Mahabharata · Chapter 12.76

svakarmaṇyapare yuktāstathaivānye vikarmaṇi /
teṣāṃ viśeṣamācakṣva brāhmaṇānāṃ pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

vidyālakṣaṇasampannāḥ sarvatrāmnāyadarśinaḥ /
ete brahmasamā rājanbrāhmaṇāḥ parikīrtitāḥ //

ṛtvigācāryasampannāḥ sveṣu karmasvavasthitāḥ /
ete devasamā rājanbrāhmaṇānāṃ bhavantyuta //

go'jāvimahiṣāṇāṃ ca baḍavānāṃ ca poṣakāḥ /
vṛttyarthaṃ pratipadyante tānvaiśyānsampracakṣate //

aiśvaryakāmā ye cāpi sāmipā vā'pi bhārata /
nigrahānugraharatāṃstāndvijānkṣatriyānviduḥ //

aśvārohā gajārohā rathino'tha padātayaḥ /
ete vaiśyasamā rājanbrāhmaṇānāṃ bhavantyuta //

janmakarmavihīnā ye kadaryā brahmabandhavaḥ /
ete śūdrasamā rājanbrāhmaṇānāṃ bhavantyuta //

aśrotriyāḥ sarve ete sarve cānāhitāgnayaḥ /
tānsarvāndhārmiko rājā baliṃ viṣṭiṃ ca kārayet //

āhvāyakā devalakā nākṣatrā grāmayājakāḥ /
ete brāhmaṇacāṇḍālā mahāpathikapañcamāḥ //

[ṛtvikpurohito mantrī dūto vārtānukarṣakaḥ / ete kṣatrasamā rājanbrāhmaṇānāṃ bhavantyuta // ]

mlecchadeśāśca ye kecitpāpairadhyuṣitā naraiḥ /
gatvā tu brāhmaṇastāṃśca caṇḍālaḥ pretya ceha ca //

vrātyānmlecchāṃśca śūdrāṃśca yājayitvā dvijādhamaḥ /
akīrtimiha samprāpya narakaṃ pratipadyate //

mahāvṛndasamudrābhyāṃ paryāyeṇaikaviṃśatim /
brāhmaṇo ṛgyajuḥ sāmnāṃ mūḍhaḥ kṛtvā tu viplavam //

kalpamekaṃ kṛmistho'tha nānāviṣṭhāsu jāyate /
vrātye mlecche tathā śūdre taskare pattite'śucau //

kudeśe ca surāpe ca brahmaghne vṛṣalīpatau /
anadhīteṣu sarvatra bhuñjāne yatra tatra vā //

vālastrīvṛddhahantuśca mātāpitrorgurostathā /
mitradruhi kṛtaghne ca goghne caiva kathañcana //

putraghātini śatrau ca na mantrādyājayeddvijaḥ /
sa teṣāṃ viplavaḥ prokto mantravidbhiḥ sanātanaiḥ //

yadi vipro videśasthastīrthayātrāṃ gato'pi vā /
yadi bhītaḥ prapanno vā kudeśaṃ śaucavarjitam //

susayataḥ śucirbhutvā mantrānuccārayeddvijaḥ / ārtaścoccārayenmantramārtatrāṇaparo'thavā /
hīneṣvapi prayuñjāno nāsau viplāvakaḥ smṛtaḥ //

krūrakarmā vikarmā vā karmabhirvañcito'thavā / tattvavittarate pāpaṃ śīlavānsayatendriyaḥ //

etebhyo balimādadyāddhīnakośo mahīpatiḥ /
ṛte brahmasamebhyaśca devakalpebhya eva ca //

abrāhmaṇānāṃ vittasya svāmī rājeti naḥ śrutiḥ / brāhmaṇānāṃ ca yekecidvikarmasthā iti śrutiḥ /
prāguktāṃścāpyanuktāṃśca sarvāstāndāpayetkarān

vikarmasthāśca nopekṣyā viprā rājñā kathañcana /
niyamyāḥ saṃvibhajyāśca dharmānugrahakāmyayā //

yasya sma viṣaye rājñaḥ steno bhavati vai dvijaḥ /
rājña evāparādhaṃ taṃ manyante tadvido janāḥ //

avṛttyā yo bhavetsteno vedavitsnātakastathā /
rājansa rājñā bhartavya iti vedavido viduḥ //

sa cennāpi nivarteta kṛtavṛttiḥ parantapa /
tato nirvāsanīyaḥ syāttasmāddeśātsabāndhavaḥ //

yajñaḥ śrutamapaiśunyamarhisā'tithipūjanam / damaḥ satyaṃ tapo dānametadbrāhmaṇalakṣaṇam //