Mahabharata · Chapter 13.159

eko lokastu kṛtināṃ svarge loke pitāmaha /
uta tatrāpi nānātvaṃ sarvaṃ brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

karmabhiḥ pārtha nānātvaṃ lokānāṃ yānti mānavāḥ /
puṇyānpuṇyakṛto yānti pāpānpāpakṛto narāḥ //

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
gautamasya munestāta saṃvādaṃ vāsavasya ca //

brāhmaṇo gautamaḥ kaścinmṛdurdānto jitendriyaḥ /
mahāvane hastiśiśuṃ paridyūnamamātṛkam //

taṃ dṛṣṭvā jīvayāmāsa sānukrośo dhṛtavrataḥ /
sa tu dīrgheṇa kāleni babhūvātibalo mahān //

taṃ prapannaṃ mahādīrghaṃ prabhūtaṃ sarvatomadam /
dhṛtarāṣṭrasvarūpeṇa śakro jagrāha hastinam //

hriyamāṇaṃ tu taṃ dṛṣṭvā gautamaḥ saṃśitavrataḥ /
abhyabhāṣata rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ mahātapāḥ //

māmāhārṣīrhastinaṃ putramenaṃ duḥkhātpuṣṭaṃ dhṛtarāṣṭrātkṛtajña /
maitraṃ satāṃ saptapadaṃ vadanti mitradroho neha rājanspṛsettvām //

idhmodakapradātāraṃ śūnyapālaṃ mamāśrame /
vinītamācāryakule suyuktaṃ gurukarmaṇi //

śiṣṭaṃ dāntaṃ kṛtajñaṃ ca priyaṃ ca satataṃ mama /
na me vikrośato rājanhartumarhasi kuñjaram //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

gavāṃ sahasraṃ bhavate dadāni śatāni niṣkasya dadāni pañca /
anyacca vittaṃ vividhaṃ maharṣe kiṃ brāhmaṇasyeha gajena kṛtyam //
gautama uvāca /

tavaiva gāvo hi bhavantu rāja- ndāsyaḥ saniṣkā vividhaṃ ca ratnam /
anyacca vittaṃ vividhaṃ narendra kiṃ brāhmaṇasyeha dhanena kṛtyam //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

brāhmaṇānāṃ hastibhirnāsti kṛtyaṃ rājanyānāṃ nāgakulāni vipra /
svaṃ vāhanaṃ nayato nāstyadharmo nāgaśreṣṭhaṃ gautamāsmānnivarta //
gautama uvāca /

yatra preto nandati puṇyakarmā yatra pretaḥ śocate pāpakarmā /
vaivasvatasya sadane mahātmana- statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

ye niṣkriyā nāstikāḥ śraddhadhānāḥ pāpātmāna indriyārthe nisṛṣṭāḥ /
yamasya te yātanāṃ prāpnuvanti paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

vaivasvatī saṃyamanī janānāṃ yatrānṛtaṃ nocyate yatra satyam /
yatrāmbalānbalino ghātayanti tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

jyeṣṭhāṃ svasāraṃ pitaraṃ mātaraṃ ca gurūnyathā'mānayantaścaranti /
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

mandākinī vaiśravaṇas rājño mahābhāgā bhogijanapraveśyā /
gandharvayakṣairapsarobhiśca juṣṭā tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

atithivratāḥ suvratā ye janā vai pratiśrayaṃ dadati brāhmaṇebhyaḥ /
śiṣṭāśinaḥ saṃvibhajyāśritebhyo mandākinīṃ te'pi hi bhūṣayanti //
gautama uvāca /

meroragre yadvanaṃ bhāti ramyaṃ supuṣpitaṃ kinnarīgītajuṣṭam /
sudarśanā yatra jambūrviśālā tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

ye brāhmaṇā mṛdavaḥ satyaśīlā bahuśrutāḥ sarvabhūtābhirāmāḥ /
ye'dhīyate setihāsaṃ purāṇaṃ madhvāhutyā juhvati vai dvijebhyaḥ //

tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra /
yadanyatte viditaṃ sthānamasti tadbrūhi tvaṃ tvarito hyeṣa yāmi //
gautama uvāca /

supuṣpitaṃ kinnararājajuṣṭaṃ priyaṃ vanaṃ nandanaṃ nāradasya /
gandharvāṇāmapsarasāṃ ca sadma tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

ye nṛtyagīte kuśalā janāḥ sadā devātmānaḥ priyakāmāścaranti /
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

yatrottarāḥ kuravo bhānti ramyā devaiḥ sārdhaṃ modamānā narendraḥ /
yatrāgniyaunāśca vasanti viprā abyonayaḥ parvatayonayaśca //

yatra śakro varṣati sarvakāmā- nyatra striyaḥ kāmacārā bhavanti /
yatra cerṣyā nāsti nārīnarāṇāṃ tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

ye sarvabhūteṣu nivṛttakāmā amāṃsādā nyastadaṇḍāścaranti /
na hiṃsanti sthāvaraṃ jaṅgamāni bhūtānāṃ ye sarvabhūtātmabhūtāḥ //

nirāśiṣo nirmamā vītarāgā lābhālābhe tulyanindāpraśaṃsāḥ /
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

tato'pare bhānti lokāḥ sanātanāḥ supuṇyagandhā virajā vītaśokāḥ /
somasya rājñaḥ sadane mahātmana- statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

ye dānaśīlā na pratigṛhṇate sadā na cāpyarthāṃścādadate parebhyaḥ /
yeṣāmadeyamarhate nāsti kiñci- tsarvātithyāḥ suprajanā janāśca //

ye kṣantāro nābhijalpanti cānyā- ñśaktā bhūtvā satataṃ puṇyaśīlāḥ /
tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

tato'pare bhānti lokāḥ sanātanā virājasā vitamaskā viśokāḥ /
ādityadevasya padaṃ mahātmana- statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

svādhyāyaśīlā guruśuśrūṣakāśca tapasvinaḥ suvratāḥ satyasandhāḥ /
ācāryāṇāmapratikūlabhāṣiṇo nityotthitā gurukarmasvacodyāḥ //

tathāvidhānāmeṣa loko maharṣe viśuddhānāṃ bhāvito vāgyatānām /
satye sthitānāṃ vedavidāṃ mahātmanāṃ paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

tato'pare bhānti lokāḥ sanātanāḥ supuṇyagandhā virajā viśokāḥ /
varuṇasya rājñaḥ sadane mahātmana- statra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

cāturmāsyairye yajante janāḥ sadā tatheṣṭīnāṃ daśaśataṃ prāpnuvanti /
ye cāgnihotraṃ juhvati śraddadhānā yathānyāyaṃ trīṇi varṣāṇi viprāḥ //

svadāragāṇāṃ dharmakṛtāṃ mahātmanāṃ yathodite vartmani susthitānām /
dharmānmanāmudvahatāṃ gatiṃ tāṃ paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

indrasya lokā virajā viśokā duranvayāḥ kāṅkṣitā mānavānām /
tasyāhaṃ te bhavane bhūritejaso rājannimaṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

śatavarṣajīvī yaśca śūro manuṣyo vedādhyāyī yaśca yajvā'pramattaḥ /
ete sarve śakralokaṃ vrajanti paraṃ gantā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

prājāpatyāḥ santi lokā mahānto nākasya pṛṣṭhe puṣkalā vītaśokāḥ /
manīṣiṇāṃ sarvalokābhayānāṃ tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

ye rājāno rājasūyābhiṣiktā dharmātmāno rakṣitāraḥ prajānām /
ye cāśvamedhāvabhṛthe plutāṅgā- steṣāṃ lokā dhṛtarāṣṭro na tatra //
gautama uvāca /

tataḥparaṃ bhānti lokāḥ sanātanāḥ supuṇyagandhā virajā vītaśokāḥ /
tasminnahaṃ durlabhe cāpyadhṛṣye gavāṃ loke hastinaṃ yātayiṣye //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

yo gosahasrī śatado mahātmā yo gośatī daśa dadyācca śaktyā /
tathā daśabhyo yaśca dadyādihaikāṃ pañcabhyo vā dānaśīlastathaikām //

ye jīryante brahmacaryeṇi viprā brāhmīṃ vācaṃ parirakṣanti caiva /
manasvinastīrthayātrāparā ye te tatra modanti tato vimānaiḥ //

prabhāsaṃ mānasaṃ tīrtha puṣkarāṇi mahatsaraḥ /
puṇyaṃ ca naimiṣaṃ tīrthaṃ bāhudāṃ karatoyinīm //

gāṃ hayaśiraścaiva vipāśāṃ sthūlavālukām /
tūṣṇīṃ gaṅgāṃ śanairgaṅgāṃ mahāhradamathāpi ca //

gomatīṃ kauśikīṃ pampāṃ mahātmāno dhṛtavratāḥ /
sarasvatīdṛṣadvatyau yamunāṃ ye tu yānti ca //

tata te divyasaṃsthānā divyamālyadharāḥ śivāḥ /
prayānti puṇyagandhāḍhyā dhṛtarāṣṭro na tatra vai //
gautama uvāca /

yatra śītabhayaṃ nāsti na coṣṇabhayamaṇvapi /
na kṣutpipāse na glānirna duḥkhaṃ na sukhaṃ tathā //

na dveṣyo na priyaḥ kaścinna bandhurna ripustathā / na jarāmaraṇe tatra na puṇyaṃ na ca pātakam /

tasminvirajasi sphīte prajñāsatvavyavasthite /
svayambhubhavane puṇye hastinaṃ yātayiṣyati //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

nirmuktāḥ sarvasaṅgairye kṛtātmāno yatavratāḥ /
adhyātmayogasaṃstānairyuktāḥ svargagatiṃ gatāḥ //

te brahmabhavanaṃ puṇyaṃ prāpnuvantīha sātvikāḥ /
na tatra dhṛtarāṣṭraste śakyo draṣṭuṃ mahāmune //
gautama uvāca /

rathantaraṃ yatra bṛhacca gīyate yatra vediḥ puṇyajanairvṛtā ca /
yatropayāti haribhiḥ somapīthī tatra tvā'haṃ hastinaṃ yātayiṣye //

budhyāmi tvāṃ vṛtrahaṇaṃ śatakratuṃ vyatikramantaṃ bhuvanāni viśvā /
kaccinna vācā vṛjinaṃ kadāci- dakārṣaṃ te manaso'bhiṣaṅkāt //
śatakraturuvāca /

maghavā'haṃ lokapathaṃ prajānā- manvāgamaṃ parivāde gajasya /
tasmādbhavānpraṇataṃ mā'nuśāstu bravīṣi yattatkaravāṇi sarvam //
gautama uvāca /

śvetaṃ kareṇuṃ mama putraṃ hi nāgaṃ priyaṃ tu me ṣaṣṭivarṣaṃ tu bālam /
yo me vane vasato'bhūddvitīya- stameva me dehi surendra nāgam //
śatakraturuvāca /

ayaṃ sutaste dvijamukhyanāga āghrāyate tvāmabhivīkṣamāṇaḥ /
pādau ca te nāsikayopajighrate śreyo mamādhyāhi namaśca te'stu //
gautama uvāca /

śivaṃ sadaiveha surendra tubhyaṃ dhyāyāmi pūjāṃ ca sadā prayuñje /
mamāpi tvaṃ śakra śivaṃ dadasva tvayā dattaṃ pratigṛhṇāmi nāgam //
śatakraturuvāca /

yeṣāṃ vedā nihitā vai guhāyāṃ manīṣiṇāṃ satyavatāṃ mahātmanām /
teṣāṃ tvayaikena mahātmanā'smi buddhastasmātprītimāṃste'hatadya //

hantaihi brāhmaṇi kṣipraṃ saha putreṇa hastinā /
tvaṃ hi prāptuṃ śubhām̐llokānahnāya ca cirāya ca //
bhīṣma uvāca /

sa gautamaṃ puruskṛtya saha putreṇa hastinā /
divamācakrame vajrī sadbhiḥ saha durāsadam //

idaṃ yaḥ śṛṇuyānnityaṃ yaḥ paṭhedvā jitendriyaḥ /
sa yāti brahmaṇo lokaṃ brāhmaṇo gautamo yathā //