Mahabharata · Chapter 13.219

bhagavandevadeveśa mānuṣeṣveva kecana /
jñānavijñānasampannā buddhimanto vicakṣaṇāḥ //

durgatāstu pradṛśyante yatamānā yathāvidhi /
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

tadahaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu kalyāṇi kāraṇam //

ye purā manujā devi śrutavantopi kevalam /
nirā**** nirannādyā bhṛśamātmaparāyaṇāḥ //

te punarjanmani śubhe jñānabuddhiyutā api /
niṣkiñcanā bhavantyeva anuptaṃ hi na rohati //
umovāca /

mūrkhā loke pradṛśyante vṛthā mūḍhā vicetasaḥ / jñānavijñānarahitāḥ samṛddhāśca samantataḥ /
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

ye purā manujā devi bāliśā api sarvataḥ /
samācaranti dānāni dīnānugrahakāraṇāt //

abuddhipūrvaṃ vā dānaṃ dadatyeva yatastataḥ /
te punarjanmani śubhe prāpnuvantyeva tattathā //

paṇḍito'paṇḍito vā'pi bhuṅkte dānaphalaṃ naraḥ /
buddhyā'napekṣitaṃ dānaṃ sarvathā tatphalatyuta //
umovāca /

bhagavandevadeveśa mānuṣeṣveva kecana / medhāvinaḥ śrutadharā bhavanti viśadākṣarāḥ /
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

ye purā manujā devi guruśuśrūṣakā bhṛśam /
jñānārthaṃ te tu saṅgṛhya tīrthato vidhipūrvakam //

vidhinaiva parāṃścaiva grāhayanti ca nānyathā / aślāghamānā jñānena praśāntā yatavācakāḥ /
vidyāsthānāni ye loke sthāpayanti ca yatnataḥ //

tādṛśa maraṇaṃ prāptāḥ punarjanmani śobhane /
medhāvinaḥ śrutadharā bhavanti viśadākṣarāḥ //
umovāca /

apare mānuṣā deva yatantopi yatastataḥ / bahiṣkṛtāḥ pradṛśyante śrutavijñānabuddhitaḥ /
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

ye purā manujā devi jñānadarpasamanvitāḥ /
ślāghamānāśca tatprāpya jñānāhaṅkāramohitāḥ //

vadanti ye parānnityaṃ jñānādhikyena darpitāḥ /
jñānādasūyāṃ kurvanti na sahante ca cāparān //

tādṛśā maraṇaṃ prāptāḥ punarjanmani śobhane / mānuṣyaṃ sucirātprāpya tatra bodhavivarjitāḥ /
bhavanti satataṃ devi yatanto hīnamedhasaḥ //
umovāca /

bhagavanmānuṣāḥ kecitsarvakalyāṇasaṃyutāḥ /
putrairdārairguṇayutairdāsīdāsaparicchadaiḥ //

paramaṃ buddhisaṃyuktāḥ sthānaiśvaryaparigrahaiḥ /
vyādhihīnā nabādhāśca rūpārogyabalairyutāḥ //

dhanadhānyena sampannāḥ prāsādairyānavāhanaiḥ /
sarvopabhogasaṃyuktā nānācitrairmanoharaiḥ //

jñātibhiḥ saha modante avighnaṃ tu dinedine /
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

tadahaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu sarvaṃ samāhitā //

ye purā manujā devi āḍhyā vā itare'pi vā /
śrutavṛttasamāyuktā dānakāmāḥ śrutapriyāḥ //

pareṅgitaparā nityaṃ dātavyamiti niścitāḥ /
satyasandhāḥ kṣamāśīlā lobhamohavivarjitāḥ //

dātāraḥ pātrato dānaṃ vratairniyamasaṃyutāḥ / svaduḥkhamiva saṃsmṛtya paraduḥkhavivarjitāḥ /
saumyaśīlāḥ śubhācārā devabrāhmaṇapūjakāḥ //

evaṃśīlasamācārāḥ punarjanmani śobhane /
divi vā bhuvi vā devi jāyante karmabhoginaḥ //

mānuṣeṣvapi ye jātāstādṛśāḥ sambhavanti te /
yādṛśāstu tathā proktāḥ sarve kalyāṇasaṃyutāḥ //

rūpaṃ dravyaṃ balaṃ cāyurbhogaiśvaryaṃ balaṃ śrutam / ityetatsarvasādguṇyaṃ dānādbhavati nānyathā /
tapodānamayaṃ sarvamiti viddhi śubhānane //
umovāca /

atha kecitpradṛśyante mānuṣeṣveva mānuṣāḥ /
durgatāḥ kleśabhūyiṣṭhā dānabhogavivarjitāḥ //

bhayaistribhiḥ samājuṣṭā vyādhikṣudbhayasaṃyutāḥ / duṣkalatrābhibhūtāśca satataṃ vighnadarśakāḥ /
kena karmavipākena tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /

ye purā manujā devi āsuraṃ bhāvamāśritāḥ /
krodhalobhasamāyuktā nirannādyāśca niṣkriyāḥ //

nāstikāścaiva dhūrtāśca mūrkhāścātmaparāyaṇāḥ /
paropatāpino devi prāyaśaḥ prāṇinirdayāḥ //

evaṃyuktasamācārāḥ punarjanmani śobhane /
kathañcitprāpya mānuṣyaṃ tatra te duḥkhapīḍitāḥ //

sarvataḥ sambhavantyeva pūrvamātmapramādataḥ /
yathā te pūrvakathitāstathā te sambhavantyuta //

śubhāśubhaṃ kṛtaṃ karma sukhaduḥkhaphalodayam /
iti te kathitaṃ devi bhūyaḥ śrotuṃ kimicchasi //