Mahabharata · Chapter 12.75

yayā vṛttyā mahīpālo vivardhayati mānavān /
puṇyāṃśca lokāñjayati tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

dānaśīlo bhavedrājā yajñaśīlaśca bhārata /
upavāsatapaḥ śīlaḥ prajānāṃ pālane rataḥ //

sarvāścaiva prajā nityaṃ rājā dharmeṇa pālayan /
utthānena pradānena pūjayeccāpi dhārmikān //

rājñā hi pūjito dharmastataḥ sarvatra pūjyate /
yadyadācarate rājā tatprajānāṃ sma rocate //

nityamudyatadaṇḍaśca bhavenmṛtyurivāriṣu /
nihanyātsarvato dasyūnna rājño dasyuṣu kṣamā //

yaṃ hi dharmaṃ carantīha prajā rājñā surakṣitāḥ /
caturthaṃ tasya dharmasya rājā bhāgaṃ ca vindati //

yadadhīte yaddadāti yañjuhoti yadarcati /
rājā caturthabhāktasya prajā dharmeṇa pālayan //

yadrāṣṭro'kuśalaṃ kiñcidrājño rakṣayataḥ prajāḥ /
caturthaṃ tasya pāpasya rājā bhārata vindati //

apyāhuḥ sarvameveti bhūyo'rdhamiti niścayaḥ /
karmaṇā pṛthivīpāla nṛśaṃso'nṛtavāgapi //

tādṛśātkilbipādrājā śṛṇu yena pramucyate / pratyāhartumaśakyaṃ syāddhanaṃ corairhṛtaṃ yadi /
tatsvakośātpradeyaṃ syādaśaktenopajīvataḥ //

sarvavarṇaiḥ sadā rakṣyaṃ brahmasvaṃ brāhmaṇā yathā /
na stheyaṃ viṣaye tena yo'pakuryāddvijātiṣu //

brahmasve rakṣyamāṇe tu sarvaṃ bhavati rakṣitam /
teṣāṃ prasāde nirvṛtte kṛtakṛtyo bhavennṛpaḥ //

parjanyamiva bhūtāni mahādrumamiva dvijāḥ /
narāstamupajīvanti nṛpaṃ sarvārthasādhakam //

na hi kāmātmanā rājñā satataṃ śaṭhabuddhinā /
nṛśannenātilubdhena śakyaṃ pālayituṃ prajāḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

nāhaṃ rājyasukhānveṣī rājyamicchāmyapi kṣaṇam /
dharmārthaṃ rocaye rājyaṃ dharmaścātra na vidyate //

tadala mama rājyena yatra dharmo na vidyate /
vanameva gamiṣyāmi tasmāddharmacikīrṣayā //

tatra medhyeṣvaraṇyeṣu nyastadaṇḍo jitendriyaḥ /
dharmamārādhayiṣyāmi munirmūlaphalāśanaḥ //
bhīṣma uvāca /

vedāhaṃ tava yā buddhirānṛśaṃsye'guṇaiva sā /
na ca nityānṛśaṃsena śakyaṃ rājyamupāsitum //

sadaiva tvāṃ mṛduprajñamatyāryamatidhārmikam /
klībaṃ dharmaghṛṇāyuktaṃ na loko bahumanyate //

rājadharmamavekṣasva pitṛpaitāmahocitam /
naitadrājñāmatho vṛttaṃ yathā tvaṃ sthātumicchasi //

na hi vaiklavyasaṃsṛṣṭamānṛśaṃsyamihāsthitaḥ /
prajāpālanasambhūtaṃ prāpto dharmaphalaṃ hyasi //

na hyetāmāśiṣaṃ pāṇḍurna ca kuntyabhyabhāṣata /
vicitravīryo dharmātmā citravīryo narādhipaḥ //

śantanuśca mahīpālaḥ sarvakṣatrasya pūjitaḥ / tavaitāṃ prājñatāṃ tāta yathā carasi medhayā //

śauryaṃ balaṃ ca satyaṃ ca pitā tava sadā'bravīt /
mahattvaṃ balamaudāryaṃ bhavataḥ kuntyayācata //

nityaṃ svāhā svadhā nityaṃ cobhe mānuṣadaivate /
putreṣvāśāsate nityaṃ pitaro daivatāni ca //

dānamadhyayanaṃ yajñaṃ prajānāṃ paripālanam /
dharmyametadadharmyaṃ vā janmanaivābhyajāyathāḥ //

kule dhuri ca yuktānāṃ vahatāṃ bhāramīdṛśam /
sīdatāmapi kaunteya kīrtirna parihīyate //

samantato vinīto yo vahatyaskhalito hi saḥ /
nirdoṣakarmavacanātsiddhiḥ karmaṇa eva sā //

naikānte vinipāte'pi viharediha kaścana /
dharmī gṛhī vā rājā vā brahmacāryathavā dvijaḥ //

alpaṃ hi sārabhūyiṣṭhaṃ yatkarmodārameva tat /
kṛtamevākṛtācchreyo na pāpīyo'sya karmaṇaḥ //

yadā kulīno dharmajñaḥ prāpnotyaiśvaryamuttamam /
yogakṣemastadā rājñaḥ kuśalāyaiva kalpate //

dānenānyaṃ balenānyamanyaṃ sūnṛtayā girā /
sarvataḥ pratigṛhṇīyādrājyaṃ prāpyeha dhārmikaḥ //

yaṃ hi vaidyāḥ kule jātā hyavṛttibhayapīḍitāḥ /
prāpya tṛptāḥ pratiṣṭhanti dharmaḥ ko'bhyadhikastataḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

kiṃ nvataḥ paramaṃ svargyaṃ kā tataḥ prītiruttamā /
kiṃ tataḥ paramaiśvaryaṃ brūhi me yadi paśyasi //
bhīṣma uvāca /

yasminbhayārditāḥ santaḥ kṣemaṃ vindantyapi kṣaṇam /
sa svargajittamo'smākaṃ satyametadbravīmi te //

tvameva prītimāṃstasmātkurūṇāṃ kurusattama /
bhava rājā jaya svargaṃ sato rakṣā'sato jahi //

anu tvāṃ tāta jīvantu suhṛdaḥ sādhubhiḥ saha /
parjanyamiva bhūtāni svādudrumamiva dvijāḥ //

dhṛṣṭaṃ śūraṃ prahartāramanṛśaṃsaṃ jitendriyam /
vatsalaṃ saṃvibhaktāramupajīvantu bāndhavāḥ //