Mahabharata · Chapter 12.94

ayuddhenaiva vijayaṃ vardhayedvasudhādhipaḥ /
jaghanyamāhurvijayaṃ yuddhena ca narādhipa //

na cāpyalabdhaṃ lipseta mūle nātidṛḍhe sati /
na hi durbalamūlasya rājño lābho vivardhate //

yasya sphīto janapadaḥ sampannapriyarājakaḥ /
santuṣṭaḥ puṣṭasacivo dṛḍhamūlaḥ sa pārthivaḥ //

yasya yodhāḥ susantuṣṭāḥ svanuraktāḥ supūjitāḥ /
alpenāpi sa daṇḍena mahīṃ jayati pārthivaḥ //

daṇḍo hi balavānyatra tatra sāma prayujyate /
pradānaṃ sāmapūrvaṃ ca bhedamūlaṃ praśasyate //

trayāṇāṃ viphalaṃ karma yadā paśyeta bhūmipaḥ /
randhraṃ jñātvā tato daṇḍaṃ prayuñjītāvicārayan //

abhibhūto yadā śatruḥ śatrubhirbalavattaraiḥ /
upekṣā tatra kartavyā vadhyatā balināṃ balam //

durbalo hi mahīpālo yadā bhavati bhārata / upekṣā tatra kartavyā caturṇāmavirodhīni /
upāyaḥ pañcamaḥ so'pi sarveṣāṃ balavattaraḥ //

bhārgaveṇa ca gītānāṃ ślokānāṃ kosalādhipa /
vijñāya tatvaṃ tatvajña tatvatastatkariṣyati //

yadi rakṣaḥpiśācena hanyate yatrakutracit /
upekṣā tatra kartavyā vācyatāṃ balināṃ balam //

durbalo'pi mahīpāla śatrūṇāṃ śatrumuddharet /
pādalagnaṃ karasthena kaṇṭakenaiva kaṇṭakam //

śaṭhānāṃ ucivānāṃ ca mlecchānāṃ ca mahīpate /
eṣa ukta upāyānāmupekṣā balavattama //

aśmanā nāśayellohaṃ lohenāśmānameva tu /
bilvāni vā parairbilvairmlecchairmlecchānprasādayet //

dāsānāṃ ca pradṛptānāmetadeva hi kārayet / caṇḍālamlecchajātīnāṃ daṇḍenaiva nivāraṇam /
śaṭhānāṃ durvinītaiśca pūrvamuktaṃ samācaret //

antyāḥ śaṭhāśca sacivāstathā kubrāhmaṇādayaḥ /
upāyaiḥ pañcabhiḥ sādhyāścaturvargavirodhinaḥ //

paurajānapadā yasya svanuraktā apīḍitāḥ /
rāṣṭrakarmakarā hyete rāṣṭrasya ca virodhinaḥ //

durvinītā vinītāśca sarve sādhyāḥ prayatnataḥ / caṇḍālamlecchajātyāśca pāṣaṇḍāśca vikarmiṇaḥ /
balinaścāśramāścaiva tathā gāyakanartakāḥ //

paurajānapadā yasya bhūteṣu ca dayālavaḥ /
sadhanā dhānyavantaśca dṛḍhamūlaḥ sa pārthivaḥ //

pratāpakālamadhikaṃ yadā manyeta cātmanaḥ /
tadā lipseta medhāvī parabhūmidhanānyuta //

bhogeṣūdayamānasya bhūteṣu ca dayāvataḥ /
vardhate tvaramāṇasya viṣayo rakṣitātmanaḥ //

takṣedātmānamevaṃ sa vanaṃ paraśunā yathā /
yaḥ samyagvartamāneṣu sveṣu mithyā pravartate //

naiva dviṣanto hīyante rājño nityamanighnataḥ /
krodhaṃ nihantuṃ yo veda tasya dveṣṭā na vidyate //

yadāryajanavidviṣṭaṃ karma tannācaredbudhaḥ /
yatkalyāṇamabhidhyāyettatrātmānaṃ niyojayet //

naivamanye'vajānanti nātmanā paritapyate /
kṛtyaśeṣeṇa yo rājā sukhānyanububhūṣati //

idaṃ vṛttaṃ manuṣyeṣu vartate yo mahīpatiḥ /
ubhau lokau vinirjitya vijaye sampratiṣṭhate //
bhīṣma uvāca /

ityukto vāmadevena sarvaṃ tatkṛtavānnṛpaḥ /
tathā kurvaṃstvamapyetau lokaujetā na saṃśayaḥ //