Mahabharata · Chapter 12.93

yatrādharmaṃ praṇayate durbale balavattaraḥ /
tāṃ vṛttimupajīvanti ye bhavanti tadanvayāḥ //

rājānamanuvartante taṃ pāpābhipravartakam /
avinītamanuṣyaṃ tatkṣipraṃ rāṣṭraṃ vinaśyati //

yadvṝttamupajīvanti prakṛtisthasya mānavāḥ /
tadeva viṣamasthasya svajano'pi na mṛṣyate //

sāhasapravṛtte ryatra kiñcidulvaṇamācaret /
aśāstralakṣaṇo rājā kṣiprameva vinaśyati //

sadvṝttācaritāṃ vṛttiṃ kṣatriyo nānuvartate /
jitānāmajitānāṃ ca kṣatradharmādapaiti saḥ //

dviṣantaṃ kṛtakalyāṇaṃ gṛhītvā nṛpatiṃ raṇe /
yo na nayate dveṣātkṣatradharmādapaiti saḥ //

śaktaḥ ātsusukho rājā kuryāttāraṇamāpadi /
priyo ati bhūtānāṃ na ca vibhraśyate śriyaḥ //

apriyaṃ yasya kurvīta bhūyastasya priyaṃ caret /
acireṇa priyaḥ sa syādyo'priye priyamācaret //

mṛṣāvādaṃ pariharetkuryātpriyamayācitaḥ /
na kāmānna ca saṃrambhānna dveṣāddharmamutsṛjet //

amāyayaiva varteta na ca satyaṃ tyajedbudhaḥ / damaṃ dharmaṃ ca śīlaṃ ca kṣatradharmaṃ prajāhitam //

nāpatrapeta praśneṣu nābhibhāvigiraṃ sṛjet /
na tvareta na cāsūyettathā sangṛhyate paraḥ //

priye nātibhṛśaṃ hṛṣyedapriye na ca sañjvaret /
na tapyedarthakṛcchreṣu prajāhitamanusmaran //

yaḥ priyaṃ kurute nityaṃ guṇato vasudhādhipaḥ /
tasya karmāṇi siddhyanti na ca santyajyate śriyā //

nivṛttaṃ pratikūlebhyo vartamānamanupriye /
bhaktaṃ bhajeta nṛpatistadvai vṛttaṃ satāmiha //

aprakīrṇendriyagrāmamatyantānugataṃ śucim /
śaktaṃ caivānuraktaṃ ca yuñjyānmahati karmaṇi //

śreyaso lakṣaṇaṃ caitadvikramo yatra dṛśyate / kīrtipradhāno yaśca syātsamaye yaśca tiṣṭhati /
samarthānpūjayedyaśca na ca spardheta yaścataiḥ //

evametairguṇairyukto yo'nurajyati bhūmipam /
bharturartheṣvapramattaṃ niyuñjyādarthakarmaṇi //

mūḍhamaindriyakaṃ lubdhamanāryacaritaṃ śaṭham /
anatītopadhaṃ hiṃsraṃ durbuddhimabahuśrutam //

tyaktopāttaṃ madyarataṃ dyūtastrīmṛgayāparam /
kārye mahati yuñjāno hīyate nṛpatiḥ śriyā //

rakṣitātmā ca yo rājā rakṣyānyaścānurakṣati /
prajāśca tasya vardhante sukhaṃ ca mahadaśnute //

ye kecidbhūmipatayaḥ sarvāṃstānanvavekṣayet /
suhṛdbhiranabhikhyātaistena rājā na riṣyate //

apakṛtya balasthasva dūrastho'smīti nāśvaset /
śyenābhipatanairete nipatanti pramādyataḥ //

dṛḍhamūlastvaduṣṭātmā viditvā balamātmanaḥ /
abalānabhiyuñjīta na tu ye balavattarāḥ //

vikrameṇa mahīṃ labdhvā prajā dharmeṇa pālayet /
āhave nidhanaṃ kuryādrājā dharmaparāyaṇaḥ //

maraṇāntamidaṃ sarvaṃ neha kiñcidanāmayam /
tasmāddharme sthito rājā prajā dharmema pālayet //

rakṣādhikaraṇaṃ yuddhaṃ tathā dharmānuśāsanam /
mantracintā sukhaṃ kāle pañcabhirvardhate mahī //

etāni yasya guptāni sa rājā rājasattama /
satataṃ vartamāno'tra rājā bhuṅ्kte mahīmimām //

naitānyekena śakyāni sātatyenānuvīkṣitum /
eteṣvāptānpratiṣṭhāpya rājā bhuṅkte ciraṃ mahīm //

dātāraṃ saṃvibhaktāraṃ mārdavopagataṃ śucim /
asantyaktamanuṣyaṃ ca taṃ janāḥ kurvate nṛpam //

yastu naiḥśreyasaṃ śrutvā jñānaṃ tatpratipadyate /
ātmano matamutsṛjya taṃ loko'nuvidhīyate //

yo'rthakāmasya vacanaṃ prātikūlyānna mṛṣyate /
śṛṇoti pratikūlāni sarvadā vimanā iva //

agrāmyacaritāṃ vṛttiṃ yo na seveta nityadā /
jitānāmajitānāṃ ca kṣatradharmādapaiti saḥ //

[nigṛhītādamātyācca strībhyaścaiva viśeṣataḥ / parvatādviṣamāddurgāddhastino'śvātsarīsṛpāt /
etebhyo nityayuktaḥ sanrakṣedātmānameva tu // ]

mukhyānamātyānyo hitvā nihīnānkurute priyān /
sa vai vyasanamāsādya sādhumārgaṃ na vindati //

yaḥ kalyāṇaguṇāñjñātīnpradveṣānno bubhūṣati /
adṛḍhātmā dṛḍhakrodhaḥ nāsyārtho vasate'ntike //

atha yo guṇasampannānhṛdayasya priyānapi /
priyeṇa kurute vaśyāṃściraṃ yaśasi tiṣṭhati //

nākāle praṇayedarthānnāpriye jātu sañjvaret /
priye nātibhṛśaṃ tuṣyedyuñjītārogyakarmaṇi //

ke vā'nuraktā rājānaḥ ke bhayātsamupāśritāḥ /
madhyasthadoṣāḥ ke caiṣāmiti nityaṃ vicintayet //

na jātu balavānbhūtvā durbale viśvasetkvacit /
bhāruṇḍasadṛśā hyete nipatanti pramādyataḥ //

api sarvaguṇairyuktaṃ bhartāraṃ priyavādina /
abhidruhyati pāpātmā na tasmādviśvasejjanān //

etadrājopaniṣadaṃ yayātiḥ smāha nāhuṣaḥ /
manuṣyaviṣaye yukto hanti śatrūnsavāsavān //