Mahabharata · Chapter 13.130

uktaṃ pitāmahenedaṃ gavāṃ dānamanuttamam /
viśeṣeṇa narendrāṇāmiha dharmamavekṣatām //

rājyaṃ hi satataṃ duḥkhamāśramāśca sudurvidāḥ / paricāreṣu vai duḥkhaṃ durdharaṃ cākṛtātmabhiḥ /
bhūyiṣṭhaṃ ca narendrāṇāṃ vidyate na śubhā gatiḥ //

pūyante tatra niyataṃ prayacchanto vasundharām /
sarve ca kathitā dharmāstvayā me kurunandana //

evameva gavāmuktaṃ pradānaṃ te nṛgeṇa ha /
ṛṣiṇā nāciketena pūrvameva nidarśitam //

vedopaniṣade caiva sarvakarmasu dakṣiṇāḥ /
sarvakratuṣu coddiṣṭā bhūmirgāvo'tha kāñcanam //

tatra śrutistu paramā suvarṇaṃ dakṣiṇeti vai /
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ pitāmaha yathātatham //

kiṃ suvarṇaṃ kathaṃ jātaṃ kasminkāle kimātmakam /
kindaiva kimphalaṃ caiva kasmācca paramucyate //

kasmāddānaṃ suvarṇasya pūjayanti manīṣiṇaḥ /
kasmācca dakṣiṇārthaṃ tadyajñakarmasu śasyate //

kasmācca pāvanaṃ śreṣṭhaṃ bhūmergobhyaśca kāñcanam /
paramaṃ dakṣiṇārthe ca tadbravīhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

śṛṇu rājannavahito bahukāraṇavistaram /
jātarūpasamutpattimanubhūtaṃ ca yanmayā //

pitā mama mahātejāḥ śtanurnidhanaṃ gataḥ /
tasya ditsurahaṃ śrāddhaṃ gaṅgādvāramupāgamam //

tatrāgamya pituḥ putra śrāddhakarma samārabham /
māto me jāhnavī cātra sāhāyyamakarottadā //

tatrāgatāṃstapassiddhānupaveśya bahūnṛṣīn /
toyapradānātprabhṛti kāryāṇyahamathārabham //

tatsamāpya yathoddiṣṭaṃ pūrvakarma samāhitaḥ /
dātuṃ nirvapaṇaṃ samyagyathāvadahamārabham //

tatastaṃ darbhavinyāsaṃ bhittvā surucirāṅgadaḥ /
pralambābharaṇo bāhurudatiṣṭhadviśāmpate //

muhūrtamapi taṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgamam /
pratigrahītā sākṣānme piteti bharatarṣabha //

tato me punarevāsītsañjñā sañcintya śāstrataḥ / nāyaṃ vedeṣu vihito vidhirhasta iti prabho /
piṇḍo deyo nareṇeha tato matirabhūnmama //

sākṣānneha manuṣyasya piṇḍaṃ hi pitaraḥ kvacit /
gṛhṇanti vihitaṃ cetthaṃ piṇḍo deyaḥ kuśeṣviti //

tato'haṃ tadanādṛtya piturhastanidarśanam /
śāstraprāmāṇyasūkṣmaṃ tu vidhaiṃ piṇḍasya saṃsmaran //

tato darbheṣu tatsarvamadadaṃ bharatarṣabha /
śāstramārgānusāreṇa tadviddhi manujarṣabha //

tataḥ so'ntarhito bāhuḥ piturmama janādhipa /
tato māṃ darśayāmāsuḥ svapnānte pitarastathā //

prīyamāṇāstu māmūcuḥ prītāḥ sma bharatarṣabha /
vijñānena tavānena yanna muhyasi dharmataḥ //

tvayā hi kurvatā śāstraṃ pramāṇamiha pārthiva /
ātmā dharmaḥ śrutaṃ vedāḥ pitaraścarṣibhiḥ saha //

sākṣātpitāmaho brahmā guravo'tha prajāpatiḥ /
pramāṇamupanītā vai sthitāśca na vicālitāḥ //

tadidaṃ samyagārabdhaṃ tvayā'dya bharatarṣabha /
kintu bhūmergavāṃ cārthe suvarṇaṃ dīyatāmiti //

evaṃ vayaṃ ca dharmaśca sarve cāsmatpitāmahāḥ /
pāvitā vai bhaviṣyanti pāvanaṃ hi paraṃ hi tat //

daśa pūrvāndaśaivānyāṃstathā santārayanti te /
suvarṇaṃ ye prayacchanti evaṃ matpitaro'bruvan //

tato'haṃ vismito rājanpratibuddho viśāmpate /
suvarṇadāne'karavaṃ matiṃ ca bharatarṣabha //

itihāsamimaṃ cāpi śṛṇu rājanpurātanam /
jāmadagnyaṃ prati vibho dhanyamāyuṣyameva ca //

jāmadagnyena rāmeṇa tīvraroṣānvitena vai /
triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivī kṛtā niḥkṣatriyā purā //

tato jitvā mahīṃ kṛtsnāṃ rāmo rājīvalocanaḥ /
ājahāra kratuṃ vīro brahmakṣatreṇa pūjitam //

vājimedhaṃ mahārāja sarvakāmasamanvitam /
pāvanaṃ sarvabhūtānāṃ tejodyutivivardhanam //

vipāpmā ca sa tejasvī tena kratuphalena ca /
naivātmano'tha laghutāṃ jāmadagnyo'dhyagacchata //

sa tu kratuvareṇeṣṭvā mahātmā dakṣiṇāvatā /
papracchāgamasampannānṛṣīndevāṃśca bhārata //

pāvanaṃ yatparaṃ nṝṇāmugre karmaṇi vartatām /
taducyatāṃ mahābhāgā iti jāgaghṛṇo'bravīt //

ityuktā vedaśāstrajñāstamūcuste maharṣayaḥ /
rāma viprāḥ satkriyantāṃ vedaprāmāṇyadarśanāt //

bhūyaśca viprarṣigaṇāḥ praṣṭavyāḥ pāvanaṃ prati /
te yadbrūrmahāprājñāstaccaiva samudācara //

tato vasiṣṭhaṃ devarṣimagastyamatha kāśyapam /
tamevārtaṃ mahātejāḥ papraccha bhṛgunandanaḥ //

jātā matirme viprendrāḥ kathaṃ pūyeyamityuta /
kena vā karmayogena pradāneneha kena vā //

yadi vo'nugrahakṛtā buddhirmāṃ prati sattamāḥ /
prabūta pāvanaṃ kiṃ me bhavediti tapodhanāḥ //
ṛṣaya ūcuḥ /

gāśca bhūmiṃ ca vittaṃ ca dattveha bhṛgunandana /
pāpakṛtpūyate martya iti bhārgava śuśruma //

anyaddānaṃ tu viprarṣe śrūyatāṃ pāvanaṃ mahat /
divyamatyadbhutākāramapatyaṃ jātavedasaḥ //

dagdhvā lokānpurā vīryātsambhūtamiha śuśruma /
suvarṇamiti vikhyātaṃ taddadatsiddhimeṣyasi //

tato'bravīdvasiṣṭhastaṃ bhagavānsaṃśitavrataḥ /
śṛṇu rāma yathotpannaṃ suvarṇamanalaprabham //

phalaṃ dāsyati te yattu dāne paramihocyate /
suvarṇaṃ yacca yasmācca yathā ca guṇavattamam //

tannibodha mahābāho sarvaṃ nigadato mama /
agniṣomātmakamidaṃ suvarṇaṃ viddi niścaye //

ajo'gnirvaruṇo meṣaḥ sūryo'śca iti darśanam /
kuñjarāśca mṛgā nāgā mahiṣāścāsurā iti //

kukkuṭāśca varāhāśca rākṣasā bhṛgunandana /
iḍā gāvaḥ payaḥ somo bhūmirityeva ca smṛtiḥ //

jagatsarvaṃ ca nirmathya tejorāśiḥ samutthitaḥ /
suvarṇamebhyo viprarṣe ratnaṃ paramamuttamam //

etasmātkāraṇāddevā gandharvoragarākṣasāḥ /
manuṣyāśca piśācāśca prayatā dhārayanti tat //

mukuṭairaṅgadayutairalaṅkāraiḥ pṛthagvidhaiḥ /
suvarṇavikṛtaistatra virājante bhṛgūttama //

tasmātsarvapavitrebhyaḥ pavitraṃ paramaṃ smṛtam /
bhūmergobhyo'tha ratnebhyastadviddhi manujarṣabha //

pṛthivīṃ gāśca dattveha yaccānyadapi kiñcana /
viśiṣyate suvarṇasya dānaṃ paramakaṃ vibho //

akṣayaṃ pāvanaṃ caiva suvarṇamamaradyute /
prayaccha dvijamukhyebhyaḥ pāvanaṃ hyetaduttamam //

suvarṇameva sarvāsu dakṣiṇāsu vidhīyate /
suvarṇaṃ ye prayacchanti sarvadāste bhavantyuta //

devatāste prayacchanti ye suvarṇaṃ dadatyatha /
agnirhi devatāḥ sarvāḥ suvarṇaṃ ca tadātmakam //

tasmātsuvarṇaṃ dadatā dattāḥ sarvāḥ sma devatāḥ /
bhavanti puruṣavyāghra na hyataḥ paramaṃ viduḥ //

bhūya eva ca mahātmyaṃ suvarṇasya nibodha me /
gadato mama viprarṣe sarvaśastrabhṛtāṃvara //

mayā śrutamidaṃ pūrvaṃ purāṇe bhṛgunandana /
prajāpateḥ kathayato manoḥ svāyambhuvasya vai //

śūlapāṇerbhagavato rudrasya ca mahātmanaḥ /
girau himavati śreṣṭhe tadā bhṛgukulodvaha //

devyā vivāhe nirvṛtte rudrāṇyā bhṛgunandana /
samāgame bhagavato devyā saha mahātmanaḥ //

tataḥ sarve samudvigrā devā rudramupāgaman // te mahādevamāsīnaṃ devīṃ ca varadāmumām /

prasādya śirasā sarve rudramūcurbhṛgūdvaha // ayaṃ samāgamo deva devyā saha tavānagha /

tapasvinastapasvinyā tejasvinyā'titejasaḥ // amoghatejāstvaṃ deva devī ceyamumā tathā /

apatyaṃ yuvayordeva balavadbhavitā vibho /
tannūnaṃ triṣu lokeṣu na kiñciccheṣayiṣyati //

tadebhyaḥ praṇatebhyastvaṃ devebhyaḥ pṛthulocana /
varaṃ prayaccha lokeśa trailokyahitakāmyayā //

apatyārthaṃ nigṛhṇīṣva tejaḥ paramakaṃ vibho /
[trailokyasārau hi yuvāṃ lokaṃ santāpayiṣyatha //

tadapatyaṃ hi yuvayordevānabhibhaveddhruvam /
na hi te pṛthivī devī na ca dyaurna divaṃ vibho //

nedaṃ dhārayituṃ śaktāḥ samastā iti me matiḥ /
tejaḥprabhāvanirdagdhaṃ tasmātsarvamidaṃ jagat //

tasmātprasādaṃ bhagavankartumarhasi naḥ prabho / na devyāṃ sambhavetputro bhavataḥ surasattama /
dhairyādeva nigṛhṇīṣva tejo jvalitamuttamam //

iti teṣāṃ kathayatāṃ bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ] /
evamastviti devāṃstānviprarṣe pratyabhāṣata //

ityuktvā cordhvamanayadreto vṛṣabhavāhanaḥ /
ūrdhvareṣaḥ samabhavattataḥ prabhṛti cāpi saḥ //

rudrāṇīti tataḥ kruddhā prajoccheda tadā kṛte /
devānathābravīttatra strībhāvātparuṣaṃ vacaḥ //

yasmādapatyakāmo vai bhartā me vinivartitaḥ /
tasmātsarve surā bhūyamanapatyā bhaviṣyatha //

prajocchedo mama kṛto yasmādyuṣmābhiradya vai /
tasmātprajā vaḥ khagamāḥ sarveṣāṃ na bhaviṣyati //

pāvakastu na tatrāsīcchāpakāle bhṛgūdvaha /
devā devyāstathā śāpādanapatyāstato'bhavan //

rudrastu tejo'pratimaṃ dhārayāmāsa vai tadā /
praskannaṃ tu tatastasmātkiñcittatrāpatadbhuvi //

utpapāta tadā vahnau vavṛdhe cādbhutopamam /
tejastejasi saṃyuktamekayonitvamāgatam //

etasminneva kāle tu devāḥ śakrapurogamāḥ /
asurastārako nāma tena santāpitā bhṛśam //

ādityā vasavo rudrā maruto'thāśvināvapi /
sādhyāśca sarve santrastā daiteyasya parākramāt //

sthānāni devatānāṃ hi vimānāni purāṇi ca /
ṛṣīṇāṃ cāśramāścaiva babhūvurasurairhṛtāḥ //

te dīnamanasaḥ sarve devatā ṛṣayaśca ye /
prajagmuḥ śaraṇaṃ devaṃ brahmāṇamajaraṃ vibhum //