મહાભારત · અધ્યાય 12.94

અયુદ્ધેનૈવ વિજયં વર્ધયેદ્વસુધાધિપઃ ।
જઘન્યમાહુર્વિજયં યુદ્ધેન ચ નરાધિપ ॥

ન ચાપ્યલબ્ધં લિપ્સેત મૂલે નાતિદૃઢે સતિ ।
ન હિ દુર્બલમૂલસ્ય રાજ્ઞો લાભો વિવર્ધતે ॥

યસ્ય સ્ફીતો જનપદઃ સમ્પન્નપ્રિયરાજકઃ ।
સન્તુષ્ટઃ પુષ્ટસચિવો દૃઢમૂલઃ સ પાર્થિવઃ ॥

યસ્ય યોધાઃ સુસન્તુષ્ટાઃ સ્વનુરક્તાઃ સુપૂજિતાઃ ।
અલ્પેનાપિ સ દણ્ડેન મહીં જયતિ પાર્થિવઃ ॥

દણ્ડો હિ બલવાન્યત્ર તત્ર સામ પ્રયુજ્યતે ।
પ્રદાનં સામપૂર્વં ચ ભેદમૂલં પ્રશસ્યતે ॥

ત્રયાણાં વિફલં કર્મ યદા પશ્યેત ભૂમિપઃ ।
રન્ધ્રં જ્ઞાત્વા તતો દણ્ડં પ્રયુઞ્જીતાવિચારયન્ ॥

અભિભૂતો યદા શત્રુઃ શત્રુભિર્બલવત્તરૈઃ ।
ઉપેક્ષા તત્ર કર્તવ્યા વધ્યતા બલિનાં બલમ્ ॥

દુર્બલો હિ મહીપાલો યદા ભવતિ ભારત । ઉપેક્ષા તત્ર કર્તવ્યા ચતુર્ણામવિરોધીનિ ।
ઉપાયઃ પઞ્ચમઃ સોઽપિ સર્વેષાં બલવત્તરઃ ॥

ભાર્ગવેણ ચ ગીતાનાં શ્લોકાનાં કોસલાધિપ ।
વિજ્ઞાય તત્વં તત્વજ્ઞ તત્વતસ્તત્કરિષ્યતિ ॥

યદિ રક્ષઃપિશાચેન હન્યતે યત્રકુત્રચિત્ ।
ઉપેક્ષા તત્ર કર્તવ્યા વાચ્યતાં બલિનાં બલમ્ ॥

દુર્બલોઽપિ મહીપાલ શત્રૂણાં શત્રુમુદ્ધરેત્ ।
પાદલગ્નં કરસ્થેન કણ્ટકેનૈવ કણ્ટકમ્ ॥

શઠાનાં ઉચિવાનાં ચ મ્લેચ્છાનાં ચ મહીપતે ।
એષ ઉક્ત ઉપાયાનામુપેક્ષા બલવત્તમ ॥

અશ્મના નાશયેલ્લોહં લોહેનાશ્માનમેવ તુ ।
બિલ્વાનિ વા પરૈર્બિલ્વૈર્મ્લેચ્છૈર્મ્લેચ્છાન્પ્રસાદયેત્ ॥

દાસાનાં ચ પ્રદૃપ્તાનામેતદેવ હિ કારયેત્ । ચણ્ડાલમ્લેચ્છજાતીનાં દણ્ડેનૈવ નિવારણમ્ ।
શઠાનાં દુર્વિનીતૈશ્ચ પૂર્વમુક્તં સમાચરેત્ ॥

અન્ત્યાઃ શઠાશ્ચ સચિવાસ્તથા કુબ્રાહ્મણાદયઃ ।
ઉપાયૈઃ પઞ્ચભિઃ સાધ્યાશ્ચતુર્વર્ગવિરોધિનઃ ॥

પૌરજાનપદા યસ્ય સ્વનુરક્તા અપીડિતાઃ ।
રાષ્ટ્રકર્મકરા હ્યેતે રાષ્ટ્રસ્ય ચ વિરોધિનઃ ॥

દુર્વિનીતા વિનીતાશ્ચ સર્વે સાધ્યાઃ પ્રયત્નતઃ । ચણ્ડાલમ્લેચ્છજાત્યાશ્ચ પાષણ્ડાશ્ચ વિકર્મિણઃ ।
બલિનશ્ચાશ્રમાશ્ચૈવ તથા ગાયકનર્તકાઃ ॥

પૌરજાનપદા યસ્ય ભૂતેષુ ચ દયાલવઃ ।
સધના ધાન્યવન્તશ્ચ દૃઢમૂલઃ સ પાર્થિવઃ ॥

પ્રતાપકાલમધિકં યદા મન્યેત ચાત્મનઃ ।
તદા લિપ્સેત મેધાવી પરભૂમિધનાન્યુત ॥

ભોગેષૂદયમાનસ્ય ભૂતેષુ ચ દયાવતઃ ।
વર્ધતે ત્વરમાણસ્ય વિષયો રક્ષિતાત્મનઃ ॥

તક્ષેદાત્માનમેવં સ વનં પરશુના યથા ।
યઃ સમ્યગ્વર્તમાનેષુ સ્વેષુ મિથ્યા પ્રવર્તતે ॥

નૈવ દ્વિષન્તો હીયન્તે રાજ્ઞો નિત્યમનિઘ્નતઃ ।
ક્રોધં નિહન્તું યો વેદ તસ્ય દ્વેષ્ટા ન વિદ્યતે ॥

યદાર્યજનવિદ્વિષ્ટં કર્મ તન્નાચરેદ્બુધઃ ।
યત્કલ્યાણમભિધ્યાયેત્તત્રાત્માનં નિયોજયેત્ ॥

નૈવમન્યેઽવજાનન્તિ નાત્મના પરિતપ્યતે ।
કૃત્યશેષેણ યો રાજા સુખાન્યનુબુભૂષતિ ॥

ઇદં વૃત્તં મનુષ્યેષુ વર્તતે યો મહીપતિઃ ।
ઉભૌ લોકૌ વિનિર્જિત્ય વિજયે સમ્પ્રતિષ્ઠતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તો વામદેવેન સર્વં તત્કૃતવાન્નૃપઃ ।
તથા કુર્વંસ્ત્વમપ્યેતૌ લોકૌજેતા ન સંશયઃ ॥