Mahabharata · Chapter 13.155

ālokadānaṃ nāmaitatkīdṛśaṃ bharatarṣabha /
kathametatsamutpannaṃ phalaṃ vā tadbravīhi me //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
manoḥ prajāpatervādaṃ suvarṇasya ca bhārata //

tapasvī kaścidabhavatsuvarṇo nāma bhārata /
varṇato hemavarṇaḥ sa suvarṇa iti viśrutaḥ //

kulaśīlaguṇopetaḥ svādhyāyoparamaṃ gataḥ /
bahūnsuvaṃśaprabhavānsamatītaḥ svakairguṇaiḥ //

sa kadācinmanuṃ vipro dadarśopasasarpa ca /
kuśalapraśnamanyonyaṃ tau cobhau tatra cakratuḥ //

tatastau satyasankalpau merau kāñcanaparvate /
devarṣibhiḥ sadā juṣṭe sahitau sannyaṣīdatām //

tatra tau kathayantau stāṃ kathā nānāvidhāśrayāḥ /
brahmarṣidevadaityānāṃ purāṇānāṃ mahātmanām //

suvarṇastvabravīdvākyaṃ manuṃ svāyambhuvaṃ prati /
hitārthaṃ sarvabhūtānāṃ praśnaṃ me vaktumarhasi //

sumanogandhadhūpādyairijyante daivatāni ca /
kimetatkathamutpannaṃ phalaṃ yogaṃ ca śaṃsa me //
manuruvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
śukrasya ca baleścaiva saṃvādaṃ vai mahātmanoḥ //

balervairocanasyeha trailokyamanuśāsataḥ /
samīpamājagāmāśu śukro bhṛgukulodvahaḥ //

tamarghyādibhirabhyarcya bhārgavaṃ so'surādhipaḥ /
niṣasādāsane paścādvidhivadbhūridakṣiṇaḥ //

katheyamabhavattatra tvayā yā parikīrtitā /
sumanodhūpadīpānāṃ sampradāne phalaṃ prati //

tataḥ papraccha daityendraḥ kavīndraṃ praśnamuttamam //

sumanodhūpadīpānāṃ kiṃ phalaṃ brahmivittama /
pradānasya dvijaśreṣṭha tadbhavānvaktumarhati //
śukra uvāca /

agnīṣomādisṛṣṭau tu viṣṇoḥ sarvātmanaḥ prabhoḥ /
tapaḥ pūrvaṃ samutpannaṃ dharmastasmādanantaram //

etasminnantare caiva vīrudoṣadhya eva ca / somasyātmā ca bahudhā sambhūtaḥ pṛthivītale /
amṛtaṃ ca viṣaṃ caiva yāścānyāstṛṇajātayaḥ //

amṛtaṃ manasaḥ prītiṃ sadyastṛptiṃ dadāti ca /
mano glapayate tīvraṃ viṣaṃ gandhena sarvaśaḥ //

amṛtaṃ maṅgalaṃ viddhi mahadviṣamamaṅgalam /
oṣadhyo hyamṛtaṃ sarvā viṣaṃ tejognisambhavam //

amṛtaṃ mano hlādayate śriyaṃ cāpi dadāti ca /
tasmātsumanasaḥ proktā naraiḥ sukṛtakarmabhiḥ //

devatābhyaḥ sumanaso yo dadāti naraḥ śuciḥ /
tasmai sumanaso devāstasmātsumanasaḥ smṛtāḥ //

yaṃyamuddiśya dīyerandevaṃ sumanasaḥ prabho /
maṅgalārtaṃ sa tenāsya prīto bhavati daityapa //

jñeyāstūgrāśca saumyāśca tejasvinyaśca tāḥ pṛthak /
oṣadhyo bahuvīryā hi bahurūpāstathaiva ca //

yajñiyānāṃ ca vṛkṣāṇāmayajñīyānnibodha me /
āsurāṇi ca mālyāni daivatebhyo hitāni ca //

rakṣasāmuragāṇāṃ ca yakṣāṇāṃ ca tathā priyāḥ /
manuṣyāṇāṃ pitṝṇāṃ ca kāntā yāstvanupūrvaśaḥ //

vanyā grāmyāśceha tathā kṛṣṭoptāḥ parvatāśrayāḥ /
akaṇṭakāḥ kaṇṭakino gandharūparasānvitāḥ //

dvividho hi smṛto gandha iṣṭo'niṣṭaśca puṣpajaḥ /
iṣṭagandhāni devānāṃ puṣpāṇīti vibhāvaya //

akaṇṭakānāṃ vṛkṣāṇāṃ śvetaprāyāśca varṇataḥ /
teṣāṃ puṣpāṇi devānāmiṣṭāni satataṃ prabho //

padmaṃ ca tulasī jātirāpaḥ sarveṣu pūjitā / jalajāni ca mālyāni padmādīni ca yāni vai /
gandharvanāgayakṣebhyastāni dadyādvicakṣaṇaḥ //

opadhyo raktapuṣpāśca kaṭukāḥ kaṇṭakānvitāḥ /
śatrūṇāmabhicārārthamatharvasu nidarśitāḥ //

tīkṣṇavīryāstu bhūtānāṃ durālambhāḥ sakaṇṭakāḥ /
raktabhūyiṣṭhavarṇāśca kṛṣṇāścaivopahārayet //

manohṛdayanandinyo vimarde madhurāśca yāḥ /
cārurarūpāḥ sumanaso mānupāṇāṃ smṛtā vibho //

na tu śmaśānasambhūtā na devāyatanodbhavāḥ /
sannayetpuṣṭiyukteṣu vivāheṣu rahaḥsu ca //

girisānuruhāḥ saumyā devānāmupadhārayet /
prokṣitābhyukṣitāḥ saumyā yathāyogaṃ yathāsmṛti //

gandhena devāstuṣyanti darśanādyakṣarākṣasāḥ /
nāgāḥ samupabhogena tribhiretaistu mānuṣāḥ //

sadyaḥ prīṇāti devānvai te prītā bhāvayantyuta /
saṅkalpasiddhā martyānāmīpsitāśca manorathāḥ //

devāḥ prīṇanti satataṃ mānitā mānayanti ca /
avajñātāvadhūtāśca nirdahantyadhamānnarān //

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi dhūpadānavidheḥ phalam /
dhūpāṃśca vividhānsādhūnasādhūṃśca nibodha me //

niryāsāḥ saralāścaiva kṛtrimāścaiva te trayaḥ /
iṣṭo'niṣṭo bhavedgandhastanme vistaraśaḥ śṛṇu //

niryāsāḥ sallakīvarjyā devānāṃ dayitāstu te /
gugguluḥ pravarasteṣāṃ sarvepāmiti niścayaḥ //

aguruḥ sāriṇāṃ śreṣṭho yakṣarākṣasabhoginām /
daityānāṃ sallakījaśca kāṅkṣito yaśca tadvidhaḥ //

atha sarjarasādīnāṃ gandhaiḥ pārthivadāravaiḥ /
phāṇitāsavasaṃyuktairmanuṣyāṇāṃ vidhīyate //

devadānavabhūtānāṃ sadyastuṣṭhikaraḥ smṛtaḥ /
ye'nye vaihārikāstatra mānuṣāṇāmiti smṛtāḥ //

ya evoktāḥ sumanasāṃ pradāne guṇahetavaḥ /
dhūpeṣvapi parijñeyāsta eva prītivardhanāḥ //

dīpadāne pravakṣyāmi phalayogamanuttamam /
yathā yena yadā caiva pradeyā yādṛśāśca te //

jyotistejaḥ prakāśaṃ vā'pyūdhvagaṃ cāpi vardhate /
pradānaṃ tejasāṃ tasmāttejo vardhayate nṛṇām //

andhatamastamisraṃ ca dakṣiṇāyanameva ca /
uttarāyaṇametasmājjyotirdānaṃ praśasyate //

yasmādūrdhvagame tattu tamasaścaiva bheṣajam /
tasmādūrdhvagaterdātā bhavedatreti niścayaḥ //

devāstejasvino yasmātprabhāvantaḥ prakāśakāḥ /
tāmasā rākṣasāścaiva tasmāddīpaḥ pradīyate //

ālokadānāccakṣuṣmānprabhāyukto bhavennaraḥ /
tāndattvā nopahiṃsena na harennopanāśayet //

dīpahārtā bhavedandhastamogatirasuprabhaḥ /
dīpapradaḥ svargaloke dīpamālī virājate //

havipā prathamaḥ kalpo dvitīyaścauṣadhīrasaiḥ /
vasāmedosthiniryāsairna kāryaḥ puṣṭimicchatā //

devālaye sabhāyāṃ ca girau caityacatuṣpathe /
dīpadātā bhavennityaṃ ya icchedbhūtimātmanaḥ //

kulodyoto viśuddhātmā prakāśatvaṃ ca gacchati /
jyotiṣāṃ caiva sālokyaṃ dīpadātā bhavennaraḥ //

balikarmasu vakṣyāmi guṇānkarmaphalodayān /
devayakṣoraganṛṇāṃ bhūtānāmatha rakṣasām //

yeṣāṃ nāgrabhujo viprā devatātithibālakāḥ /
rākṣasāneva tānviddhi nirvaṣaṭkāramaṅgalān //

tasmādagraṃ prayaccheta devabhyaḥ pratipūjitam /
śirasā praṇataścāpi haredbalimatandritaḥ //

gṛhṇanti devatā nityamāśaṃsanti sadā gṛhān /
bāhyāścāgantavo ye'nye yakṣarākṣasapannagāḥ //

ito dattena jīvanti devatāḥ pitarastathā /
te prītāḥ prīṇayantyenamāyuṣā yaśasā dhanaiḥ //

balayaḥ saha puṣpaistu devānāmupahārayet /
dadhidugdhamayāḥ puṇyāḥ sugandhāḥ priyadarśanāḥ //

kāryā rudhiramāṃsāḍhyā balayo yakṣarakṣasām /
surāsavapuraskārā lājollāpikabhūṣitāḥ //

nāgānāṃ dayitā nityaṃ padmotpalavimiśritāḥ /
tilānguḍasusampannānbhūtānāmupahārayet //

agradātā'grabhogī syādbalavīryasamanvitaḥ /
tasmādagraṃ prayaccheta devabhyaḥ pratipūjitam //

jvalantyaharaho veśma yāścāsya gṛhadevatāḥ /
tāḥ pūjyā bhūtikāmena prasṛtāgrapradāyinā //

ityetadasurendrāya kāvyaḥ provāca bhārgavaḥ /
suvarṇāya manuḥ prāha suvarṇo nāradāya ca //

nārado'pi mayi prāha guṇānetānmahādyute /
tvamapyetadviditveha sarvamācara putraka //