Mahabharata · Chapter 13.147

kṣatrā ārambhayajñāstu vīryayajñā viśaḥ smṛtāḥ /
śūdrā paricarāyajñā japayajñāstu brāhmaṇāḥ //

śuśrūṣājīvinaḥ śūdrā vaiśyā vipaṇijīvinaḥ /
aniṣṭanigrahaḥ kṣatrā viprāḥ svādhyāyajīvinaḥ //

tapasā śobhate vipro rājanyaḥ pālanādibhiḥ /
ātithyena tathā vaiśyaḥ śūdro dāsyena śobhate //

yatātmanā tu śūdreṇa śuśrūṣā nityameva ca /
kartavyā triṣu varṇeṣu prāyeṇāśramavāsiṣu //

aśaktena trivargasya sevyā hyāśramavāsinaḥ /
yathāśakyaṃ yathāprajñaṃ yathādharmaṃ yathāśrutam //

viśeṣeṇaiva kartavyā śuśrūṣā bhikṣukāśrame //

āśramāṇāṃ tu sarveṣāṃ caturṇāṃ bhikṣukāśramam /
pradhānamiti varṇyante śiṣṭāḥ śāstraviniścaye //

yaccopadiśyate śiṣṭaiḥ śrutismṛtividhānataḥ /
tathā'stheyamaśaktena sa dharma iti niścitaḥ //

ato'nyathā tu kurvāṇaḥ śreyo nāpnoti mānavaḥ /
tasmādbhikṣuṣu śūdreṇa kāryamātmahitaṃ sadā //

iha yatkurute śreyastatpretya samupāśnute /
taccānasūyatā kāryaṃ kartavyaṃ yaddhi manyate //

asūyatā tu tasyeha phalaṃ duḥkhādavāpyate /
priyavādī jitakrodho vītatandrīramatsaraḥ //

kṣamāvāñśīlasampannaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ /
āpadbhāvena kuryāddhi śuśrūṣāṃ bhikṣukāśrame //

ayaṃ me paramo dharmastvanenedaṃ suduṣkaram /
saṃsārasāgaraṃ ghoraṃ tariṣyāmi na saṃśayaḥ //

vibhayo dehamutsṛjya yāsyāmi paramāṃ gatim /
nātaḥ paraṃ mamāpyanya eṣa dharmaḥ sanātanaḥ //

evaṃ sañcintya manasā śūdro buddhisamādhinā /
kuryādavimanā nityaṃ śuśrūṣādharmamuttamam //

śuśrūṣāniyameneha bhāvyaṃ śiṣṭāśinā sadā /
śamānvitena dāntena kāryākāryavidā sadā //

sarvakāryeṣu kṛtyāni kṛtānyeva tu durśayet /
yathā priyo bhavedbhikṣustathā kāryaṃ prasādhayet //

yadakalpyaṃ bhavedbhikṣorna tatkāryaṃ samācaret /
yathā'śramasyāviruddhaṃ dharmamātrābhisaṃhitam //

tatkāryamavicāreṇa nityameva śubhārthinā /
manasā karmamā vācā nityameva prasādayet //

sthātavyaṃ tiṣṭhamāneṣu gacchamānānanuvrajet /
āsīneṣvāsitavyaṃ ca nityamevānuvartatā //

dharmalabdhena snehena pādau sampīḍayetsadā /
udvartanādīṃśca tathā kuryādapraticoditaḥ //

naijakāryāṇi kṛtvā tu nityaṃ caivānucoditaḥ /
yathāvidhirupaspṛśya sannyasya jalabhājanam //

bhikṣūṇāṃ nilayaṃ gatvā praṇamya vidhipūrvakam /
brahmapūrvāngurūṃstatra praṇamyi niyatendriyaḥ //

tathā'cāryapurogāṇāmanukuryānnamaskriyām /
svadharmacāriṇāṃ cāpi sukhaṃ pṛṣṭvā'bhivādya ca //

yo bhavetpūrvasaṃsiddhastulyakarmā bhavetsadā /
tasmai praṇāmaḥ kartavyo netareṣu kadācana //

anuktvā teṣu cotthāya nityameva yatavrataḥ /
sammārjanamatho gatvā kṛtvā cāpyupalepanam //

tataḥ puṣpabaliṃ dadyāpuṣpāṇyādāya dharmataḥ /
niṣkramyāvasathāttūrṇamanyatkarma samācaret //

yathopaghāto na bhavetsvādhyāye'śramiṇāṃ tathā / upaghātaṃ tu kurvāṇa enasā samprayujyate /
tathā'tmā praṇidhātavyo yathā te prītimāpnuyuḥ //

paricārako'haṃ varṇānāṃ trayāṇāṃ dharmataḥ smṛtaḥ /
kimutāśramavṛddhānāṃ yathālabdhopajīvinām //

bhikṣūṇāṃ gatarāgāṇāṃ kevalaṃ jñānadarśinam /
viśeṣeṇa mayā kāryā śuśrūṣā niyatātmanā //

teṣāṃ prasādāttapasā prāpsyāmīṣṭāṃ śubhāṃ gatim / evametadviniścitya yadi seveta bhikṣukān /
vidhinā svopadiṣṭena prāpnoti paramāṃ gatim //