Mahabharata · Chapter 13.132

api cedaṃ purā rāma śrutaṃ me brahmadarśanam /
pitāmahasya yadvṛttaṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ //

devasya mahatastāta vāruṇīṃ bibhratastanum /
aiśvarye vāruṇevā'tha rudrasyeśasya vai prabho //

ājagmurmunayaḥ sarve devāścāgnipurogamāḥ /
yajñāṅgāni ca sarvāṇi vaṣaṭkāraśca mūrtimān //

mūrtimanti ca sāmāni yajūṃṣi ca sahasraśaḥ /
ṛgvedaścāgamattatra padakramavibhūṣitaḥ //

lakṣaṇāni svarāstobhā niruktāḥ svarabhaktayaḥ /
onkāraśchandasāṃ netraṃ nigrahapragrahau tathā //

vedāśca sopaniṣado vidyā sāvitryathāpi ca /
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca dadhāra bhagavāñśivaḥ //

sañjuhāvātmanā'tmānaṃ svayameva tadā prabho /
yajñaṃ ca śobhayāmāsa bahurūpaṃ pinākadhṛt //

dyaurnabhaḥ pṛthivī khaṃ ca tathā caivaiṣa bhūpatiḥ /
sarvavidyeśvaraḥ śrīmāneṣa cāpi vibhāvasuḥ //

eṣa brahmā śivo rudro varuṇo'gniḥ prajāpatiḥ /
kīrtyate bhagavāndevaḥ sarvabhūtapatiḥ śivaḥ //

tasya yajñaḥ paśupatestapaḥ kratava eva ca /
dīkṣā dīptavratā devī diśaśca sadigīśvarāḥ //

devapatnyaśca kanyāśca devānāṃ caiva mātaraḥ / ājagmuḥ sahitāstatra tadā bhṛgukulodvaha /
yajñaṃ paśupateḥ prītā varuṇasya mahātmanaḥ //

svayambhuvastu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatadbhuvi //

tasya śukrasya niṣyandānpāṃsūnsaṅgṛhya bhūmitaḥ /
prāsyatpūṣā karābhyāṃ vai tasminneva hutāśane //

tatastasminsampravṛtte satre jvalitapāvake /
brahmaṇo juhvatastatra prādurbhāvo babhūvaha //

skannamātraṃ ca tacchukraṃ sruveṇa parigṛhya saḥ /
ājyavanmantrataścāpi so'juhodbhṛgunandana //

tataḥ sa janayāmāsa bhūtagrāmaṃ ca vīryavān /
tasya tattejasastasmājjajñe lokeṣu taijasam //

tamasastāmasā bhāvā vyāpi satvaṃ tathobhayam / sa guṇastejaso nityaṃ tamasyākāśameva ca /
sarvabhūteṣu ca tathā satvaṃ tejastathottamam //

śukre hute'gnau tasmiṃstu prādurāsaṃstrayaḥ prabho /
puruṣā vapuṣā yuktāḥ svaiḥ svaiḥ prasavajairguṇaiḥ //

bharjanādbhṛgurityevamaṅgārebhyo'ṅgirā'bhavat / aṅgārasaṃśrayāccaiva kavirityaparo'bhavat /
saha jvālābhairutpanno bhṛgustasmādbhṛguḥ smṛtaḥ //

marīcibhyo marīcistu mārīcaḥ kaśyapo hyabhūt /
aṅgorabhyo'ṅgirāstāta vālakhilyāḥ kuśoccayāt //

atraivātreti ca vibho jātamatriṃ vadantyapi //

tathā bhasmavyapohebhyo brahmarṣigaṇasammatāḥ /
vaikhānasāḥ samutpannāstapaḥ śrutaguṇepsavaḥ //

aśruto'sya samutpannāvaśvinau rūpasammatau / śeṣāḥ prajānāṃ patayaḥ srotobhyastasya jajñire /
ṛṣayo romakūpebhyaḥ svedācchando balānmanaḥ //

etasmātkāraṇādāhuragniḥ sarvāstu devatāḥ /
ṛṣayaḥ śrutasampannā vedaprāmāṇyadarśanāt //

yāni dārūṇi niryāsāste māsāḥ pakṣasañjñitāḥ /
ahorātrā muhūrtāśca vītajyotiśca vāruṇam //

raudraṃ lohitamityāhurlohitātkanakaṃ smṛtam /
tanmaitramiti vijñeyaṃ dhūmācca vasavaḥ smṛtāḥ //

arciṣo yāśca te rudrāstathā'dityā mahāprabhāḥ /
uddīptāste tathā'ṅgārā ye dhiṣṇyeṣu divi sthitāḥ //

agnirnāthaśca lokasya tatparaṃ brahma tadbhuvam /
sarvakāmadamityāhustatra havyamupāvahan //

tato'bravīnmahādevo varuṇaḥ pavanātmakaḥ /
mama satramidaṃ divyamahaṃ gṛhapatistviha //

trīṇi pūrvāṇyapatyāni mama tāni na saṃśayaḥ /
iti jānīta khagamā mama yajñaphalaṃ hi tat //
agniruvāca /

madaṅgebhyaḥ prasūtāni madāśrayakṛtāni ca /
mamaiva tānmapatyāni mama śuklaṃ hutaṃ hi tat //

athābravīllokagururbrahmā lokapitāmahaḥ /
mamaiva tānyapatyāni mama śuklaṃ hutaṃ hi tat //

ahaṃ vaktā ca mantrasya hotā śukrasya caiva ha /
yasya bījaṃ phalaṃ tasya śukraṃ cetkāraṇaṃ matam //

tato'bruvandevagaṇāḥ pitāmahamupetya vai /
kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhirabhivandya ca //

vayaṃ ca bhagavansarve jagacca sacarācaram / tavaiva prasavāḥ sarve tasmādagnirvibhāvasuḥ /
varuṇaśceśvaro devo labhatāṃ kāmamīpsitam //

nisargādbrahmaṇaścāpi varuṇo yādasāmpatiḥ /
jagrāha vai bhṛgu pūrvamapatyaṃ sūryavarcasam //

īśvaro'ṅgirasaṃ cāgnerapatyārthamakalpayat /
pitāmahastvapatyaṃ vaikaviṃ jagrāha tattvavit //

tadā sa vāruṇiḥ khyāto bhṛguḥ prasavakarmakṛt / āgneyastvaṅgirāḥ śrīmānkavirbrāhmo mahāyaśāḥ /
bhārgavāṅgirasau loke lokasantānalakṣaṇau //

ete vipravarāḥ sarve prajānāṃ patayastrayaḥ /
sarvaṃ santānameteṣāmidamityupadhāraya //

bhṛgostu putrāḥ saptāsansarve tulyā bhṛgorguṇaiḥ /
cyavano vajraśīrṣaśca śuciraurvastathaiva ca //

śukro vareṇyaśca vibhuḥ savanaśceti sapta te /
bhārgavā vāruṇāḥ sarve yeṣāṃ vaṃśe bhavānapi //

aṣaaṭau cāṅgirasaḥ putrā vāruṇāste'pyavāruṇāḥ /
bṛhaspatirucathyaśca vayasyaḥ śāntireva ca //

ghoro virūpaḥ saṃvartaḥ sudhanvā cāṣṭamaḥ smṛtaḥ /
ete'ṣṭau vahnijāḥ sarve jñānaniṣṭhā nirāmayāḥ //

brāhmaṇāśca kaveḥ putrā vāruṇāste'pyudāhṛtāḥ /
aṣṭau prasavajairyuktā guṇairbrahmavidaḥ śubhāḥ //

kaviḥ kāvyaśca viṣṇuśca buddhimānuśanā tathā /
bhṛguśca varuṇaścaiva kāśyapo'gniśca dharmavit //

aṣṭau kavisutā hyete sarvamebhirjagattatam /
prajāpataya ete hi prajānāṃ yairimāḥ prajāḥ //

evamaṅgirasaścaiva kaveśca prasavānvayaiḥ /
bhṛgośca bhṛguśārdūla vaṃśajaiḥ satataṃ jagat //

varuṇaścādito vipra jagrāha prabhurīśvaraḥ /
kaviṃ tāta bhṛguṃ cāpi tasmāttau vāruṇau smṛtau //

jagrāhāṅgirasaṃ devaḥ śikhī tasmādbhutāśanaḥ /
tasmādāṅgirasā jñeyāḥ sarva eva tadanvayāḥ //

brahmā pitāmahaḥ pūrvaṃ devatābhiḥ prasāditaḥ /
ime naḥ santariṣyanti prajābhirjagadīśvarāḥ //

sarve prajānāṃ patayaḥ sarve cātitapasvinaḥ /
tvatprasādādimaṃ lokaṃ dhārayiṣyanti śāśvataṃ //

tathaiva vaṃśakartārastava tejovivardhanāḥ /
bhaveyurvedaviduṣaḥ sarve ca kṛtinastathā //

devapakṣacarāḥ saumyāḥ prājāpatyā maharṣayaḥ /
anantaṃ brahma satyaṃ ca tapaśca paramaṃ bhuvi //

sarve hi vayamete ca tavaiva prasavāḥ prabho /
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca tvaṃ hi kartā pitāmaha //

mārīcamāditaḥ kṛtvā sarve caivātha bhārgavāḥ /
apatyānīti samprekṣya kṣamayāma pitāmaha //

atha svenaiva rūpeṇi prajaniṣyanti vai prajāḥ /
sthāpayiṣyanti cātmānaṃ yugādinidhane tathā //

ityuktaḥ sa tadā taistu brahmā lokapitāmahaḥ /
tatetyevābravītprītaste'pi jagmuryathāgatam //

evametatpurāvṛttaṃ tasya yajñe mahātmanaḥ /
devaśreṣṭhasya lokādau vāruṇīṃ bibhratastanum //

agnirbrahma paśupatiḥ śarvo rudraḥ prajāpatiḥ /
agnerapatyametadvai suvarṇamiti dhāraṇāḥ //

agnyabhāve ca kurute vahnisthāneṣu kāñcanam /
jāmadagnyapramāṇajño vedaśrutinidarśanāt //

kuśastambe juhotyagniṃ suvarṇe tatra ca sthite /
valmīkasya vapāyāṃ ca karṇe vājasya dakṣiṇe //

śakaṭorvyā parasyāpsu brāhmaṇasya kare tathā /
hute prītikarīmṛddhiṃ bhagavāṃstatra manyate //

tasmādagniparāḥ sarve devatā iti śuśruma /
brahmaṇo hi prabhūto'gniragnerapi ca kāñcanam //

tasmādye vai prayacchanti suvarṇaṃ dharmadarśinaḥ /
devatāste prayacchanti samastā iti naḥ śrutam //

tasya vā tapaso lokāngacchataḥ paramāṃ gatim /
svarloke rājarājyena sobhiṣicyeta bhārgava //

ādityodayane prāpte vidhimantrapuraskṛtam /
dadāti kāñcanaṃ yo vāḥ duḥsvapnaṃ pratihanti saḥ //

dadātyuditamātre yasyasya pāpmā vidhūyate /
madhyāhne dadato rukmaṃ hanti pāpamanāgatam //

dadāti pascimāṃ sandhyāṃ yaḥ suvarṇaṃ yatavrataḥ /
brahmavāyvagnisomānāṃ sālokyamupayāti saḥ //

sendreṣu caiva lokeṣu pratiṣṭhā vindate śubhām /
iha loke yaśaḥ prāpya śāntapāpmā ca modate //

tataḥ sampadyate'nyeṣu lokeṣvapratimaḥ sadā /
anāvṛtagatiścaiva kāmacāro bhavatyuta //

na ca kṣarati tebhyaśca yaśaścaivāpnute mahat /
suvarṇamakṣayaṃ dattvā lokāṃścāpnoti puṣkalān //

yastu sañjanayitvā'gnimādityodayanaṃ prati /
dadyād्vai vratamuddiśya sarvakāmānsamaśnute //

agnirityeva tatprāhuḥ pradānaṃ ca sukhāvaham /
yatheṣṭaguṇasaṃvṛttaṃ pravartakamiti smṛtam //

eṣā suvarṇasyotpattiḥ kathitā te mayā'nagha /
kārtikeyasya ca vibho tadviddhi bhṛgunandana //

kārtikeyastu saṃvṛddhaḥ kālena mahatā tadā /
devaiḥ senāpatitvena vṛtaḥ sendrairbhṛgūdvaha //

jaghāna tārakaṃ cāpi daityamanyāṃstathā'surān /
tridaśendrājñayā brahmam̐llokānāṃ hitakāmyayā //

suvarṇadāne ca mayā kathitāste guṇā vibho /
tasmātsuvarṇaṃ viprebhyaḥ prayaccha tadatāṃvara //
bhīṣma uvāca /

ityuktaḥ sa vasiṣṭhena jāmadagnyaḥ pratāpavān /
dadau suvarṇaṃ viprabhyo vyamucyata ca kilbiṣāt //

etatte sarvamākhyātaṃ suvarṇasya mahīpate /
pradānasya phalaṃ caiva janma cāsya yudhiṣṭhira //

tasmāttvamapi viprebhyaḥ prayaccha kanakaṃ bahuḥ /
dadatsuvarṇaṃ nṛpate kilbiṣādvipramokṣyasi //