Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 13.167

13.167.1

prabhavaścāpyayastāta varṇitaste'nupūrvaśaḥ /
tathā'dhyātmādhebhūtaṃ ca tathaivātrādhidaivatam //

13.167.2

nikhilena tu vakṣyāmi daivatāni ha dehinām /
yānyāśriteṣu deheṣu yāni pṛcchasi śaṅkara //

13.167.3

vācyagnistvatha jihvāyāṃ somaḥ prāṇe tu mārutaḥ /
rūpe cāpyatha nakṣatraṃ jihvāyāṃ cāpa eva tu //

13.167.4

nābhyāṃ samudraśca vibhurnakharoma tathaiva ca /
vanaspativanauṣadhyastvaṅgeṣu marutastathā //

13.167.5

saṃvatsarāḥ parvasu ca ākāśe daivamānuṣe /
udāne vidyudabhavadvyāne parjanya eva ca //

13.167.6

stanayoreva cākāśaṃ bale cendrastathaiva ca /
manaso'pyatha ceśānastvapāne rudra eva ca //

13.167.7

gandharvāpsaraso vyāne satye mitraśca śaṅkara /
prajñāyāṃ varuṇaścaiva cakṣuṣyāditya eva ca //

13.167.8

śarīre pṛthivī caiva pādayorviṣṇureva ca /
pāyau mitrastathopasthe prajāpatirarindama //

13.167.9

mūrdhni caiva diśaḥ prāhurbuddhau brahmā pratiṣṭhitaḥ /
budhyamāno'tmaniṣṭhaḥ syādadhiṣṭhātā tu śaṅkaraḥ //

13.167.10

abuddhaścābhavattasmādbudhyamānānna saṃśayaḥ /
ābhyāmanyaḥ paro buddho vedavādeṣu śaṅkara //

13.167.11

yadāśritāni deheṣu daivatāni pṛthakpṛthak /
yo'gnaye jāyate nityamātmayājī samāhitaḥ //

13.167.12

ya evamanupaśyeta daivatāni samāhitaḥ / sotra yogī bhavatyeva ya evamanupaśyati /
sa sarvajñayājibhyo hyātmayājī viśiṣyate //

13.167.13

mukhe juhoti yo nityaṃ kṛtsnaṃ viśvamidaṃ jagat /
sotmavitprocyate tajjñairmahādeva mahātmabhiḥ //

13.167.14

sarvebhyaḥ paramebhyo vai daivatebhyo hyātmayājinā /
gantavyaṃ paramākāṅkṣanparameva ca cintayan //

13.167.15

yathā sankramate dehāddehī tripurasūdana /
tathāsya sthānamākhyāsye pṛthaktveneha śaṅkara //

13.167.16

pādābhyāṃ vaiṣṇavaṃ sthānamāpnoti viniyojanāt /
pāyunā mitramāpnoti upasthena prajāpatim //

13.167.17

nābhyā ca vāruṇaṃ sthānaṃ stanābhyāṃ tu bhavo labhet bāhubhyāṃ vāsavaṃ sthānaṃ śrotrābhyāmāpnuyāddiśaḥ /
ādityaṃ cakṣuṣā sthānaṃ mūrdhnā brahmaṇa eva ca //

13.167.18

atha mūrdhasu yaḥ prāṇāndhārayeta samāhitaḥ /
buddhyā mānamavāpnoti dravyāvasthaṃ ca saṃśayaḥ //

13.167.19

avyaktātparamaṃ śuddhamaprameyamanāmayam /
tamāhuḥ paramaṃ nityaṃ yadyadāpnoti buddhimān //

13.167.20

budhyamānāprabuddhābhyāṃ sa buddha iti paṭhyate /
budhyamānamabuddhaśca nityamevānupaśyati //

13.167.21

vikārapuruṣastveṣa budhyamāna iti smṛtaḥ /
pañcaviṃśatitatvaṃ tatprocyate tatra saṃśayaḥ //

13.167.22

sa eṣa prakṛtisthatvāttasthurityupadiśyate /
mahānātmā mahādeva mahānatrādhitiṣṭhati //

13.167.23

adhiṣṭhānādadhiṣṭhātā procyate śāstradarśanāt /
eṣa cetayate deva mohajālamabuddhimān //

13.167.24

avyaktasyaiva sādharmyametadāhurmanīṣiṇaḥ /
sohaṃ sohamato nityādajñānāditi manyate //

13.167.25

yadi budhyati caivāyaṃ manyeyamiti bhāsvaraḥ /
na prabuddho na varteta pānīyaṃ matsyako yathā //

13.167.26

devatā nikhilenaitāḥ proktāstribhuvaneśvara /
yogakṛtyaṃ tu tāvanme tvaṃ nibodhānupūrvaśaḥ //

13.167.27

śūnyāgāreṣvaraṇyeṣu sāgare vā guhāsu vā /
viṣṭambhayitvā trīndaṇḍānavāpto hyadvayo bhavet //

13.167.28

prāṅmukhodaṅmukho vāpi tathā paścānmukhopi vā /
dakṣiṇāvadano vāpi baddhvā vidhivadāsanam //

13.167.29

svastikenopasaṃviṣṭaḥ kāyamunnāmya bhāsvaram /
yathopadiṣṭaṃ guruṇā tathā tadbrahma dhārayet //

13.167.30

laghvāhāro yato dāntastrikālaparivarjakaḥ /
mūtrotsargapurīṣābhyāmāhāre ca samāhitaḥ //

13.167.31

śeṣakālaṃ tu yuñjīta manasā susamāhitaḥ /
indriyāṇīndriyārthebhyo manasā vinivartayet //

13.167.32

manastathaiva saṅgṛhya buddhyā buddhimatāṃ vara /
vidhāvamānaṃ dhairyeṇa visphurantamitastataḥ //

13.167.33

nirudhya sarvasaṅkalpāṃstato vai sthiratāṃ vrajet /
ekāgrastadvijānīyātsarvaṃ guhyatamaṃ param //

13.167.34

nivātastha ivālolo yathā dīpo'tidīpyate /
ūrdhvameva na tiryakca tathaivābhrānti te manaḥ //

13.167.35

hṛdisthastiṣṭhate yosau tasyaivābhimukho yadā /
mano bhavati deveśa pāṣāṇamiva niścalam //

13.167.36

sa nirjane vinirghoṣe saghoṣe cā'vasañjane /
yukto yo na vikampeta yogī yogavidhiḥ śrutaḥ //

13.167.37

tataḥ paśyati tadbrahma jvaladātmani saṃsthitam /
vidyudambudhare yadvattadvadekamanāśrayam //

13.167.38

tamasyagādhe tiṣṭhantaṃ nistamaskamacetanam /
cetayānamacetaṃ ca dīpyamānaṃ svatejasā //

13.167.39

aṅgaṣṭhaparvamātraṃ tannaiśreyasamaninditam /
mahadbhūtamanantaṃ ca svatantraṃ vigatajvaram //

13.167.40

jyotiṣāṃ jyotiṣaṃ devaṃ viṣṇumatyantanirmalam /
nārāyaṇamaṇīyāṃsamīśvarāṇāmadhīśvaram //

13.167.41

viśvataḥ paramaṃ nityaṃ viśvaṃ nārāyaṇaṃ prabhum /
avijñāya nimajjanti lokāḥ saṃsārasāgare //

13.167.42

yaṃ dṛṣṭvā yatayastāta na śocanti gatajvarāḥ /
janmamṛtyubhayānmuktāstīrṇāḥ saṃsārasāgaram //

13.167.43

aṇimā laghimā bhūmā prāptiḥ prākamyameva ca / īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca yatra kāmāvasāyitā /
etadaṣṭuguṇaṃ yogaṃ yogānāmamitaṃ smṛtam //

13.167.44

dṛṣṭvātmānaṃ nirātmānamaprameyaṃ sanātanam / te viśanti śarīrāṇi yogenānena bhāsvaram /
daityadevamanuṣyāṇāṃ balena balavattamāḥ //

13.167.45

etattatvamanādyantaṃ yadbhavānanupṛcchati /
nityaṃ vayamupāsyāmo yogadharmaṃ sanātanam //

13.167.46

yogadharmānna dharmosti garīyānsurasattama /
etaddharma hi dharmāṇāmapunarbhavasaṃskṛtam //

13.167.47

tatvataḥ paramastīsti kecidāhurmanīṣiṇaḥ /
kecidāhuḥ paraṃ nāsti ye jñānaphalamāśritāḥ //

13.167.48

jñānasthaḥ puruṣastveṣa vikṛtaḥ svena varṇitaḥ /
ye dhyānenānupaśyanti nityaṃ yogaparāyaṇāḥ //

13.167.49

tameva puruṣaṃ devaṃ kecideva maheśvara /
nityamanyatamāḥ prāhurjñānaṃ paramakaṃ smṛtam //

13.167.50

jñānameva vinirmuktāḥ sāṃkhyā gacchanti kevalam /
cintādhyātmani cānyatra yogāḥ paramabuddhayaḥ //

13.167.51

uktametāvadetatte yogadarśanamuttamam / sāṅkhyajñānaṃ pravakṣyāmi parisaṃkhyāvidarśanam //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc