Mahabharata · Chapter 12.71

kathaṃ rājā prajā rakṣannādhibandhena yujyate /
dharme ca nāparādhnoti tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

samāsenaiva te rājandharmānvakṣyāmi śāśvatān /
vistareṇaiva dharmāṇāṃ na jātvantamavāpnuyāt //

dharmaniṣṭhāñśrutavato devavratasamāhitān /
arcitānvāsayethāstvaṃ gṛhe guṇavato dvijān //

pratyutthāyopasangṛhya caraṇāvabhivādya ca /
atha sarvāṇi kurvīthāḥ kāryāṇi sapurohitaḥ //

dharmakāryāṇi nirvartya maṅgalāni prayujya ca /
brāhmaṇānvācayethāstvamarthasiddhijayāśiṣaḥ //

ārjavena ca sampanno dhṛtyā buddhyā ca bhārata /
dharmārthau pratigṛhṇīyātkāmakrodhau ca varjayet //

kāmakrodhau puraskṛtya yo'rthaṃ rājā'nutiṣṭhati /
na sa dharmaṃ na cāpyarthaṃ pratigṛhṇāti bāliśaḥ //

mā sma lubdhāṃśca mūrkhāṃśca kāmārthe ca prayūyujaḥ /
alubdhānbuddhisampannānsarvakarmasu yojayet //

mūrkho hyadhikṛto'rtheṣu kāryāṇāmaviśāradaḥ /
prajāḥ kliśnātyayogena kāmakrodhasamanvitaḥ //

baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenāthāparādhinām /
śāstrānītena lipsethā vetanena dhanāgamam //

dāpayitvā karaṃ dharmyaṃ rāṣṭraṃ nītyā yathāvidhi /
tathaitaṃ kalpayedrājā yogakṣemamatandritaḥ //

gopāyitāraṃ dātāraṃ dharmanityamatandritam /
akāmadveṣasaṃyuktamanurajyanti mānavāḥ //

tasmāddharmeṇa lābhena lipsethāstvaṃ dhanāgamam /
dharmārthāvadhruvau tasya yo na śāstraparo bhavet //

apaśāstradhano rājā sañcayaṃ nādhigacchati /
asthāne cāsya tadvittaṃ sarvameva vinaśyati //

arthamūlo'pi hiṃsāṃ ca kurute svayamātmanaḥ /
karairaśāstradṛṣṭairhi mohātsampīḍayanprajāḥ //

ūdhaśchindyāttu yo dhenvāḥ kṣīrārthī na labhetpayaḥ /
evaṃ rāṣṭramayogena pīḍitaṃ na vivardhate //

yavasodakamādāya sāntvena vinayena ca / yo hi dogdhrīmupāste ca sa nityaṃ vindate payaḥ /
evaṃ rāṣṭramupāyena bhuñjāno labhate phalam //

atha rāṣṭramupāyena bhujyamānaṃ surakṣitam /
janayatyatulāṃ nityaṃ kośavṛddhiṃ yudhiṣṭhira //

dogdhrī dhānyaṃ hiraṇyaṃ ca mahī rājā surakṣitā /
nityaṃ svebhyaḥ parebhyaśca tṛptā mātā yathā payaḥ //

mālākāropamo rājanbhava mā'ṅgārikopamaḥ /
tathāyuktaściraṃ rājyaṃ bhoktuṃ śakṣyasi pālayan //

paracakrābhiyānena yadi te syāddhanakṣayaḥ /
atha sāmnaiva lipsethā dhanamabrāhmaṇeṣu yat //

mā sma te brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā dhanasthaṃ pracalenmanaḥ /
antyāyāmapyavasthāyāṃ kimu sphītasya bhārata //

dhanāni tebhyo dadyāstvaṃ yathāśakti yathārhataḥ /
sāntvayanparirakṣaṃśca svargamāpsyasi durjayam //

evaṃ dharmyeṇa vṛttena prajāstvaṃ paripālaya /
svargyaṃ puṇyaṃ yaśo nityaṃ prāpsyase kurunandana //

dharmeṇa vyavahāreṇa prajāḥ pālaya pāṇḍava /
yudhiṣṭhira yathāyukto nādhibandhena yokṣyase //

eṣa eva paro dharmo yadrājā rakṣati prajāḥ /
bhūtānāṃ hi yadā dharmo rakṣaṇaṃ paramā dayā //

tasmādevaṃ paraṃ dharmaṃ manyante dharmakovidāḥ /
yo rājā rakṣaṇe yukto bhūteṣu kurute dayām //

yadahnā kurute pāpamarakṣanbhayataḥ prajāḥ /
rājā varṣasahasreṇa tasyāntamadhigacchati //

yadahnā kurute dharmaṃ prajā dharmeṇa pālayan /
daśavarṣasahasrāṇi tasya bhuṅkte phalaṃ divi //

sviṣṭiḥ svadhītiḥ sutapā lokāñjayati yāvataḥ /
kṣaṇena tānavāpnoti prajā dharmeṇa pālayan //

evaṃ dharmaṃ prayatnena kaunteya paripālaya /
tataḥ puṇyaphalaṃ labdhvā nānubandhena yokṣyase //

svargaloke sumahatīṃ śriyaṃ prāpsyasi pāṇḍava /
asambhavaśca dharmāṇāmīdṛśānāmarājasu //

tasmādrājaiva nānyo'sti yo dharmaphalamāpnuyāt / sa rājyaṃ dhṛtimānprāpya dharmeṇa paripālaya /
indraṃ tarpaya somena kāmaiśca suhṛdo janān //