Mahabharata · Chapter 13.163
sarveṣāmeva varṇānāṃ mlecchānāṃ ca pitāmaha /
upavāse matiriyaṃ kāraṇaṃ ca na vidmahe //
brahmakṣatreṇa niyamāḥ kartavyā iti naḥ śrutam / upavāse kathaṃ teṣāṃ kṛtamasti pitāmaha /
niyamāṃścopavāsāṃśca sarveṣāṃ brūhi pārthiva /
āpnoti kāṃ gatiṃ tāta upavāsaparāyaṇaḥ //
upavāsaḥ paraṃ puṇyaṃ pavitramapi cottamam //
upoṣyeha naraśreṣṭha kiṃ phalaṃ pratipadyate //
adharmānmucyate kena dharmamāpnoti vā katham /
svargaṃ puṇyaṃ ca labhate kathaṃ bharatasattama //
upoṣya cāpi kiṃ tena prayojyaṃ syānnarādhipa /
dharmeṇa ca sukhānarthām̐llabhedyena bravīhi me //
vaiśampāyana uvāca /
evaṃ bruvāṇaṃ kaunteyaṃ dharmajñaṃ dharmatattvavit /
dharmaputramidaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāntanavo'bravīt //
idaṃ khalu mahārāja śrutamāsītpurātanam /
upāvāsavidhau śreṣṭhā guṇā ye bharatarṣabha //
prājāpatyamāṅgirasaṃ pṛṣṭavānasmi bhārata /
yathā māṃ tvaṃ tathaivāhaṃ pṛṣṭavāṃstaṃ tapodhanam //
praśnametaṃ mayā pṛṣṭo bhagavānagnisambhavaḥ /
upavāsavidhiṃ puṇyamācaṣṭa bharatarṣabha //
aṅgirā uvāca /
brahmakṣatre trirātraṃ tu vihitaṃ kurunandana /
dvistrirātramathaikāhaṃ nirdiṣṭaṃ puruṣarṣabha //
vaiśyāḥ śūdrāśca yanmohādupavāsaṃ prakurvate /
trirātraṃ vā dvirāitraṃ vā tayorvyuṣṭirna vidyate //
caturthabhaktakṣapaṇaṃ vaiśye śūdre vidhīyate /
trirātraṃ na tu dharmajñairvihitaṃ brahmavādibhiḥ //
pañcamyāṃ vā'pi ṣaṣṭhyāṃ ca paurṇamāsyāṃ ca bhārata /
upoṣya ekabhaktena niyatātmā jitendriyaḥ //
kṣamāvānrūpasampannaḥ surabhiścaiva jāyate /
nānapatyo bhavetprājño daridro vā kadācana //
yajiṣṇuḥ pañcamīṃ ṣaṣṭhīṃ kule bhojayate dvijān / aṣṭamīmatha kauravya kṛṣṇapakṣe caturdaśīm /
upoṣya vyādhirahito vīryavānabhijāyate //
mārgaśīrṣaṃ tu vai māsamekabhaktena yaḥ kṣipet /
bhojayecca dvijāñśaktyā sa mucyedvyādhikilbiṣaiḥ //
sarvakalyāṇasampūrṇaḥ sarvauṣadhisamanvitaḥ /
kṛṣibhāgī bahudhano bahudhānyaśca jāyate //
pauṣamāsaṃ tu kaunteya bhaktenaikena yaḥ kṣipet /
subhago darśanīyaśca yaśobhāgī ca jāyate //
pitṛbhakto māghamāsaṃ yaḥ kṣipedekabhojanaḥ /
śrīmatkule jñātimadhye subhagatvaṃ prapadyate //
bhagadaivatamāsaṃ tu ekabhaktena yaḥ kṣipet / subhago darśanīyaśca yaśobhāgī ca jāyate /
strīṣu vallabhatāṃ yāti vaśyāścāsya bhavanti tāḥ //
caitraṃ tu niyato māsamekabhaktena yaḥ kṣipet /
suvarṇamaṇimuktāḍhye kule mahati jāyate //
nistaredekabhaktena vaiśākhaṃ yo jitendriyaḥ /
naro vā yadi vā narī jñātīnāṃ śreṣṭhatāṃ vrajet //
jyeṣṭhāmūlaṃ tu yo māsamekabhaktena sankṣipet /
aiśvaryamatulaṃ śreṣṭhaṃ pumānstrī vā prapadyate //
āṣāḍhamekabhaktena sthitvā māsamatandritaḥ /
bahudhānyo bahudhano bahuputraśca jāyate //
śrāvaṇaṃ niyato māsamekabhaktena yaḥ kṣipet / rūpadraviṇasampannaḥ sukhī bhavati nityaśaḥ /
bahubhāryo bahudhano bahuputraści jāyate //
prauṣṭhapādaṃ tu yo māsamekāhāro bhavennaraḥ /
gavāḍhyaṃ sphītamacalamaiśvaryaṃ pratipadyate //
tathaivāśvayujaṃ māsamekabhaktena yaḥ kṣipet /
prajñāvānvāhanāḍhyaśca bahuputraśca jāyate //
kārtikaṃ tu naro māsaṃ yaḥ kuryādekabhojanam /
śūraśca bahubhāryaśca kīrtimāṃścaiva jāyate //
iti māsā naravyāghra kṣipatāṃ parikīrtitāḥ /
tithīnāṃ niyamā ye tu śṛṇu tānapi pārthiva //
pakṣepakṣe gate yastu bhaktamaśnāti bhārata /
gavāḍhyo bahuputraśca dīrghāyuśca sa jāyate //
māsimāsi trirātrāṇi kṛtvā varṣāṇi dvādaśa /
gaṇādhipatyaṃ prāpnoti niḥsapatnamanāvilam //
ete tu niyamāḥ sarve kartavyāḥ śarado daśa /
dve cānye bharataśreṣṭha pravṛttiranukīrtitā //
yastu prātastathā sāyaṃ bhuñjāno nāntarā pibet /
ahiṃsānirato nityaṃ juhvāno jātavedasam //
ṣaḍbhiḥ sa varṣairnṛpate sidhyate nāitra saṃśayaḥ /
agniṣṭomasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ //
adhivāse sopsarasāṃ nṛtyagītavinādite /
ramate strīsahasrāḍhye sukutī virajā naraḥ //
taptakāñcanavarṇābhaṃ vimānamadhirohati / pūrṇaṃ varṣasahasraṃ ca brahmiloke mahīyate /
tatkṣayādiha cāgamya māhātmyaṃ pratipadyate //
yastu saṃvatsaraṃ pūrṇamekāhāro bhavennaraḥ /
atirātrasya yajñasya sa phalaṃ samupāśnute //
triṃśadvarṣasahasrāṇi svarge ca sa mahīyate /
tatkṣayādiha cāgamya māhātmyaṃ pratipadyate //
yastu saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ caturthaṃ bhaktamaśnute /
ahiṃsānirato nityaṃ satyavāgvijitendriyaḥ //
vājapeyasya yajñasya sa phalaṃ samupāśnute /
triṃśadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate //
ṣaṣṭhe kāle tu kaunteya naraḥ saṃvatsaraṃ kṣipan /
aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ //
cakravākaprayuktena vimānena sa gacchati /
catvāriṃśatsahasrāṇi varṣāṇi divi modate //
aṣṭamena tu bhaktena jīvansaṃvatsaraṃ nṛpa /
gavāmayanayajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ //
haṃsasārasayuktena vimānena sa gacchati /
pañcāśataṃ sahasrāṇi varṣāṇāṃ divi modate //
pakṣepakṣe gate rājanyo'śnīyādvarṣameva tu / ṣaṇmāsānaśanaṃ tasya bhagavānaṅgirā'bravīt /
ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi divamāvasate ca saḥ //
viṇānāṃ vallakīnāṃ ca veṇūnāṃ ca viśāmpate /
sughoṣairmadhuraiḥ śabdaiḥ suptaḥ sa pratibodhyate //
saṃvatsaramihaikaṃ tu māsimāsi pibedapaḥ /
phalaṃ viśvajitastāta prāpnoti sa naro nṛpa //
siṃhavyāghraprayuktena vimānena sa gacchati /
saptatiṃ ca sahasrāṇi varṣāṇāṃ divi modate //
māsādūrdhvaṃ naravyāghra nopavāso vidhīyate /
vidhiṃ tvanaśanasyāhuḥ pārtha dharmavido janāḥ //
anārto vyādhirahito gacchedanaśanaṃ tu yaḥ /
padepade yajñaphalaṃ sa prāpnoti na saṃśayaḥ //
divaṃ haṃsaprayuktena vimānena sa gacchati /
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ modate sa divi prabho //
śataṃ cāpsarasaḥ kanyā ramayantyapi taṃ naram /
ārto vā vyādhito vā'pi gacchedanaśanaṃ tu yaḥ //
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ modate sa divi prabho /
kāñcīnūpuraśabdena suptaścaiva prabodhyate //
sahasrahaṃsayuktena vimānena tu gacchati /
sa gatvā strīśatākīrṇe ramate bharatarṣabha //
kṣīṇasyāpyāyanaṃ dṛṣṭaṃ kṣatasya kṣatarohaṇam /
vyādhitasyauṣadhagrāmaḥ kruddhasya ca prasādanam //
duḥkhitasyārtapūrvasya dravyāṇāṃ pratipādanam /
na caitadrocate teṣāṃ ye dhanaiḥ sukhamedhitāḥ //
ataḥ sa kāmasaṃyukte vimāne hemasannibhe /
ramate strīśatākīrṇe puruṣo'laṅkṛtaḥ śuciḥ //
svasthaḥ saphalasaṅkalpaḥ sukhī vigatakalmaṣaḥ /
anaśnandehamutsṛjya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ //
bālasūryapratīkāśe vimāne somavarcasi /
vaidūryamuktākhacite vīṇāmurajanādite //
patākādīpikākīrṇe divyaghaṇṭāninādite /
strīsahasrānucarite sa naraḥ sukhamedhate //
yāvanti romakūpāṇi tasya gātreṣu pāṇḍava /
tāvantyeva sahasrāṇi varṣāṇāṃ divi modate //
nāsti vedātparaṃ śāstraṃ nāsti mātṛsamo guruḥ /
na dharmātparamo lābhastapo nānaśanātparam //
brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti pāvanaṃ divi ceha ca /
upavāsaistathā tulyaṃ tapaḥkarma na vidyate //
upoṣya vidhivaddevāstridivaṃ pratipedire /
ṛṣayaśca parāṃ siddhimupavāsairavāpnuvan //
divyavarṣasahasrāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā /
kṣāntamekena bhaktena tena vipratvamāgatam //
cyavano jamadagniśca vasiṣṭho gautamo bhṛguḥ /
sarva eva divaṃ prāptāḥ kṣamāvanto maharṣayaḥ //
idamaṅgīrasā pūrvaṃ maharṣibhyaḥ pradarśitam /
yaḥ pradarśayate nityaṃ na sa duḥkhamavāpnute //
imaṃ tu kaunteya yathākramaṃ vidhiṃ pravartitaṃ hyaṅgirasā maharṣiṇā /
paṭhecca yo vai śṛṇuyācca nityadā na vidyate tasya narasya kilbiṣam //
vimucyate cāpi sa sarvasaṅkarai- rna cāsya doṣairabhibhūyate manaḥ /
viyonijānāṃ ca vijānate rutaṃ dhruvāṃ ca kīrtiṃ labhate narottamaḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0