Mahabharata · Chapter 13.209

bhagavandevadeveśa tripurāntaka śaṅkara /
ayaṃ tvṛṣigaṇo deva tapastapa iti prabho //

tapasā karśito nityaṃ tapo'rjanaparāyaṇaḥ / asya kiṃlakṣaṇo dharmaḥ kīdṛśaścāgamastathā /
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tanme vada varaprada //
nārada uvāca /

evaṃ bruvantyāṃ rudrāṇyāmṛṣayaḥ sādhusādhviti /
abruvanhṛṣṭamanasaḥ sarve tadgatamānasāḥ //

śṛṇvantīmṛṣidharmāṃstu ṛṣayaścābhyapūjayan //
ṛṣaya ūcuḥ /

tvatprasādadvayaṃ devi śroṣyāmaḥ paramaṃ hitam / dhanyāḥ khalu vayaṃ sarve pādamūlaṃ tavāśritāḥ /
iti sarve tadā devīṃ vācā samabhipūjayan //
maheśvara uvāca /

nyāyatastvaṃ mahābhāge śrotukāmā manasvini /
hanta te kathayiṣyāmi munidharmaṃ śucismite //

vānaprasthaṃ samāśritya kriyate bahudhā naraiḥ /
bahuśākho bahuvidho ṛṣidharmaḥ sanātanaḥ //

prāyaśaḥ sarvabhogārthamṛṣibhiḥ kriyate tapaḥ /
tathā sañcaratāṃ teṣāṃ devi dharmavidhiṃ śṛṇu //

bhūtvā pūrvaṃ gṛhasthastu putrānṛṇyamavāpya ca /
kalatrakāryaṃ saṃsthāpya kāraṇātsantyajedgṛham //

avasthāpya mano dhṛtyā vyavasāyapuraḥsaraḥ /
nirdāro vā sadāro vā vanavāsāya saṃvrajet //

deśāḥ paramapuṇyā ye nadīvanasamanvitāḥ /
abodhamuktāḥ prāyeṇa tīrthāyatanasaṃyutāḥ //

tatra gatvā vidhiṃ jñātvā dīkṣāṃ kuryādyathāgamam /
dīkṣitvaikamanā bhūtvā paricaryāṃ samācaret //

kālyotthānaṃ ca śaucaṃ ca sarvadevapraṇāmanam /
sakṛdālepanaṃ kāye tyaktadoṣo'pramāditā //

sāyamprātaścābhiṣekaṃ cāgnihotraṃ yathāvidhi /
kāle śaucaṃ ca kāryaṃ ca jaṭāvalkaladhāraṇam //

satataṃ vanacaryā ca samitkusumakāraṇāt /
nīvārāgrayaṇaṃ kāle śākamūlopacāyanam //

sadāyatanaśaucaṃ ca tasya dharmāya ceṣyate /
atithīnāmābhimukhyaṃ tatparatvaṃ ca sarvadā //

pādyāsanābhyāṃ sampūjya tathā'hāranimantraṇam /
agrāmyapacanaṃ kāle pitṛdevārcanaṃ tathā //

paścādatithisatkārastasya dharmaḥ sanātanaḥ /
śiṣṭairdharmāsane caiva dharmārthasahitāḥ kathāḥ //

pratiśrayavibhāgaśca bhūmiśayyā śilāsu vā /
vratopavāsayogaśca kṣamā cendriyanigrahaḥ //

divārātraṃ yathāyogaṃ śaucaṃ dharmasya cintanam /
evaṃ dharmāḥ purā dṛṣṭāḥ sāmānyā vanavāsinām //

evaṃ vai yatamānasya kāladharmo yathā bhavet /
tathaiva so'bhijayati svargalokaṃ śucismite //

tatra saṃviditā bhogāḥ svargastrībhiranindite /
paribhraṣṭo yathā svargādviśiṣṭastu bhavennṛṣu //

evaṃ dharmastathā devi sarveṣāṃ vanavāsinām /
etatte kathitaṃ sarvaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //
umovāca /

bhagavandevadeveśa ṛṣīṇāṃ caritaṃ śubham /
viśeṣadharmānicchāmi śrotuṃ kautūhalaṃ hi me //
maheśvara uvāca /

tadahaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu devi samāhitā //

vananityairvanaratairvānaprasthairmaharṣibhiḥ /
vanaṃ gurumivālambya vastuvyamiti niścayaḥ //

vīraśayyāmupāsadbhirvārasthānopasevibhiḥ /
vratopavāsairbahulairgrīṣme pañcatapaistathā //

pañcayajñaparairnityaṃ paurṇamāsyāparāyaṇaiḥ /
maṇḍūkaśāyairhemante śaivālāṅkurabhojanaiḥ //

cīravalkalasaṃvītairmṛgājinadharaistathā /
cāturmāsyaparaiḥ kaiściddevadharmaparāyaṇaiḥ //

evaṃvidhairvanevāsaistapyate sumahattapaḥ /
evaṃ kṛtvā śubhaṃ karma paścādyāti triviṣṭapam //

tatrāpi sumahatkālaṃ saṃvihṛtyi yathāsukham /
jāyate mānuṣe loke dānabhogasamanvitaḥ //

tapoviśeṣasaṃyuktāḥ kathitāste śucismite //
umovāca /

bhagavandevadeveśa teṣu ye dārasaṃyutāḥ /
kīdṛśaṃ caritaṃ teṣāṃ tanme śaṃsitumarhasi //
maheśva uvāca /

ya ekapatnīdharmāṇaścaranti vipulaṃ tapaḥ /
vindhyapādeṣu ye kecidye ca naimiśavāsinaḥ //

puṣkareṣu ca ye cānye nadīvanasamāśritāḥ /
sarve te vidhidṛṣṭena caranti vipulaṃ tapaḥ //

hiṃsādrohavimuktāśca sarvabhūtānukampinaḥ /
śāntā dāntā jitakrodhāḥ sarvātithyaparāyaṇāḥ //

prāṇiṣvātmopamā nityamṛtukālābhigāminaḥ /
svadārasahitā devi caranti vratamuttamam //

vasanti sukhamavyagrāḥ putradārasamanvitāḥ /
teṣāṃ paricchadārambhāḥ kṛtopakaraṇāni ca //

gṛhasthavaddvitīyaṃ te yathāyogaṃ pramāṇataḥ / poṣaṇārthaṃ svadārāṇāmagnikāryārthameva ca /
gāvaśca karṣaṇaṃ caiva sarvametadvidhīyate /

evaṃ vanagatairdevi kartavyaṃ dārasaṅgrahaiḥ /
te svadāraiḥ samāyānti puṇyām̐llokānddaḍhavratāḥ //

patibhiḥ saha ye dārāścaranti vipulaṃ tapaḥ / avyagrabhāvādaikātmyāttāśca gacchanti vai divam /
etatte kathitaṃ devi kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //