Mahabharata · Chapter 12.85

kathaṃsvidiha rājendra pālayanpārthivaḥ prajāḥ /
praiti dharmaṃ viśeṣeṇa kīrtimāpnoti śāśvatīm //
bhīṣma uvāca /

vyavahāreṇa śuddhena prajāpālanatatparaḥ /
prāpya dharmaṃ ca kīrti ca lokānāpnotyasau śuciḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

kīdṛśavyavahāraṃ tu kaiśca vyavaharennṛpaḥ /
etatpṛṣṭo mahāprājña yathāvadvaktumarhasi //

ye caiva pūrvakathitā guṇāste puruṣaṃ prati /
naikasminpuruṣe hyete vidyanta iti me matiḥ //
bhīṣma uvāca /

evametanmahāprājña yathā vadasi buddhiman /
durlabhaḥ puruṣaḥ kaścidebhiryukto guṇaiḥ śubhaiḥ //

kintu sankṣepataḥ śīlaṃ prayatneneha durlabham /
vakṣyāmi tu yathā'mātyānyādṛśāṃśca kariṣyasi //

caturo brāhmaṇānvaidyānpragalbhānsnātakāñśucīn /
kṣatriyāndaśa cāṣṭau ca balinaḥ śastrapāṇinaḥ //

vaiśyānvittena sampannānekaviṃśatisaṅkhyayā /
trīṃśca śūdrānvinītāṃśca śucīnkarmaṇi pūrvake //

aṣṭābhiśca guṇairyuktaṃ sūtaṃ paurāṇikaṃ tathā /
pañcāśadvarṣavayasaṃ pragalbhamanasūyakam //

śrutismṛtisamāyuktaṃ vinītaṃ samadarśinam /
kārye vivadamānānāṃ śaktamartheṣvalolupam //

varjitaṃ caiva vyasanaiḥ sughoraiḥ saptabhirbhṛśam /
aṣṭānāṃ mantriṇāṃ madhye mantraṃ rājopadhārayet //

tataḥ sampreṣayedrāṣṭre rāṣṭrīyāya ca darśayet /
anena vyavahāreṇa draṣṭavyāste prajāḥ sadā //

na cāpi gūḍhaṃ dravyaṃ te grāhyaṃ kāryopaghātakam /
kārye khalu vipanne tvāṃ yo dharmastaṃ ca pīḍayet //

vidraveccaiva rāṣṭraṃ te śyenātpakṣigaṇā iva /
parisravecca satataṃ naurviśīrṇeva sāgare //

prajāḥ pālayato'samyagadharmeṇeha bhūpateḥ /
hārdaṃ bhayaṃ sambhavati svargaścasya virudhyate //

atha yo dharmataḥ pāti rājā'mātyo'thavā'tmajaḥ /
dharmāsane sanniyukto dharmamūle nararṣabha //

svargaṃ yāti mahīpālo niyuktaiḥ sacivaiḥ saha / kāryeṣvadhikṛtāḥ samyagakurvanto nṛpānugāḥ /
ātmānaṃ purataḥ kṛtvā yāntyadhaḥ saha pārthivāḥ //

balātkṛtānāṃ valibhiḥ kṛpaṇaṃ bahujalpatām /
nātho vai bhūmipo nityamanāthānāṃ nṛṇāṃ bhavet //

tataḥ sākṣibalaṃ sādhu dvaidhavādakṛtaṃ bhavet /
asākṣikamanāthaṃ vā parīkṣyaṃ tadviśeṣataḥ //

aparādhānurūpaṃ ca daṇḍaṃ pāpeṣu dhārayet /
viyojayeddhanairṛddhānadhanānatha bandhanaiḥ //

vinayeccāpi durvṛttānprahārairapi pārthivaḥ /
sāntvenopapradānena śiṣṭāṃśca paripālayet //

rājño vadhaṃ cikīrṣedyastasya citro vadho bhavet /
ādīpakasya stenasya varṇasankarikasya ca //

samyakpraṇayato daṇḍaṃ bhūmipasya viśāmpate /
yuktasya vā nāstyadharmo dharma eva hi śāśvataḥ //

kāmakāreṇa daṇḍaṃ tu yaḥ kuryādavicakṣaṇaḥ /
sa ihākīrtisaṃyukto mṛto narakamṛcchati //

na parasya pravādena pareṣāṃ daṇḍamarpayet /
āgamānugamaṃ kṛtvā badhnīyānmokṣayīta vā //

na tu hanyānnṛpo jātu dūtaṃ kasyāñcidāpadi /
dūtasya hantā nirayamāviśetsacivaiḥ saha //

yathoktavādinaṃ dūtaṃ kṣatradharmarato nṛpaḥ /
yo hanyātpitarastasya bhrūṇahatyāmavāpnuyuḥ //

kulīnaḥ śīlasampanno vāgmī dakṣaḥ priyaṃvadaḥ /
yathoktavādīsmṛtimāndūtaḥ syātsaptabhirguṇaiḥ //

etaireva guṇairyuktaḥ pratīhāro'sya rakṣitā /
śirorakṣaśca bhavati guṇairetaiḥ samanvitaḥ //

dharmaśāstrārthatattvajñaḥ sāndhivigrahiko bhavet /
matimāndhṛtimānhrīmānrahasyavinigūhitā //

kulīnaḥ satvasampannaḥ śuklo'mātyaḥ praśasyate /
etaireva guṇairyuktastathā senāpatirbhavet //

vyūhayantrāyudhānāṃ ca tattvajño vikramānvitaḥ /
varṣaśītoṣṇavātānāṃ sahiṣṇuḥ pararandhravit //

viśvāsayetparāṃścaiva viśvasecca na kasyacit /
putreṣvapi hi rājendra viśvāso na praśasyate //

etacchāstrārthatattvaṃ tu mayā'khyātaṃ tavānagha /
aviśvāso narendrāṇāṃ guhyaṃ paramamucyate //