvakāmaphalāścātra vṛkṣā bhavanasaṃsthitāḥ /
vāpyo bahvyaśca kūpāśca dīrghikāśca sahasraśaḥ //

arujāni viśokāni nityāni vividhāni ca /
bhavanāni vicitrāṇi prāṇadānāṃ triviṣṭape //

vivasvataśca somasya brahmaṇaśca prajāpateḥ /
viśanti lokāṃste nityaṃ jagatyannodakapradāḥ //

tatra te suciraṃ kālaṃ vihṛtyāpsarasāṃ gaṇaiḥ /
jāyante mānuṣe loke sarvakalyāṇasaṃyutāḥ //

balasaṃhananopetā nīrogāścirajīvinaḥ /
kulīnā matimantaśca bhavantyannapradā narāḥ //

tasmādannaṃ viśeṣeṇa dātavyaṃ bhūtimicchatā /
sarvakālaṃ ca sarvasya sarvatra ca sadaiva ca //

suvarṇadānaṃ paramaṃ svargyaṃ svastyayanaṃ mahat /
tasmātte varṇayiṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ //

api pāpakṛtaṃ krūraṃ dattaṃ rukmaṃ prakāśayet //

suvarṇaṃ ye prayacchanti śrotribhebhyaḥ sucetasaḥ /
devatāste tarpayanti samastā iti vaidikam //

agnirhi devatāḥ sarvāḥ suvarṇaṃ cāgnirucyate /
tasmātsuvarṇadānena tṛptāḥ syuḥ sarvadevatāḥ //

agnyabhāve tu kurvanti vahnisthāneṣu kāñcanam /
tasmātsuvarṇadātāraḥ sarvānkāmānavāpnuyuḥ //

ādityasya hutāśasya lokānnānāvidhāñśubhān /
kāñcanaṃ sampradāyāśu praviśanti na saṃśayaḥ //

alaṅkāraṃ kṛtaṃ cāpi kevalānpraviśiṣyate /
sauvarṇairbrāhmaṇaṃ kāle tairalaṅkṛtya bhojayet //

ya etatparamaṃ dānaṃ dattvā sauvarṇamadbhutam /
dyutiṃ medhāṃ vapuḥ kīrtiṃ punarjāte labeddhruvam //

tasmātsvaśaktyā dātavyaṃ kāñcanaṃ bhuvi mānavaiḥ /
na hyetasmātparaṃ lokeṣvanyatpāpātpramucyate //

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi gavāṃ dānamanindite /
nahi gobhyaḥ paraṃ dānaṃ vidyate jagati priye //

lokānsisṛkṣuṇā pūrvaṃ gāvaḥ sṛṣṭāḥ svayambhuvā /
vṛttyarthaṃ sarvabhūtānāṃ tasmāttā mātaraḥ smṛtāḥ //

lokajyeṣṭhā lokavṛttyā pravṛttā mayyāyattāḥ somaniṣyandabhūtāḥ /
saumyāḥ puṇyāḥ prāṇadāḥ kāmadāśca tasmātpūjyāḥ puṇyakāmairmanuṣyaiḥ //

dhenuṃ dattvā nibhṛtāṃ suśīlāṃ kalyāṇavatsāṃ ca payasvinīṃ ca /
yāvanti romāṇi bhavanti tasyā- stāvatsamāḥ svargaphalāni bhuṅkte //

prayacchate yaḥ kapilāṃ sacelāṃ sakāṃsyadohāṃ kanakāgryaśṛṅgīm /
putrāśca pautrāṃśca kulaṃ ca sarva- māsaptamaṃ tārayate paratra ca //

antarjātāḥ krītakā dyūtalabdhāḥ / prāṇakrītāḥ sodakāścaujasā vā /
kṛcchrotsṛṣṭāḥ poṣaṇārthāgatāśca dvārairetaistāḥ pralabdhāḥ pradadyāt //

kṛsāya bahuputrāya śrotriyāyāhitāgnaye /
pradāya nīrujāṃ dhenuṃ lokānprāpnotyanuttamān //

nṛśaṃsasya kṛtaghnasya lubdhasyānṛtavādinaḥ /
havyakavyavyapetasya na dadyādgāḥ kathañcana //

samānavatsāṃ yo dadyāddhernuṃ vipre payasvinīm /
suvṛttāṃ vastrasañchannāṃ somaloke mahīyate //

samānavatsāṃ yo dadyātkṛṣṇāṃ dhenuṃ payasvinīm /
suvṛttāṃ vastrasañchannāṃ lokānprāpnotyapāmpateḥ //

hiraṇyavarṇāṃ piṅgākṣīṃ savatsāṃ kāṃsyadohanām /
pradāya vastrasampannāṃ yānti kaukaberasadmanaḥ //

vāyureṇusavarmāṃ ca savatsāṃ kāṃsyadohanām /
pradāya vastrasampannāṃ vāyuloke mahīyate //

samānavatsāṃ yo dhenuṃ dattvā gaurīṃ payasvinīm /
suvṛttāṃ vastrasañchannāmagniloke mahīyate //

yuvānaṃ balinaṃ śyāmaṃ śatena saha yūthapam /
gavendraṃ brāhmaṇendrāya bhūriśṛṅgamalankṛtam //

ṛṣabhaṃ ye prayacchanti śrotriyāṇāṃ mahātmanām /
aiśvaryamabhijāyante jāyamānāḥ punaḥpunaḥ //

gavāṃ mūtrapurīṣāṇi nodvijena kadācana /
na cāsāṃ māṃsamaśnīyādgoṣu bhaktaḥ sadā bhavet //

grāsamuṣṭiṃ paragave dadyātsaṃvatsaraṃ śuci /
akṛtvā svayamāhāraṃ vrataṃ tatsārvakāmikam //

gavāmubhayataḥ kāle nityaṃ svastyayanaṃ vadet /
na cāsāṃ cintayetpāpamiti dharmavido viduḥ //

gāvaḥ pavitraṃ paramaṃ goṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ /
kathañcinnāvamantavyā gāvo lokasya mātaraḥ //

tasmādeva gavāṃ dānaṃ viśiṣṭamiti kathyate /
goṣu pūjā ca bhaktiśca narasyāyuṣyatāṃ vahet //

ataḥparaṃ pravakṣyāmi bhūmidānaṃ mahāphalam /
bhūmidānasamaṃ dānaṃ loke nāstīti niścayaḥ //

gṛhayukkṣetrayugvā'pi bhūmibhāgaḥ pradīyate /
sukhabhogaṃ nirākrośaṃ vāstupūrvaṃ prakalpya ca //

grahītāramalaṅkṛtya vastrapuṣpānulopanaiḥ / sabhṛtyaṃ saparīvāraṃ bhojayitvā yatheṣṭataḥ /
yo dadyāddakṣiṇāṃ kāle triradbhirgṛhyatāmiti //

evaṃ bhūmyāṃ pradattāyāṃ śraddhayā vītamatsaraiḥ /
yāvattiṣṭhati sā bhūmistāvaddattaphalaṃ viduḥ //

bhūmidaḥ svargamāruhya ramate śāśvatīḥ samāḥ /
acalā hyakṣayā bhūmiḥ sarvakāmāndudhukṣati //

yatkiñcitkurute pāpaṃ puruṣo vṛttikarśitaḥ /
api gokarṇamātreṇa bhūmidānana mucyate //

suvarṇaṃ rajataṃ vastraṃ maṇimuktāvasūni ca /
sarvametanmahābhāge bhūmidāne pratiṣṭhitam //

bharturniḥ śreyase yuktāstyaktātmāno raṇe hatāḥ /
brahmalokāya saṃsiddhā nātikrāmanti bhūmidam //

halakṛṣṭāṃ mahīṃ dadyātsarvabījaphalānvitām /
sukūpaśaraṇāṃ vā'pi sā bhavetsarvakāmadā //

niṣpannasasyāṃ pṛthivīṃ yo dadāti dvijanmanām /
vimuktaḥ kaluṣaiḥ sarvaiḥ śakalokaṃ sa gacchati //

yathā janitrī kṣīreṇi svaputramabhivardhayet /
evaṃ sarvaphalairbhūmirdātāramabhivardhayet //

brāhmaṇaṃ vṛttasampannamāhitāgniṃ śucivratam /
grāhayitvā nijāṃ bhūmiṃ na yānti yamasādanam //

yathā candramaso vṛddhirahanyahani dṛśyate /
tathā bhūmeḥ kṛtaṃ dānaṃ sasyesasye vivardhate //

yathā bījāni rohanti prakīrṇāni mahītale /
tathā kāmāḥ prarohanti bhūmidānaguṇārjitāḥ //

pitaraḥ pitṛlokasthā devatāśca divi sthitāḥ /
santarpayanti bhogaistaṃ yo dadāti vasundharām //

dīrghāyuṣyaṃ varāṅgatvaṃ sphītāṃ ca śriyamuttamām /
paratra labhate martyaḥ sampradāya vasundharām //

etatsarvaṃ mayoddiṣṭaṃ bhūmidānasya yatphalam /
śraddadhānairnarairnityaṃ śrāvyametatsanātanam //

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kanyādānaṃ yathāvidhi /
kanyā deyā mahādevi pareṣāmātmanopi vā //

kanyāṃ śuddhavratācārāṃ kularūpasamanvitām /
yasmai ditsati pātrāya tenāpi bhṛśakāmitām //

prathamaṃ tatsamākalpya bandhubhiḥ kṛtaniścayaḥ /
kārayitvā gṛhaṃ pūrvaṃ dāsīdāsaparicchadaiḥ //

gṛhopakaraṇaiścaiva paśudhānyena saṃyutām /
tadarthine tadarhāya kanyāṃ tāṃ samalaṅkṛtām //

savivāhaṃ yathānyāyaṃ pracacchedagnisākṣikam /
vṛttyātīṃ yathā kṛtvā sadgṛhe tau niveśayet //

evaṃ kṛtvā vadhūdānaṃ tasya dānasya gauravāt /
pretyabhāve mahīyeta svargaloke yathāsukham //

punarjātasya saubhāgyaṃ kulavṛddhiṃ tathā'pnuyāt //

vidyādānaṃ tathā devi pātrabhūtāya vai dadat /
pretyabhāve labhenmartyo medhāṃ vṛddhiṃ dhṛtiṃ smṛtim //

anurūpāya śiṣyāya yaśca vidyāṃ prayacchati /
yathoktasya pradānasya phalamānantyamaśnute //

dāpanaṃ tvatha vidyānāṃ daridrebhyo'rthavedanaiḥ /
svayaṃ dattena tulyaṃ syāditi viddhi śubhānane //

evaṃ te kathitānyeva mahādānāni mānini /
tvatpriyārthaṃ mayā devi bhūyaḥ śrotuṃ kimicchasi //