Mahabharata · Chapter 12.64

evaṃvīryaḥ sarvadharmopapannaḥ kṣātraḥ śreṣṭhaḥ sarvadharmeṣu dharmaḥ /
pālyo yuṣmābhirlokapālairudārai rviparyaye syādabhavaḥ prajānām /

bhūsaskāraṃ dharmasaṃskārayogyaṃ dīkṣācaryāṃ pālanaṃ ca prajānām /
vidyādrājñaḥ sarvabhūtānukampā dehatyāgaṃ cāhave dharmamagryam //

tyāgaṃ śreṣṭhaṃ munayo vai vadanti sarvaśreṣṭhaṃ yaccharīraṃ tyajanti /
nityaṃ vyaktaṃ rājadharmeṣu sarve pratyakṣaṃ te bhūmipālā yathaite //

bahuśrutyā guruśuśrūṣayā vā parasparāḥ saṃhananādvadanti /
nityaṃ dharmaṃ kṣatriyo brahmacārī / caredeko hyāśramaṃ dharmakāmaḥ //

sāmānyārthe vyavahāre pravṛtte priyāpriye varjayannaiva yatnāt /
cāturvarṇyaṃ sthāpanātpālanācca taistairyogairniyamairauṣadhaiśca //

sarvodyogairāśramaṃ dharmamāhuḥ kṣātraṃ śreṣṭhaṃ sarvadharmopapannam /
vaṃsvaṃ dharmaṃ yena caranti varṇā stāṃstāndharmānanyathārthānvadanti //

nermaryādānnityamarthe niviṣṭā nāhustānvai paśubhūtānmanuṣyān /
yathā nītiṃ gamayatyarthayogā cchreyastasmādāśramātkṣatradharmaḥ //

traividyānāṃ yā gatirbrāhmaṇānāṃ ye caivoktāḥ svāśramā brāhmaṇānām /
etatkarma kṣatriyasyāhuragrya manyatkurvañchūdravacchastravadhyaḥ //

cāturāśramyadharmāśca vedavādāśca pārthiva /
brāhmaṇenānugantavyā nānyo vidyātkadācana //

anyathā vartamānasya na sā vṛttiḥ prakalpyate /
karmaṇā vardhate dharmo yathā dharmastathaiva saḥ //

yo vikarmasthito vipro na sa sanmānamarhati /
karma svamaprayuñjānamaviśvāsyaṃ hi taṃ viduḥ //

ete varṇāḥ sarvadharmaiśca hīnā utkraṣṭavyāḥ kṣatriyaireva dharmāḥ /
tasmācchreṣṭhā rājadharmā na cānye vīryaśreṣṭhā rājadharmā matā me //
māndhātovāca /

yavanāḥ kirātā gāndhārāścīnāḥ śabarabarbarāḥ /
śakāstuṣārāḥ kaṅkāśca pallavāścāndhramadrakāḥ //

uṣṭrāḥ pulindā āraṭṭāḥ kācā mlecchāśca sarvaśaḥ /
brahmakṣatraprasūtāśca vaiśyāḥ śūdrāśca mānavāḥ //

kathaṃ dharmāṃścariṣyanti sarve viṣayavāsinaḥ /
madvidhaiśca kathaṃ sthāpyāḥ sarve vai dasyujīvinaḥ //

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ maghavaṃstadbravīhi me /
tvaṃ bandhubhūto hyasmākaṃ kṣatriyāṇāṃ sureśvara //
indra uvāca /

mātāpitrorhi śuśrūṣā kartavyā sarvadasyubhiḥ /
ācāryaguruśuśrūṣā tathaivāśramavāsinām //

bhūmipānāṃ ca śuśrūṣā kartavyā sarvadasyubhiḥ /
deśadharmakriyāścaiva teṣāṃ dharmo vidhīyate //

pitṛyajñāstathā kūpāḥ prapāśca śayanāni ca /
dānāni ca yathākālaṃ dātavyāni dvijātiṣu //

ahiṃsā satyamakrodho vṛttidāyānupālanam /
bharaṇaṃ putradārāṇāṃ śaucamadroha eva ca //

dakṣiṇā sarvayajñānāṃ dātavyā dharmamicchatā /
pākayajñā mahārthāśca dātavyāḥ sarvadasyubhiḥ //

etānyevamprakārāṇi vihitāni purā'nagha /
sarvalokasya karmāṇi kartavyānīha pārthiva //
māndhātovāca /

dṛśyante mānuṣe loke sarvavarṇeṣu dasyavaḥ /
liṅgāntare vartamānā āśrameṣu tathaiva ca //
indra uvāca /

vinaṣṭāyāṃ daṇḍanītyāṃ rājadharme vinākṛte /
sampramuhyanti bhūtāni rājadaurātmyato'nagha //

asaṅkhyātā bhaviṣyanti bhikṣavo liṅginastathā /
āśramāṇāṃ vikalpāśca vṛtte'sminvaikṛte yuge //

aśṛṇvānāḥ purāṇānāṃ dharmāṇāṃ śataśo narāḥ /
utpathaṃ pratipatsyante kāmamanyusamīritāḥ //

yadā nivartyate pāpo daṇḍanītyā mahātmabhiḥ /
tadā dharmo na calate sambhūtaḥ śāśvataḥ purā //

sarvalokaguruṃ caiva rājānaṃ yo'vamanyate /
na tasya dattaṃ na kṛtaṃ na śrutaṃ phalati kvacit //

mānuṣāṇāmadhipatiṃ devabhūtaṃ mahādyutim /
devāśca bahumanyante dharmakāmaṃ nareśvaram //

prajāpatirhi bhagavānyaḥ sarvamasṛjajjagat /
sa pravṛttinivṛttyarthaṃ dharmāṇāṃ kṣatramicchati //

pravṛttasya hi dharmasya buddhyā yaḥ smarate gatim /
sa me mānyaśca pūjyaśca sa ca kṣatre pratiṣṭhitaḥ //
bhīṣma uvāca /

evamuktvā sa bhagavānmarudgaṇavṛtaḥ prabhuḥ /
jagāma bhavanaṃ viṣṇurakṣaraṃ śāśvataṃ param //

evaṃ pravartite dharme purā sucarite'nagha /
kaḥ kṣatramativarteta cetanāvānbahuśrutaḥ //

anyāyena pravṛttāni nivṛttāni tathaiva ca /
antarā vilayaṃ yānti yathā pathi vicakṣuṣaḥ //

ādau pravartite cakre tathaivādiparāyaṇe /
vartasva puruṣavyāghra saṃvijānāmi te'nagha //