Mahabharata · Chapter 13.189
kena te ca bhavetprītiḥ kathaṃ tuṣṭiṃ tu gacchasi /
iti pṛṣṭaḥ surendreṇa provāca harirīśvaraḥ //
brāhmaṇānāṃ parīvādo mama vidveṣaṇaṃ mahat /
brāhmaṇaiḥ pūjitairnityaṃ pūjito'haṃ na saṃśayaḥ //
nityābhivādyā viprendrā bhuktvā pādau tathā'tmanaḥ /
teṣāṃ tuṣyāmi martyānāṃ yaścakre ca baliṃ haret //
vāmanaṃ brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā varāhaṃ ca jalotthitam / uddhṛtāṃ dharaṇīṃ caiva mūrdhnā dhārayate tu yaḥ /
na teṣāmaśubhaṃ kiñcitkalmaṣaṃ copapadyate //
aśvatthaṃ rocanāṃ gāṃ ca pūjayedyo naraḥ sadā /
pūjitaṃ ca jagattena sadevāsuramānuṣam //
tena rūpeṇa teṣāṃ ca pūjāṃ gṛhṇāmi tattvataḥ /
pūjā mamaiṣā nāstyanyā yāvallokāḥ pratiṣṭhitāḥ //
anyathā hi vṛthā martyāḥ pūjayantyalpabuddhyaḥ /
nāhaṃ tatpratigṛhṇāmi na sā tuṣṭikarī mama //
indra uvāca /
cakraṃ pādau varāhaṃ ca brāhmaṇaṃ cāpi vāmanam /
uddhṛtāṃ dharaṇīṃ caiva kimarthaṃ tvaṃ praśaṃsasi //
bhavānsṛjati bhūtāni bhāvansaṃharati prajāḥ /
prakṛtiḥ sarvabhūtānāṃ samartyānāṃ sanātanī //
bhīṣma uvāca /
samprahasya tato viṣṇuridaṃ vacanamabravīt /
cakreṇa nihatā daityāḥ padmyāṃ krāntā vasundharā //
vārāhaṃ rūpamāsthāya hiraṇyākṣo nipātitaḥ / vāmanaṃ rūpamāsthāya jito rājā mayā baliḥ /
parituṣṭo bhavāmyevaṃ mānuṣāṇāṃ mahātmanām /
tanmāṃ ye pūjayiṣyanti nāsti teṣāṃ parābhavaḥ //
api vā brāhmṇaṃ dṛṣṭvā brahma cāriṇamāgatam /
brāhmaṇāgryāhutiṃ dattvā amṛtaṃ tasya bhojanam //
aindrīṃ sandhyāmupāsitvā ādityābhimukhaḥ sthitaḥ /
sarvatīrtheṣu sa snāto mucyate sarvakilbiṣaiḥ //
etadvaḥ kathitaṃ guhyamakhileni tapodhanāḥ /
saṃśayaṃ pṛcchamānānāṃ kiṃ bhūyaḥ kathayāmyaham //
baladeva uvāca /
śrūyatāṃ paramaṃ guhyaṃ mānuṣāṇāṃ sukhāvaham /
ajānanto yadabudhāḥ kliśyante bhūtapīḍitāḥ //
kalya utthāya yo martyaḥ spṛśedgāṃ vai ghṛtaṃ dadhi /
sarṣapaṃ ca priyaṅgaṃ ca kalmaṣātpratimucyate //
bhūtāni caiva sarvāṇi agrataḥ pṛṣṭhatopi vā /
ucchiṣṭaṃ vā'pi cchidreṣu varjayanti tapodhanāḥ //
devā ūcuḥ /
pragṛhyaudumbaraṃ pātraṃ toyapūrṇamudaṅbhukhaḥ /
upavāsaṃ tu gṛhṇīyādyadvā saṅkalpayedvratam //
devatāstasya tuṣyanti kāmikaṃ cāpi sidhyati /
anyathā hi vṛthā martyāḥ kurvate svalpabuddhayaḥ //
upavāse balau cāpi tāmrapātraṃ viśiṣyate / balirbhikṣā tathā'rdhyaṃ ca pitṝṇāṃ ca tilodakaṃ
tāmrapātreṇa dātavyamanyathā'lpaphalaṃ bhavet /
guhyametatsamuddiṣṭaṃ yathā tuṣyanti devatāḥ //
dharma uvāca /
rājapauruṣike vipre ghāṇṭike paricārike /
gorakṣake vāṇijake tathā kārukuśīlave //
mitradruhyanadhīyāne yaśca syādvṛṣalīpatiḥ / eteṣu daivaṃ pitryaṃ vā na deyaṃ syātkathañcana /
piṇḍadāstasya hīyante na ca prīṇāti vai pitṝn //
atithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartate / pitarastasya devāśca agnayaśca tathaiva hi /
nirāśāḥ pratigacchanti atitherapratigrahāt //
strīghnairgoghnaiḥ kṛtaghnaiśca brahmaghnairgurutalpagaiḥ /
tulyadoṣo bhavatyebhiryasyātithitaranarcitaḥ //
agniruvāca /
pādamudyamya yo martyaḥ spṛśedgāśca sudurmatiḥ / brāhmaṇaṃ vā mahābhāgaṃ dīpyamānaṃ tathā'nalam /
tasya doṣānpravakṣyāmi tacchṛṇudhvaṃ samāhitāḥ //
divaṃ spṛśatyaśabdo'sya trasyanti pitaraśca vai / vaimanasyaṃ ca devānāṃ kṛtaṃ bhavati puṣkalam /
pāvakaśca mahātejā havyaṃ na pratigṛhṇati //
ājanmanāṃ śataṃ caiva narake pacyate tu saḥ /
niṣkṛtiṃ ca na tasyāpi anumanyanti karhicit //
tasmādgāvo na pādena spraṣṭavyā vai kadācana / brāhmaṇaśca mahātejā dīpyamānastathā'nalaḥ /
śraddadhānena martyena ātmano hitamicchatā //
ete doṣā mayā proktāstriṣu yaḥ pādamutsṛjet /
viśvāmitra uvāca /
śrūyatāṃ paramaṃ guhyaṃ rahasyaṃ dharmasaṃhitam /
paramānnena yo dadyātpitṝṇāmaupahārikam //
gajacchāyāyāṃ pūrvasyāṃ kutape dakṣiṇāmukhaḥ /
yadā bhādrapade māsi bhavate bahule maghā //
śrūyatāṃ tasya dānasya yādṛśo guṇavistaraḥ /
kṛtaṃ tena mahacchrāddhaṃ varṣāṇīha trayodaśa //
bahapal samaṅge hyakutobhaye ca kṣeme ca saṃkhyeva hi bhūyasī ca /
yathā purā brahmapure savatsā śatakratorvajradharasya yajñe //
bhūyaśca yā viṣṇupade sthitāyā vibhāvasoścāpi pathe sthitā yā /
devāśca sarve saha nāradena prakurvate sarvasaheti nāma //
mantreṇaitenābhivandeta yo vai vimucyate pāpakṛtena karmaṇā /
lokānavāpnoti purandarasya gavāṃ phalaṃ candramaso dyutiṃ ca //
evaṃ hi mantraṃ tridaśābhijuṣṭaṃ paṭheta yaḥ parvasu goṣṭhamadhye /
na tasyi pāpaṃ na bhayaṃ na śokaḥ sahasranetrasya ca yāti lokam //
bhīṣma uvāca /
atha sapta mahābhāga ṛṣayo lokaviśrutāḥ / vasiṣṭhapramukhāḥ sarve brahmaṇaṃ padmasambhavam /
pradakṣiṇamabhikramya sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ // uvāca vacanaṃ teṣāṃ vasiṣṭho brahmavittamaḥ /
sarvaprāṇihitaṃ praśnaṃ brahmikṣatre viśeṣataḥ // dravyahīnāḥ kathaṃ martyā daridrāḥ sādhuvartinaḥ /
prāpnuvantīha yajñasya phalaṃ kena ca karmaṇā //
etacchrutvā vacasteṣāṃ brahmā vacanamabravīt //
aho praśno mahābhāga gūḍhārthaḥ paramaḥ śubhaḥ /
sūkṣmaḥ śreyāṃśca martyānāṃ bhavadbhiḥ samudāhṛtaḥ //
śrūyatāṃ sarvamākhyāsye nikhilena tapodhanāḥ /
yathā yajñaphalaṃ martyo labhate nātra saṃśayaḥ //
pauṣamāsasya śukle vai yadā yujyeta rohiṇī /
tena nakṣatrayogena ākāśaśayano bhavet //
ekavastraḥ śuciḥ snātaḥ śraddadhānaḥ samāhitaḥ /
somasya raśmayaḥ pītvā mahāyajñaphalaṃ labhet //
etadvaḥ paramaṃ guhyaṃ kathitaṃ dvijasattamāḥ / yanmāṃ bhavantaḥ pṛcchanti sūkṣmatattvārthadarśinaḥ] //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0