મહાભારત · અધ્યાય 12.7

યુધિષ્ઠિરસ્તુ ધર્માત્મા શોકવ્યાકુલચેતનઃ ।
શુશોચ દુઃખસન્તપ્તઃ સ્મૃત્વા કર્ણં મહારથમ્ ॥

આવિષ્ટો દુઃખશોકાભ્યાં નિઃશ્વસંશ્ચ પુનઃ પુનઃ ।
દૃષ્ટ્વાર્જુનમુવાચેદં વચનં શોકકર્શિતઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

યદ્ભૈક્ષ્યમાચરિષ્યામ વૃષ્ણ્યન્ધકપુરે વયમ્ ।
જ્ઞાતીન્નિષ્પુરુષાન્કૃત્વા નેમાં પ્રાપ્સ્યામ દુર્ગતિમ્ ॥

અમિત્રા નઃ સમૃદ્ધાર્થા વૃત્તાર્થાઃ કુરવઃ કિલ ।
આત્માનમાત્મના હત્વા કિં ધર્મફલમાપ્નુમઃ ॥

ધિગસ્તુ ક્ષાત્રમાચારં ધિગસ્તુ બલમૌરસમ્ ।
ધિગસ્તુ ચાર્થં યેનેમામાપદં ગમિતા વયમ્ ॥

સાધુ ક્ષમા દમઃ શૌચમવિરોધો વિમત્સરઃ ।
અહિંસા સત્યવચનં નિત્યાનિ વનચારિણામ્ ॥

વયં તુ લોભાન્મોહાચ્ચ દમ્ભં માનં ચ સંશ્રિતાઃ ।
ઇમામવસ્થાં સમ્પ્રાપ્તા રાજ્યક્લેશબુભુક્ષયા ॥

ત્રૈલોક્યસ્યાપિ રાજ્યેન નાસ્માન્કશ્ચિત્પ્રહર્ષયેત્ ।
બાન્ધવાન્નિહતાન્દૃષ્ટ્વા પૃથિવ્યામામિષૈષિણઃ ॥

તે વયં પૃથિવીહેતોરવધ્યાન્પૃથિવીતલે ।
સમ્પરિત્યજ્ય જીવામો હીનાર્થા હતબાન્ધવાઃ ॥

આમિષે ગૃધ્યમાનાનામશુભં વૈ શુનામિવ ।
આમિષં ચૈવ નો નષ્ટમામિષસ્ય ચ ભોજિનામ્ ॥

ન પૃથિવ્યા સકલયા ન સુવર્ણસ્ય રાશિભિઃ ।
ન ગજાશ્વેન સર્વેણ તે ત્યાજ્યા ય ઇમે હતાઃ ॥

કામમન્યુપરીતાસ્તે ક્રોધામર્ષસમન્વિતાઃ ।
મૃત્યુયાનં સમારુહ્ય ગતા વૈવસ્વતક્ષયમ્ ॥

બહુકલ્યાણમિચ્છન્ત ઈહન્તે પિતરઃ સુતાન્ ।
તપસા બ્રહ્મચર્યેણ વન્દનેન તિતિક્ષયા ॥

ઉપવાસૈસ્તથેજ્યાભિર્વ્રતકૌતુકમઙ્ગલૈઃ ।
લભન્તે માતરો ગર્ભાંસ્તાન્માસાન્દશ બિભ્રતિ ॥

યદિ સ્વસ્તિ પ્રજાયન્તે જાતા જીવન્તિ વા યદિ । સમ્ભાઘિતા જાતબલા વિદધ્યુર્યદિ નઃ સુખમ્ ।
ઇહ ચામુત્ર ચૈવેતિ કૃપણાઃ ફલહેતવઃ ॥

તાસામયં સમુદ્યોગો નિર્વૃત્તઃ કેવલોઽફલઃ ।
યદાસાં નિહતાઃ પુત્રા યુવાનો મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ ॥

અભુક્ત્વા પાર્થિવાન્ભોગાનૃણાન્યનપહાય ચ ।
પિતૃભ્યો દેવતાભ્યશ્ચ ગતા વૈયસ્વતક્ષયમ્ ॥

યદૈષામમ્બ પિતરૌ જાતકર્મકરાવિહ ।
સઞ્જાતબાલરૂપેષુ તદૈવ નિહતા નૃષાઃ ॥

સંયુક્તાઃ કામમન્યુભ્યાં ક્રોધામર્ષસમન્વિતાઃ ।
ન તે જયફલં કિઞ્ચિદ્ભોક્તારો જાતુ કર્હિચિત્ ॥

પાઞ્ચાલાનાં કુરૂણાં ચ હતા એવ હિ યે હતાઃ ।
ન સકામા વયં તે ચ ન ચાસ્માભિર્ન તૈર્જિતમ્ ॥

ન તૈર્ભુક્તેયમવનિર્ન નાર્યો ગીતવાદિતમ્ । નામાત્યસુહૃદાં વાક્યં ન ચ શ્રુતવતાં શ્રુતમ્ ।
ન રત્નાનિ પરાર્ધ્યાનિ ન ભૂર્ન દ્રવિણાગમઃ ॥

ન ચ ધર્મ્યાનિમાઁલ્લોકાન્પ્રપદ્યામ સ્વકર્મભિઃ । વયમેવાસ્ય લોકસ્ય વિનાશે કારણં સ્મૃતાઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રેણ નિકૃતિપ્રીતિસંયુતાઃ ॥

સદૈવ નિકૃતિપ્રજ્ઞો દ્વેષ્ટા વિદ્વેષજીવનઃ ।
મિથ્યાવૃત્તશ્ચ સતતમસ્માસ્વનપરાધિષુ ॥

ઋદ્ધિમસ્માસુ તાં દૃષ્ટ્વા વિવર્ણો હરિણઃ કૃશઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ નૃપતિઃ સૌબલેન નિવેદિતઃ ॥

તં પિતા પુત્રગૃધ્નુત્વાદનુમેનેઽનયે સ્થિતમ્ ।
અનપેક્ષ્યૈવ પિતરં ગાઙ્ગેયં વિદુરં તથા ॥

અસંશયં ત્વયં રાજા યથૈવાહં તથા ગતઃ ।
અનિયમ્યાશુચિં લુબ્ધં પુત્રં કામવશાનુગમ્ ॥

યશસઃ પતિતો દીપ્તાદ્ધાતયિત્વા સહોદરાન્ । ઇમૌ હિ વૃદ્ધૌ શોકાગ્નૌ પ્રક્ષિપ્ય સ સુયોધનઃ ।
અસ્મત્પ્રદ્વેષસન્તપ્તઃ પાપબુદ્ધિઃ સદૈવ હ ॥

કો હિ બન્ધુઃ કુલીનઃ સંસ્તથા બ્રૂયાત્સુહૃજ્જને ।
યથાઽસાવવદદ્વાક્યં યુયુત્સુઃ કૃષ્ણસન્નિધૌ ॥

આત્મનો હિ વયં દોષાદ્વિનષ્ટાઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ ।
પ્રદહન્તો દિશઃ સર્વા ભાસ્વરા ઇવ તેજસા ॥

સોઽસ્માકં વૈરપુરુષો દુર્મતિઃ પ્રગ્રહં ગતઃ ।
દુર્યોધનકૃતે હ્યેતત્કુલં નો વિનિપાતિતમ્ ॥

અવધ્યાનાં વધં કૃત્વા લોકે પ્રાપ્તાઃ સ્મ વાચ્યતાં ॥

કુલસ્યાસ્યાન્તકરણં દુર્મતિં પાપપૂરુષમ્ ।
રાજા રાષ્ટ્રેશ્વરં કૃત્વા ધૃતરાષ્ટ્રોઽદ્ય શોચતિ ॥

હતાઃ શૂરાઃ કૃતં પાપં વિષયોઽસૌ વિનાશિતઃ ।
હત્વા નો વિગતો મન્યુઃ શોકો માં દારયત્યયમ્ ॥

ધનઞ્જય કૃતં પાપં કલ્યાણેનોપહન્યતે । [ખ્યાપનેનાનુતાપેન દાનેન તપસાઽપિ વા ।
નિવૃત્ત્યા તીર્થગમનાચ્છુતિસ્મૃતિજપેન વા ॥ ]

ત્યાગવાંશ્ચ પુનઃ પાપં નાલં કર્તુમિતિ શ્રુતિઃ । ત્યાગવાઞ્જન્મમરણે નાપ્નોતીતિ શ્રુતિર્યતઃ ।
પ્રાપ્તવર્ત્મા કૃતમતિર્બ્રહ્મ સમ્પદ્યતે તદા ॥

સ ધનઞ્જય નિર્દ્વન્દ્વો મુનિર્જ્ઞાનસમન્વિતઃ ।
વનમામન્ત્ર્ય વઃ સર્વાન્ગમિષ્યામિ પરન્તપ ॥

ન હિ કૃત્સ્નતમો ધર્મઃ શક્યઃ પ્રાપ્તુમિતિ શ્રુતિઃ ।
પરિગ્રહવતા તન્મે પ્રત્યક્ષમરિસૂદન ॥

મયા નિસૃષ્ટં પાપં હિ પરિગ્રહમભીપ્સતા ।
જન્મક્ષયનિમિત્તં ચ પ્રાપ્તું શક્યમિતિ શ્રુતિઃ ॥

સ પરિગ્રહમુત્સૃજ્ય કૃત્સ્નં રાજ્યં સુખાનિ ચ । ગમિષ્યામિ વિનિર્મુક્તો વિશોકો નિર્મમઃ ક્વચિત્ ।
પ્રશાસધ્વમિમામુર્વી ક્ષેમાં નિહતકણ્ટકામ્ । ન મમાર્થોઽસ્તિ રાજ્યેન ભોગૈર્વા કુરુનન્દન ॥

એતાવદુક્ત્વા વચનં કુરુરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ઉપારમત્તતઃ પાર્થઃ કનીયાન્પ્રત્યભાષત ॥