Mahabharata · Chapter 13.112

tato yudhiṣṭhire rājā bhūyaḥ śāntanavaṃ nṛpam /
godānavistaraṃ dhīmānpapraccha vinayānvitaḥ //

gopradānaguṇānsamyak punarme brūhi bhārata /
na hi tṛpyāmyahaṃ vīra śṛṇvāno'mṛtamīdṛśam //

ityukto dharmarājena tadā śāntanavo nṛpaḥ /
samyagāha guṇāṃstasmai gopradānasya kevalān //
bhīṣma uvāca /

vatsalāṃ guṇasamprannā taruṇīṃ vastrasaṃyutām /
dattvedṛśīṃ gāṃ viprāya sarvapāpaiḥ pramucyate //

asuryā nāma te lokā gāṃ dattvā tānna gacchati /

pītodakāṃ jagdhatṛṇāṃ naṣṭakṣīrāṃ nirindriyām / jarārogopasampannāṃ jīrṇāṃ vāpīmivājalām /
dattvā tamaḥ praviśati dvijaṃ kleśena yojayet //

ruṣṭā duṣṭā vyādhitā durbalā vā no dātavyā yāśca mūlyairadattaiḥ /
kleśairvipraṃ yo'phalaiḥ saṃyunakti tasyā'vīryāścāphalāścaiva lokāḥ //

balānvitāḥ śīlavīryopapannāḥ sarve praśaṃsanti sugandhavatyaḥ /
yathā hi gaṅgā saritāṃ variṣṭhā tathā'rjunīnāṃ kapilā variṣṭhā //
yudhiṣṭhira uvāca /

kasmātsamāne bahulāpradāne sadbhiḥ praśastaṃ kapilāpradānam /
viśeṣamicchāmi mahāprabhāvaṃ śrotuṃ samarthosmi bhavānpravaktum //
bhīṣma uvāca /

vṛddhānāṃ bruvatāṃ śrutvā kapilānāmathodbhavam /
vakṣyāmi tadaśeṣeṇa rohiṇyo nirmitā yathā //

prajāḥ sṛjeti cādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayambhuvā /
nāsṛjadvṛttimevāgre prajānāṃ hitakāmyayā //

yathā hyamṛtamāśritya vartayanti divaukasaḥ /
tathā vṛttiṃ samāśritya vartayanti prajā vibho //

acarebhyaśca bhūtebhyaścarāḥ śreṣṭhāstato narāḥ /
brāhmaṇāśca tataḥ śreṣṭhāstaṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ //

yajñairāpyāyate somaḥ sa ca goṣu pratiṣṭhitaḥ /
tābhyo devāḥ pramodante prajānāṃ vṛttirāsu ca //

tataḥ prajāsu sṛṣṭāsu dakṣādyaiḥ kṣudhitāḥ prajāḥ /
prajāpatimupādhāvanviniścitya caturmakham //

prajātānyeva bhūtāni prākrośanvṛttikāṅkṣayā /
vṛttidaṃ cānvapadyanta tṛṣitāḥ pitṛmātṛvat //

itīdaṃ manasā gatvā prajāsargārthamātmanaḥ / prajāpatirbalādhānamamṛtaṃ prāpibattadā /
śaṃsatastasya tṛptiṃ tu gandhātsurabhirutthitā //

mukhajā sā'sṛjaddhātuḥ surabhirlokamātaram /
darśanīyarasaṃ vṛttiṃ surabhiṃ mukhajāṃ sutām //

sā'sṛjatsaurabheyīstu surabhirlokamātṛkāḥ /
suvarṇavarṇāḥ kapilāḥ prajānāṃ vṛttidhenavaḥ //

tāsāmamṛtavṛttīnāṃ kṣarantīnāṃ samantataḥ /
babhūvāmṛtajaḥ phenaḥ sravantīnāmivormijaḥ //

sa vatsamukhavibhraṣṭo bhavasya bhuvi tiṣṭhataḥ / śirasyavāpatatkruddhaḥ sa tadaikṣata ca prabhuḥ /
lalāṭaprabhaveṇākṣṇā rohiṇīṃ pradahanniva //

tattejastu tato raudraṃ kapilāṃ gāṃ viśāmpate /
nānāvarṇatvamanayanmeghāniva divākaraḥ //

yāstu tasmādapakramya somamevābhisaṃśritāḥ /
yathotpannāḥ svavarṇasthā na nītāścānyavarṇatāṃ //

atha kruddhaṃ mahādevaṃ prajāpatirabhāṣata /
amṛtenāvasiktastvaṃ nocchiṣṭaṃ vidyate gavām //

yathā hyamṛtamādāya somo viṣyandate punaḥ /
tathā kṣīraṃ kṣarantyetā rohiṇyo'mṛtasambhavāḥ //

na duṣyatyanilo nāgnirna suvarṇaṃ na codadhiḥ /
nāmṛtenāmṛtaṃ pītaṃ na vatsairduṣyate payaḥ //

imām̐llokānbhariṣyanti haviṣā prasraveṇa ca /
āsāmaiśvaryamicchanti sarve'mṛtamayaṃ śubham //

vṛṣabhaṃ ca dadau tasmai bhagavām̐llokabhāvanaḥ /
prasādayāmāsa manastena rudrasya bhārata //

prītaścāpi mahādevaścakāra vṛṣabhaṃ tadā /
dhvajaṃ ca vāhanaṃ caiva tasmātsa vṛṣabhadhvajaḥ //

tato devairmahādevastadā paśupatiḥ kṛtaḥ /
īśvaraḥ sa gavāṃ madhye vṛṣabhāṅkaḥ prakīrtitaḥ //

evamavyagravarṇānāṃ kapilānāṃ mahaujasām /
pradāne prathamaḥ kalpaḥ sarvāsāmeva kīrtitaḥ //

lokajyeṣṭhā lokavṛttipravṛttā rudrodbhūtāḥ somaviṣyandabhūtāḥ /
saumyāḥ puṇyāḥ kāmadāḥ prāṇadāśca gā vai dattvā sarvakāmapradaḥ syāt //

idaṃ gavāṃ prabhavavidhānamuttamaṃ paṭhansadā śucirapi maṅgalapriyaḥ /
vimucyate kalikaluṣeṇa mānavaḥ priyānsutāndhanapaśumāpnuyātsadā //

havyaṃ kavyaṃ tarpaṇaṃ śāntikarma yānaṃ vāso vṛddhabālasya tuṣṭiḥ /
etānsarvāngopradāne guṇānvai dātā rājannāpnuyādvai sadaiva //
vaiśampāyana uvāca /

pitāmahasyātha niśamya vākyaṃ rājā saha bhrātṛbhirājamīḍhaḥ /
suvarṇavarṇānaḍuhastathā gāḥ pārtho dadau brāhmaṇasattamebhyaḥ //

tathaiva tebhyopi dadau dvijebhyo gavāṃ sahasrāṇi śatāni caiva /
yajñānsamuddhiśya ca dakṣiṇārthe lokānvijetuṃ paramāṃ ca kīrtim //