Mahabharata · Chapter 12.56

nityodyuktena vai rājñā bhavitavyaṃ yudhiṣṭhira /
praśasyate na rājā hi nārīvodyamavarjitaḥ //

bhagavānuśanā cāha ślokamatra viśāmpate /
tadihaikamanā rājangadatastaṃ nibodha me //

dvāvimau grasate bhūmiḥ sarpo bilaśayāniva /
rājānaṃ cāviroddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam //

tadetannaraśārdūla hṛdi tvaṃ kartumarhasi /
sandheyānabhisandhatsva virodhyāṃśca virodhaya //

saptāṅgasya ca rājyasya viparītaṃ ya ācaret /
gururvā yadi vā mitraṃ pratihantavya eva saḥ //

maruttena hi rājñā vai gītaḥ ślokaḥ purātanaḥ /
rājyādhikāre rājendra bṛhaspatimataḥ purā //

gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥ /
utpathaṃ pratipannasya parityāgo vidhīyate //

bāhoḥ putreṇa rājñā ca sagareṇa ca dhīmatā /
asamañjaḥ suto jyeṣṭhastyaktaḥ paurahitaiṣiṇā //

asamañjaḥ sarayvāṃ sa paurāṇāṃ bālakānnṛpa /
nyamajjayadataḥ pitrā nirbhartsya sa vivāsitaḥ //

ṛṣiṇoddālakenāpi śvetaketurmahātapāḥ /
mithyā viprānupacaransantyakto dayitaḥ sutaḥ //

lokarañjanamevātra rājñāṃ dharmaḥ sanātanaḥ /
satyasya rakṣaṇaṃ caiva vyavahārasya cārjavam //

na hiṃsyātparavittāni deyaṃ kāle ca dāpayet /
vikrāntaḥ satyavākkṣānto nṛpo na calate pathaḥ //

guptamantro jitakrodhaḥ śāstrārthakṛtaniścayaḥ /
dharme cārthe ca kāme ca mokṣe ca satataṃ rataḥ //

trayyā saṃvṛtamantraśca rājā bhaviturmahati /
vṛjinaṃ ca narendrāṇāṃ nānyaccārakṣaṇātparam //

cāturvarṇyasya dharmāśca rakṣitavyā mahīkṣitā /
dharmasankararakṣā ca rājñāṃ dharmaḥ sanātanaḥ //

na viśvasecca nṛpatirna cātyarthaṃ ca viśvaset /
ṣāṅguṇyaguṇadoṣāṃśca nityaṃ buddhyā'valokayet //

acchidradarśī nṛpatirnityameva praśasyate /
trivarge viditārthaśca yuktācārapathaśca yaḥ //

kośasyopārjanaratiryamavaiśravaṇopamaḥ /
vettā ca daśavargasya sthānavṛddhikṣayātmanaḥ //

abhṛtānāṃ bhavedbhartā bhṛtānāmanvavekṣakaḥ /
nṛpatiḥ subhukhaśca syātsmitapūrvābhibhāṣitā //

upāsitā ---- jitatandriralolupaḥ /
satāṃ vṛtte sthitamatiḥ satāṃ hyācāradarśanaḥ //

na cādadīta vittāni satāṃ hastātkadācana /
asabhdyaśca samādāya sabhdyastu pratipādayet //

svayaṃ prahartā dātā ca vaśyātmā vaśyasādhanaḥ /
kāle dātā ca bhoktā ca śuddhācārastathaiva ca //

śūrānbhaktānasaṃhāryānkule jātānarogiṇaḥ /
śiṣṭāñśiṣṭābhisambandhānmānino'navamāninaḥ //

vidyāvido lokavidaḥ paralokānvavekṣakān / dharme ca niratānsādhūnacalānacalāniva /

sahāyānsatataṃ kuryādrājā bhūtipariṣkṛtān /
taiśca tulyo bhavedbhogaiśchatramātrājñayā'dhikaḥ //

pratyakṣā ca parokṣā ca vṛttiścāsya bhavetsamā /
evaṃ kurvannarendro hi na khedamiha vindati //

sarvābhiśaṅkī nṛpatiryaśca sarvaharo bhavet /
sa kṣipramanṛrjurlubdhaḥ svajanenaiva bādhyate //

śucistu pṛthivīpālo lokasyānugrahe rataḥ /
na patatyaribhirgrastaḥ patitaścādhitiṣṭhati //

akrodhano hyavyasanī mṛdudaṇḍo jitendriyaḥ /
rājā bhavati bhūtānāṃ viśvāsyo himavāniva //

prājño nyāyaguṇopetaḥ pararandhreṣu lālasaḥ /
sudarśaḥ sarvavarṇānāṃ nayāpanayavittathā //

kṣiprakārī jitakrodhaḥ suprasādo mahāmanāḥ /
arogaprakṛtiryuktaḥ kriyāvānavikatthanaḥ //

ārabdhānyeva kāryāṇi na paryavasitānyapi /
yasya rājñaḥ pradṛśyante sa rājā rājasattamaḥ //

putrā iva piturgehe viṣaye yasya mānavāḥ /
nirbhayā vicariṣyanti sa rājā rājasattamaḥ //

agūḍhavibhavā yasya paurā rāṣṭranivāsinaḥ /
nayāpanayavettāraḥ sa rājā rājasattamaḥ //

svadharmaniratā yasya janā viṣayavāsinaḥ /
asaṅghātaratā dāntāḥ pālyamānā yathāvidhi //

vaśyā yattā vinītāśca na ca saṅgharṣaśīlinaḥ /
viṣaye dānarucayo narā yasya sa pārthivaḥ //

na yasya kūṭaṃ kapaṭaṃ na māyā na ca matsaraḥ /
viṣaye bhūmipālasya tasya dharmaḥ sanātanaḥ //

yaḥ satkaroti jñānāni śreyānparahite rataḥ /
satāṃ vartmānugastyāgī sa rājā svargamarhati //

yasya cārāśca mantrāśca nityaṃ caiva kṛtākṛtāḥ /
na jñāyante hi ripubhiḥ sa rājā rājyamarhati //

ślokadvayaṃ purā gītaṃ bhārgaveṇa mahātmanā /
ākhyāte rājacarite nṛpatiṃ prati bhārata //

rājānaṃ prathamaṃ vindettato bhāryāṃ tato dhanam /
rājanyasati loke'sminkuto bhāryā kuto dhanaṃ //

tadrājye rājyakāmānāṃ nānyo dharmaḥ sanātanaḥ /
ṛte rakṣāṃ tu vispaṣṭāṃ rakṣā lokasya dhāriṇī //

prācetasena manunā ślokau cemāvudāhṛtau /
rājadharmeṣu rājendra tāvihaikamanāḥ śṛṇu //

ṣaḍetānpuruṣo jahyādbhinnāṃ nāvamivārṇave /
apravaktāramācāryamanadhīyānamṛtvijam //

arakṣitāraṃ rājānaṃ bhāryāṃ cāpriyavādinīm /
grāmakāmaṃ ca gopālaṃ vanakāmaṃ ca nāpitam //