Mahabharata · Chapter 12.57

etatte rājadharmāṇāṃ navanītaṃ yudhiṣṭhira /
bṛhaspatirhi bhagavānnānyaṃ dharmaṃ praśaṃsati //

viśālākṣaśca bhagavānkāvyaścaiva mahātapāḥ /
sahasrākṣo mahendraśca tathā prācetaso manuḥ //

bharadvājaśca bhagavāṃstathā gauraśirā muniḥ /
rājaśāstrapraṇetāro brāhmaṇā brahmavādinaḥ //

rakṣāmeva praśaṃsanti dharmaṃ dharmabhṛtāṃ vara /
rājñāṃ rājīvatāmrākṣa sādhanaṃ cātra me śṛṇu //

cāraśca praṇidhiścaiva kāle dānamamatsaraḥ /
yuktyā dānaṃ na cādānamayogena yudhiṣṭhira //

satāṃ sangrahaṇaṃ śauryaṃ dākṣyaṃ satyaṃ prajāhitam /
anārjavairārjavaiśca śatrupakṣāvivardhanam //

ketanānāṃ ca jīrṇānāmavekṣā caiva sīdatām /
dvividhasya ca daṇḍasya prayogaḥ kālacoditaḥ //

sādhūnāmaparityāgaḥ kulīnānāṃ ca dhāraṇam /
nicayaśca niceyānāṃ sevā buddhimatāmapi //

balānāṃ harṣaṇaṃ nityaṃ prajānāmanvavekṣaṇam /
kāryeṣvakhedaḥ kośasya tathaiva ca vivardhanam //

puraguptiraviśvāsaḥ paurasanghātabhedanam /
arimadhyasthamitrāṇāṃ yathāvaccānvavekṣaṇam //

upajāpaśca bhṛtyānāmātmanaḥ puradarśanam /
aviśvāsaḥ svayaṃ caiva parasyāśvāsanaṃ tathā //

nītivartmānusāreṇa nityamutthānameva ca /
ripūṇāmanavajñānaṃ nityaṃ cānāryavarjanam //

utthānaṃ hi narendrāṇāṃ bṛhaspatirabhāṣata /
rājadharmasya yanmūlaṃ ślokāṃścātra nibodha me //

utthānenāmṛtaṃ labdhamutthānenāsurā hatāḥ /
utthānena mahendreṇa śraiṣṭhyaṃ prāptaṃ divīha ca //

utthānadhīraḥ puruṣo vāgdhīrānadhitiṣṭhati /
utthānavīrānvāgvīrā ramayanta upāsate //

utthānahīno rājā hi buddhimānapi nityaśaḥ /
pradharṣaṇīyaḥ śatrūṇāṃ bhujaṅga iva nirviṣaḥ //

na ca śatruravajñeyo durbalo'pi balīyasā /
alpo'pi hi dahatyagnirviṣamalpaṃ hinasti ca //

ekāṅgenāpi sambhūtaḥ śatrurdurgamupāśritaḥ /
sarvaṃ tāpayate deśamapi rājñaḥ samṛddhinaḥ //

rājño rahasyaṃ yadvākyaṃ jayārthe lokasangrahaḥ /
hṛdi yaccāsya jihnaṃ syātkāraṇārthaṃ ca yadbhavet //

yaccāsya kāryaṃ vṛjinaṃ mārdavenaiva dhāryate /
rañjanārthaṃ ca lokasya dharmiṣṭhāmācaretkriyām //

rājyaṃ hi sumahattatra durdhāryamakṛtātmabhiḥ /
na śakyaṃ mṛdunā vodumāghātasthānamulvaṇam //

rājyaṃ sarvāmiṣaṃ nityamārjavenaiva dhāryate /
tasmānmiśreṇa satataṃ vartitavyaṃ yudhiṣṭhira //

yadyapyasya vipaktiḥ syādrakṣamāṇasya vai prajāḥ /
sopyasya vipulo dharma evaṃ vṛttā hi bhūmipāḥ //

eṣa te rājadharmāṇāṃ leśaḥ samanuvarṇitaḥ /
bhūyaste yatra sandehastadbrūhi kurusattama //
vaiśampāyana uvāca /

tato vyāsaśca bhagavāndevasthāno'śma eva ca /
vāsudevaḥ kṛpaścaiva sātyakiḥ sañjayastathā //

sādhusādhviti saṃhṛṣṭā ghuṣyamāṇairivānanaiḥ /
astuvaṃśca naravyāghraṃ bhīṣmaṃ dharmabhṛtāṃ varam //

tato dīnamanā bhīṣmamuvāca kurunandanaḥ /
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ pādau tasya śanaiḥ spṛśan //

śva idānīṃ svasandehaṃ pravakṣyāmi pitāmaha /
upaiti savitā hyastaṃ rasamāpīya pārthivam //

tato dvijātīnabhivādya keśavaḥ / kṛpaśca te caiva yudhiṣṭhirādayaḥ /
pradakṣiṇīkṛtya mahānadīsutaṃ tato rathānāruruhurmudānvitāḥ //

dṛṣadvatīṃ cāpyavagāhya suvratāḥ / kṛtodakārthāḥ kṛtajapyamaṅgalāḥ /
upāsya sandhyāṃ vidhivatparantapā stataḥ puraṃ te viviśurgajāhvayam //