Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 13.208

13.208.1

hanta te kathayiṣyāmi yatte devi manaḥpriyam /
śṛṇu tatsarvamakhilaṃ dharmaṃ varṇāśramāśritam //

13.208.2

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śudrāśceti caturvidham / brāhmaṇā vihitāḥ pūrvaṃ lokatantramabhīpsatā /
karmāṇi ca tadarhāṇi śāstreṣu vihitāni vai //

13.208.3

yadīdamekavarṇaṃ syājjagatsarvaṃ vinaśyati /
sahaiva devi varṇāni catvāri vihitānyataḥ //

13.208.4

mukhato brāhmaṇāḥ sṛṣṭastasmātte vāgviśāradāḥ /
bāhubhyāṃ kṣatriyāḥ sṛṣṭāstasmātte bāhugarvitāḥ //

13.208.5

ūrubhyāmudgatā vaiśyāstasmādvārtopajīvinaḥ /
śūdrāśca pādataḥ sṛṣṭāstasmātte paricākāḥ //

13.208.6

teṣāṃ dharmāṃśca karmāṇi śṛṇu devi samāhitā / viprāḥ kṛtā bhūmidevā lokānāṃ dhāraṇe kṛtāḥ /
te kaiścinnāvamantavyā brāhmaṇā hitamicchubhiḥ //

13.208.7

yadi te brāhmaṇā na syurdānayogavahāḥ sadā /
ubhayorlokayordevi sthitirna syātsamāsataḥ //

13.208.8

lokeṣu durlabhaṃ kintu brāhmaṇatvamiti smṛtam /
abudho vā daridro vā pūjanīyaḥ sadaiva saḥ //

13.208.9

brāhmaṇānyo'vamanyeta nindecca krodhayecca vā /
prahareta haredvā'pi dhanaṃ teṣāṃ narādhamaḥ //

13.208.10

kārayeddhīnakarmaṇi kāmalobhavimohanāt /
sa ca māmavamanyeta māṃ krodhayati nindati //

13.208.11

māmeva praharenmūḍho maddhanasyāpahārakaḥ /
māmeva preṣaṇaṃ kṛtvā nidante mūḍhacetanaḥ //

13.208.12

svādhyāyo yajanaṃ dānaṃ tasya dharma iti sthitiḥ / karmaṇyadhyāpanaṃ caiva yājanaṃ ca pratigrahaḥ /
satyaṃ śāntistapaḥ śaucaṃ tasya dharmaḥ sanātanaḥ //

13.208.13

vikrayo rasadhānyānāṃ brāhmaṇasya vigarhitaḥ /
anāpadi ca śūdrānnaṃ vṛṣalīsaṅgrahastathā //

13.208.14

tapa eva sadā dharmo brāhmaṇasya na saṃśayaḥ /
sa tu dharmārthamutpannaḥ pūrvaṃ dhātrā tapobalāt //

13.208.15

tasyopanayanaṃ dharmo nityaṃ codakadhāraṇam /
śāstrasya śravaṇaṃ dharmo devavrataniṣevaṇam //

13.208.16

agnikāryaṃ paro dharmo nityayajñopavītitā / śūdrānnavarjanaṃ dharmo dharmaḥ satpathasevanam /
dharmo nityopavāsitvaṃ brahmacaryaṃ paraṃ tathā //

13.208.17

gṛhasthasya paro dharmo gṛhasthāśramiṇastathā /
gṛhasammārjanaṃ dharma ālepanavidhistathā //

13.208.18

atithipriyatā dharmo dharmastretāgnidhāraṇam /
iṣṭirvā paśubandhāśca vidhipūrvaṃ parantapa //

13.208.19

dampatyoḥ samaśīlatvaṃ dharmo vai gṛhamedhinām /
evaṃ dvijanmano dharmo gārhasthye dharmadhāraṇam //

13.208.20

yastu kṣatragato dharmastvayā devi prayoditaḥ /
tamahaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu devi samāhitā //

13.208.21

kṣatriyāstu tato devi dvijānāṃ pālane smṛtāḥ /
yadi niḥkṣatriyo loko jagatsyādadharottaram //

13.208.22

rakṣaṇātkṣatriyaireva jagadbhavati śāśvatam /
tasyāpyadhyayanaṃ dānaṃ yajanaṃ dharmataḥ smṛtam //

13.208.23

dīnānāṃ rakṣaṇaṃ caiva pāpanāmanuśāsanam /
satāṃ sampoṣaṇaṃ caiva karmaṣaṇmārgajīvanam //

13.208.24

utsāhaḥ śastrajīvitvaṃ tasya dharmaḥ sanātanaḥ /
bhṛtyānāṃ bharaṇaṃ dharmaḥ kṛte karmaṇyamoghatā //

13.208.25

samyagguṇayuto dharmo dharmaḥ paurahitakriyā /
vyavahārasthitirnityaṃ guṇayukto mahīpatiḥ //

13.208.26

ārtavittaprado rājā dharmaṃ prāpnotyanuttamam /
evaṃ tairvihitaḥ pūrvairdharmaḥ karmavidhānataḥ //

13.208.27

tathaiva devi vaiśyāśca lokayātrāhitāḥ smṛtāḥ /
anye tānupajīvanti pratyakṣaphaladā hi te //

13.208.28

yadi na syustathā vaiśyā na bhaveyustathā pare /
teṣāmadhyayanaṃ dānaṃ gajanaṃ dharma ucyate //

13.208.29

vaiśyasya satataṃ dharmaḥ pāśupālyaṃ kṛṣistathā /
agnihotraparispandāstrayo varṇā dvijātayaḥ //

13.208.30

vāṇijyaṃ satpathe sthānamātitheyatvameva ca /
viprāṇāṃ svāgatanyāyo vaiśyadharmaḥ sanātanaḥ //

13.208.31

tilagandharasāścaiva na vikreyāḥ kathañcana /
vaṇikpathamupāsadbhirvaiśyairvaiśyapathi sthitaiḥ //

13.208.32

sarvātithyaṃ trivargasya yathāśakti divāniśam /
evaṃ te vihitā devi lokayātrā svayambhuvā //

13.208.33

tathaiva śūdrā vihitāḥ sarvadharmaprasādhakāḥ /
śūdrāśca yadi te na syuḥ karmakartā na vidyate //

13.208.34

trayaḥ pūrve śūdramūlāḥ sarve karmakarāḥ smṛtāḥ /
brāhmaṇādiṣu śuśrūṣā dāsadharma iti smṛtaḥ //

13.208.35

vārtā ca kārukarmāṇi śilyaṃ nāṭyaṃ tathaiva ca /
ahiṃsakaḥ śubhācāro devatadvijavandakaḥ //

13.208.36

śūdro dharmaphalairiṣṭaiḥ svadharmeṇopapadyate /
evamādi tathā'nyacca śūdradharma iti smṛtaḥ //

13.208.37

te'pyevaṃ vihitā loke karmayogyāḥ śubhānane //

13.208.38

evaṃ caturṇāṃ varṇānāṃ varṇalokāḥ paratra ca /
vihitāśca tathā dṛṣṭā yathāvaddharmacāriṇi //

13.208.39

eṣa varṇāśrayo dharmaḥ karma caiva tadarpaṇam /
kathitaṃ śrotukāmāyāḥ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //
umovāca /

13.208.40

bhagavandevadeveśa namaste vṛṣabhadhvaja /
śrotumicchāmyahaṃ deva dharmamāśramiṇāṃ vibho //
maheśvara uvāca /

13.208.41

tathā'śramagataṃ dharmaṃ śṛṇu devi samāhitā /
āśramāṇāṃ tu yo dharmaḥ kriyate brahmavādibhiḥ //

13.208.42

gṛhasthaḥ pravarasteṣāṃ gārhasthyaṃ dharmamāśritaḥ /
pañcayajñakriyāśaucaṃ dāratuṣṭiratandritā //

13.208.43

ṛtukālābhigamanaṃ dānayajñatapāṃsi ca /
avipravāsastasyeṣṭaḥ svādhyāyaśvāgnipūrvakam //

13.208.44

atithīnāmābhimukhyaṃ śaktyā ceṣṭanimantraṇam /
anugrahaśca sarveṣāṃ manovākkāyakarmabhiḥ //

13.208.45

evamādi śubhaṃ cānyatkuryāttadvṛttimāngṛhī / evaṃ sañcaratastasya puṇyalokā na saṃśayaḥ /

13.208.46

tathaiva vānaprasthasya dharmāḥ proktāḥ sanātanāḥ //

13.208.47

gṛhavāsaṃ samutsṛkajya niścityaikamanāḥ śubhaiḥ /
vanyaireva tadāhāraiḥ vartayediti ca sthitiḥ //

13.208.48

bhūmiśayyā jaṭāśmaśrucarmavalkaladhāraṇam /
devatātithisatkāro mahākṛcchrābhipūjanam //

13.208.49

agnihotraṃ triṣavaṇaṃ nityaṃ tasya vidhīyate / brahmacaryaṃ kṣamā śaucaṃ tasya dharmaḥ sanātanaḥ /
evaṃ sa vigate prāṇe devaloke mahīyate //

13.208.50

yatidharmāstathā devi gṛhāṃstyaktvā yatastataḥ /
ākiñcanyamanārambhaḥ sarvataḥ śaucamārjavam //

13.208.51

sarvatra bhaikṣacaryā ca sarvatraiva vivāsanam / sadā dhyānaparatvaṃ ca dehaśuddhiḥ kṣamā dayā /
tatvānugatabuddhitvaṃ tasya dharmavidhirbhavet //

13.208.52

brahmacārī ca yo devi janmaprabhṛti bhikṣitaḥ / brahmacaryaparo bhūtvā sādhayedgurumātmanaḥ /
sarvakāleṣu sarvatra gurupūjāṃ samācaret //

13.208.53

bhaikṣacaryāgnikāryaṃ ca sadā jalaniṣevaṇam /
svādhyāyaḥ satataṃ tasya eṣa dharmaḥ sanātanaḥ //

13.208.54

tasya ceṣṭā tu gurvarthamāprāṇāntamiti sthitiḥ /
gurorabhāve tatputre guruvadvṛttimācaret //

13.208.55

evaṃ sopyamalām̐llokānbrāhmaṇaḥ pratipadyate /
eṣa te kathito devi dharmaścāśramavāsinām //

13.208.56

caturṇāmāśramo yukto loka ityeva vidyate /
kathitaṃ te samāsena kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc