Mahabharata · Chapter 13.152
evaṃ sa bhikṣurnirvāṇaṃ prāpnuyāddagdhakilbiṣaḥ /
ihastho dehamutsṛjya nīḍaṃ śakunivadyathā //
satpathālambanādeva śūdraḥ prāpnoti sadgatim /
brahmaṇaḥ sthānamacalaṃ sthānātsthānamavāpnuyāt //
yathā khanankhanitreṇa jāṅgale vāri vindati /
anirvedāttataḥ sthānamīpsitaṃ pratipadyate //
saiṣā gatiranādyantā sarvairapyupadhāritā / tasmācchūdrairanirvedācchraddadhānaistu nityadā /
vartitavyaṃ yathāśaktyā yathā proktaṃ manīṣibhiḥ /
yatkaroti tadaśnāti śubhaṃ vā yadi vā'śubham /
nākṛtaṃ bhujyate karma na kṛtaṃ naśyate phalam //
tathā śubhasamācāraḥ śubhamevāpnute phalam / tathā'śubhasamācāro hyaśubhaṃ samavāpnute /
śubhānyeva samādadyādya icchedbhūtimātmanaḥ //
bhūtiśca nānyataḥ śaktyā śūdrāṇāmiti niścayaḥ /
krate yatīnāṃ śuśrūṣāmiti santo vyavasthitāḥ //
tasmādāgamasampanno bhavetsuniyatendriyaḥ /
śakyate hyāgamādeva gatiṃ prāptumanāmayām //
varā caiṣā gatirdṛṣṭā yāmanvepanti sādhavaḥ /
yatrāmṛtatvaṃ labhate tyaktvā duḥkhamanantaram //
imaṃ hi dharmimāsthāya ye'pi syuḥ pāpayonayaḥ / striyo vaiśyāśca śūdrāśca prāpnuyuḥ paramāṃ gatim /
kiṃ punarbrāhmaṇo vidvānkṣatriyo vā bahuśrutaḥ //
na cāpyakṣīṇapāpasya jñānaṃ bhavati dehinaḥ /
jñānopalabdhirbhavati kṛtakṛtyo yadā bhavet //
upalabhya tu vijñānaṃ jñānaṃ vā'pyanasūyakaḥ /
tathaiva vartedguruṣu bhūyāṃsaṃ vā samāhitaḥ //
athāvamanyeta guruṃ tathā teṣu pravartate /
vyarthamasya śrutaṃ bhavati jñānamajñānatāṃ vrajet //
gatiṃ cāpyaśubhāṃ gacchennirayāya na saṃśayaḥ /
prakṣīyate tasya puṇyaṃ jñānamasya virudhyate //
adṛṣṭapūrvakalyāṇo yathā dṛṣṭvā vidhiṃ naraḥ /
utsekānmohamāpadya tatvajñānamavāptavān //
evamevi hi notsekaḥ kartavyo jñānasambhavaḥ /
phalaṃ jñānasya hi śamaḥ praśāmāya yatetsadā //
upaśāntena dāntena kṣamāyuktena sarvadā /
śuśrūṣā pratipattavyā nityamevānasūyatā //
dhṛtyā śiśnodaraṃ rakṣetpāṇipādaṃ ca cakṣuṣā /
indriyārthāṃśca manasā mano buddhau samādadhet //
dhṛtyā'sīta tato gatvā śuddhadeśaṃ susaṃvṛtam /
labdhāsanaṃ yathā dṛṣṭaṃ vidhipūrvaṃ samācaret //
jñānayuktastathā devaṃ hṛdisthamupalakṣayet /
ādīpyamānaṃ vapuṣā vidhūmamanalaṃ yathā //
raśmimantamivādityaṃ vaidyutāgnimivāmbare /
saṃsthitaṃ hṛdaye paśyedīśaṃ śāśvatamavyayam //
na cāyuktena śakyeta draṣṭuṃ dehe maheśvaraḥ /
yuktastu paśyate buddhyā sanniveśya mano hṛdi //
atha tvevaṃ na śaknoti kartuṃ hṛdayadhāraṇam /
yathāsāṃkhyamupāsīta yathāvadyogamāsthitaḥ //
pañca buddhīndriyāṇīha pañca karmendriyāṇi vai /
pañca bhūtaviśeṣāśca manaścaiva tu ṣoḍaśa //
tanmātrāṇyapabi pañcaiva mano'haṅkāra eva ca / aṣṭamaṃ cāpyathāvyaktametāḥ prakṛtisañjñitāḥ /
etāḥ prakṛtayaścāṣṭau vikārāścāpi ṣoḍaśa //
evametadihasthena vijñeyaṃ tatvabuddhinā /
evaṃ varṣma samuttīrya tīrṇo bhavati nānyathā //
parisaṃkhyānamevaitanmantavyaṃ jñānabuddhinā //
ahanyahani śāntātmā pāvanāya hitāya ca / evameva prasaṃkhyāya tatvabuddhirvimucyate /
niṣpalaṃ kevalaṃ bhavati śuddhatatvārthatatvavit //
bhikṣukāśramamāsthāya śuśrūṣānirato budhaḥ /
śūdro nirmucyate satvasaṃsargādeva nānyathā //
satsannikraṣe parivartitavyaṃ vidyādhikāścāpi niṣevitavyāḥ /
savarṇatāṃ gacchati sannikarṣā- nnīlaḥ khago merumivāśrayanvai //
bhīṣma uvāca /
ityevamākhyāya mahāmunistadā caturṣu varṇeṣu vidhānamarthavit /
śuśrūṣayā vṛttagatiṃ samādhinā samādhiyuktaḥ prayayau svamāśramam //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0